Griep of verkoudheid? Het verschil, ook met corona en RS

Griep begint plotseling. Binnen een paar uur krijg je vaak koorts van 38 graden of hoger of koude rillingen, hoofdpijn of spierpijn, en je voelt je ziek. Een verkoudheid zit in je neus en keel, en je bent er meestal minder ziek van. Dat schrijft Thuisarts, de publiekssite van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG), de wetenschappelijke vereniging van huisartsen. Toch weet je het aan je klachten alleen niet zeker. Van de mensen met griepachtige klachten bij wie de huisarts afgelopen winter een monster afnam, had maar 32 procent echt het griepvirus. Dat meldt het RIVM, het kennisinstituut van de overheid voor gezondheid. Meer artikelen over gezondheid en zorg staan in het kennisgebied Maatschappelijk.

Plotseling ziek of dagenlang snotteren

Het duidelijkste verschil zit in het begin: griep overvalt je binnen een paar uur. Een verkoudheid begint in je neus en keel en maakt je minder ziek. Om tien uur zit je nog achter je laptop, om twee uur lig je rillend onder een deken en doet alles pijn. Zo gaat griep. Tussen besmet raken en ziek worden zitten volgens het RIVM meestal drie tot vier dagen. Daarna kan de koorts binnen 12 uur oplopen tot 39 graden of meer, en die duurt meestal drie tot vijf dagen. Een verkoudheid kondigt zich minder hard aan. Je neus zit dicht of loopt, je niest en je keel is rauw, maar je kunt er vaak gewoon mee rondlopen.

Beide ziekten ontstaan op dezelfde plek. Het slijmvlies is de dunne, vochtige laag aan de binnenkant van je neus, keel en luchtwegen. Bij een verkoudheid raakt dat slijmvlies in je neus en keel ontstoken. Bij griep gaat het virus verder: het verspreidt zich volgens Thuisarts door je hele lichaam. Dat past bij wat je voelt: griep zit in je hele lijf, een verkoudheid vooral in neus en keel.

De klachten op een rij

In de tabel hieronder staan de klachten van griep en verkoudheid naast elkaar.

Hoge koorts en spierpijn passen niet bij een gewone verkoudheid, schrijft Nivel. Dat is het Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg, dat samen met huisartsen bijhoudt welke ziekten er rondgaan. Wie een dichte neus en een beetje verhoging heeft, is dus eerder verkouden. Wie ineens met 39 graden en pijnlijke benen in bed ligt, heeft eerder griep.

Omgekeerd is het minder duidelijk. Niet iedereen die het griepvirus oploopt, wordt ziek, schrijft het RIVM. Sommige mensen merken er weinig van. Bij oudere mensen, vooral als hun gezondheid kwetsbaar is, kunnen de klachten volgens Nivel minder duidelijk zijn. Ook zonder hoge koorts kan een oudere dus griep hebben.

Waarom je het aan je klachten niet zeker weet

Je weet het niet zeker, omdat andere virussen vaak precies dezelfde klachten geven. Officieel heb je alleen griep als het griepvirus de oorzaak is, schrijft Nivel. De medische naam van dat virus is influenzavirus. Nivel noemt vier andere virussen met dezelfde klachten, waaronder het rhinovirus en het RS-virus. In de volksmond heet toch alles griep, van een zware verkoudheid tot een dag met hoofdpijn. Ook buikgriep heeft er niets mee te maken. Dat is een ontsteking van maag en darmen, meestal door een heel ander virus.

Hoe groot die verwarring is, laten de cijfers van het RIVM zien. Huisartsen nemen bij een deel van hun patiënten met een luchtweginfectie een monster af, een wattenstaafje door neus en keel. In de winter van 2025 op 2026 ging het om 786 monsters van mensen met griepachtige klachten, bij ongeveer 40 huisartspraktijken. In 248 daarvan zat griepvirus, 32 procent. Van elke drie mensen die zich met griepachtige klachten bij de huisarts meldden, hadden er dus twee iets anders.

