Voedselallergie of voedselintolerantie: wat is het verschil?

Je krijgt buikpijn na een glas melk, of je lippen gaan tintelen na een handje noten. Is dat een allergie of een intolerantie? Het verschil is groter dan het lijkt, want het ene kan gevaarlijk zijn en het andere vooral vervelend. Volgens het Voedingscentrum heeft naar schatting 1 tot 4 procent van de volwassenen een voedselallergie of voedselintolerantie, en 4 tot 6 procent van de kinderen. In dit artikel lees je hoe je het verschil herkent en wat je kunt laten onderzoeken. Meer over eten en gezondheid staat in het kennisgebied Voeding.

Het verschil in het kort

Voedselovergevoeligheid is de verzamelnaam voor klachten door eten. Daaronder vallen twee dingen die vaak door elkaar worden gehaald.

• Bij een voedselallergie reageert je afweersysteem op een stof in het eten, meestal een eiwit. Je lichaam maakt er antistoffen tegen aan. De reactie komt meestal snel en kan ernstig zijn.
• Bij een voedselintolerantie reageert je lichaam ook, maar je afweersysteem doet niet mee. Vaak kun je een stof niet goed verteren. De klachten zitten meestal in je buik en zijn niet gevaarlijk.

Een praktisch verschil: bij een allergie kan een klein beetje al een reactie geven. Bij een intolerantie hangt het meestal af van hoeveel je eet.

Hoe je een allergie herkent

Een allergische reactie komt meestal meteen na het eten. Volgens Thuisarts, de website van de huisartsen, krijg je dan vaak klachten op meer plekken tegelijk. Denk aan jeuk of een branderig gevoel in je mond, vlekjes of bulten op je huid, hoesten of een piepende ademhaling. Na het eten van pinda krijg je bijvoorbeeld jeuk én moeite met ademen.

Bekende veroorzakers zijn pinda, noten, ei, melk, vis, schaaldieren, soja, sesam en tarwe. Bij kinderen is koemelkallergie de bekendste. Die begint al bij baby’s en gaat meestal vanzelf weer over.

Een lichtere vorm is jeuk in je mond of keel door sommige soorten fruit, groente of noten, vaak bij mensen met hooikoorts. Volgens Thuisarts kun je die producten gewoon blijven eten als de klachten klein zijn.

Wanneer het een noodgeval is

Een ernstige allergische reactie is levensgevaarlijk. Thuisarts zegt: bel direct 112, de huisarts of de huisartsenpost als je na het eten opeens een of meer van deze klachten krijgt.

• Je ademt moeilijk of hoort een piepend geluid bij het ademen.
• Je stem klinkt plotseling hees.
• Je tong of keel wordt dik.
• Je wordt duizelig of valt flauw.

Heb je een allergiepen met adrenaline, gebruik die dan eerst en bel daarna meteen. Wie weet dat hij zo’n reactie kan krijgen, vertelt de mensen om zich heen waar de pen zit en hoe die werkt.

Hoe je een intolerantie herkent

Bij een intolerantie krijg je vooral buikklachten: buikpijn, diarree, veel winden laten of misselijkheid. De klachten komen vaak later en hangen af van de hoeveelheid.

De bekendste is lactose-intolerantie. Volgens Thuisarts heb je dan te weinig van het eiwit lactase in je darm, dat nodig is om melksuiker te verteren. Drink je veel melk, dan wordt een deel niet verteerd en dat geeft klachten. Het begint meestal pas na je vijfde of op volwassen leeftijd. Je hoeft melk dan niet helemaal te laten staan: verspreid het over de dag en kies eens karnemelk of yoghurt, die meestal minder klachten geven.

Klachten na het eten komen overigens niet altijd door een allergie of intolerantie. Volgens Thuisarts zit er vaak iets anders achter, zoals het prikkelbaredarmsyndroom.

Coeliakie is geen gewone intolerantie

Coeliakie wordt vaak een glutenintolerantie genoemd, maar dat is niet juist. Het is een ziekte van het afweersysteem: je afweer reageert op gluten, een eiwit in tarwe, rogge en gerst, en beschadigt daarbij je dunne darm. Volgens het Voedingscentrum heeft ongeveer 1 procent van de Nederlanders coeliakie, zo’n 170.000 mensen, en weten veel van hen het niet.

Belangrijk: begin niet op eigen houtje glutenvrij te eten als je coeliakie vermoedt. Eet je al glutenvrij, dan is de bloedtest niet meer betrouwbaar. Laat je eerst onderzoeken. Blijkt het coeliakie, dan eet je de rest van je leven glutenvrij.

Wat je wel en niet laat testen

De eerste stap is volgens Thuisarts een voedingsdagboek. Je schrijft een paar weken op wat je eet en wanneer je klachten hebt. Zo zie je welk voedsel steeds terugkomt. Daarna kun je samen met de huisarts of een diëtist een product een tijd weglaten en later weer proberen.

Thuisarts zegt er nadrukkelijk bij dat je voor een vermoedelijke voedselovergevoeligheid geen bloedonderzoek nodig hebt. Bij erge klachten, of als het gaat om iets dat in veel producten zit zoals noten, volgt onderzoek in het ziekenhuis. Daar krijg je onder toezicht een klein beetje van het eten en kijkt de arts wat er gebeurt.

Online en bij sommige praktijken worden bloedtests aangeboden die tientallen voedingsmiddelen tegelijk zouden testen op intolerantie. Die horen niet bij het onderzoek dat huisartsen aanraden. Het risico is dat je op grond van zo’n uitslag onnodig allerlei producten schrapt, terwijl de echte oorzaak buiten beeld blijft. Laat een dieet waarbij je veel weglaat daarom begeleiden door een diëtist.

De 14 allergenen op het etiket

Wie een allergie heeft, leest etiketten. Europese regels verplichten fabrikanten om 14 allergenen duidelijk te vermelden, zegt de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Volgens het Voedingscentrum moeten ze in de ingrediëntenlijst opvallen, bijvoorbeeld dikgedrukt of met hoofdletters. Ook bij onverpakt eten, zoals bij de bakker of in een restaurant, moet je die informatie kunnen krijgen.

Welke keurmerken je verder op een verpakking tegenkomt, lees je in het artikel over biologische keurmerken. Eet je plantaardig, let dan extra op soja en noten, die in veel vervangers zitten; meer daarover in het artikel over veganisme.