Bij alle patiënten met een luchtweginfectie lag dat aandeel nog lager, op 23 procent. En in Infectieradar, een onderzoek van het RIVM waarin mensen thuis zelf hun klachten melden, zat er in 4 procent van de monsters griepvirus. Hoe breder de groep met klachten, hoe kleiner het deel dat echt griep heeft.

In de griepweken ligt het anders

Tijdens een griepepidemie, een periode waarin veel meer mensen griep hebben dan normaal, ligt dat hoger. Dan heeft ongeveer de helft tot driekwart van de mensen met griepklachten echt het griepvirus, schrijft Nivel. Heb je in februari ineens hoge koorts terwijl half je werk ziek thuis zit, dan is de kans op griep dus groot. Heb je in oktober hetzelfde gevoel, dan is het vaker iets anders.

Een test kan het zeker maken. Maar de uitslag komt volgens Nivel vaak pas als je alweer beter bent, en voor de behandeling maakt hij meestal niets uit.

Onze conclusie: de vraag of het griep of een verkoudheid is, doet er voor de meeste mensen minder toe dan twee andere vragen. Hoe ziek ben je? En hoor je bij een groep die ernstig ziek kan worden? Van die twee vragen hangt af wat je moet doen, en die kun je zelf beantwoorden.

Vier winterinfecties naast elkaar

In de herfst en de winter gaan meer virussen rond dan alleen griep en verkoudheid. Het coronavirus en het RS-virus geven klachten die erop lijken. De tabel hieronder zet de vier naast elkaar: wat opvalt, hoe lang je anderen kunt besmetten en wie extra moet opletten.

Bij griep zijn de bronnen het niet helemaal eens over het einde. Het RIVM noemt vijf tot zeven dagen na het begin van de klachten, Thuisarts vijf tot negen dagen. Op de derde dag van de klachten ben je volgens Thuisarts het meest besmettelijk.

Zelftest en hooikoorts

Corona kun je thuis testen met een zelftest. Het RIVM waarschuwt wel dat een negatieve uitslag niet alles zegt. Zit er nog maar weinig virus in je neus, dan kun je toch besmettelijk zijn. Let daarom ook op hoe je je voelt.

Komen je neusklachten elk voorjaar of elke zomer terug en houden ze weken aan, dan is het waarschijnlijk geen virus. Dan gaat het eerder om hooikoorts door stuifmeel, een allergie.

Wanneer er officieel een griepepidemie is

Er is officieel een griepepidemie als veel meer mensen dan normaal griepachtige klachten hebben en er aantoonbaar griepvirus rondgaat. Deskundigen van het RIVM en Nivel stellen dat vast met alle bronnen samen. Een belangrijke bron was lang de telling van Nivel. Huisartsen gaven elke week door hoeveel patiënten met griepachtige klachten ze zagen. Lag dat aantal twee weken achter elkaar boven de grens van dat jaar, dan was de activiteit verhoogd.

Die grens lag voor de winter van 2025 op 2026 op 46 patiënten per 100.000 inwoners per week. Boven die grens gingen in een stad van 100.000 inwoners dus elke week meer dan 46 mensen met griepklachten naar de huisarts.

Sinds 1 maart 2026 bestaat die telling niet meer. Nivel stopte ermee vanwege beperkte publieke middelen, schrijft het instituut zelf. Het telt nu alleen nog alle patiënten met een acute luchtweginfectie, een bredere groep. Welke maat in de komende winter de doorslag geeft, noemen het RIVM en Nivel op hun pagina’s voor het publiek niet. Lees je ergens dat een epidemie begint bij een grens per 100.000 inwoners? Die telling bestaat sinds maart 2026 niet meer.

Hoe lang de laatste epidemieën duurden

De laatste drie griepepidemieën waren korter dan de twee daarvoor, die 13 en 14 weken duurden. Die van 2023 op 2024 en van 2024 op 2025 duurden elk negen weken, die van afgelopen winter zes weken. Die laatste liep van eind januari tot begin maart. Tussen 2009 en 2018 duurde een griepepidemie volgens Nivel gemiddeld 13 weken.

Hoeveel mensen griep krijgen, verschilt per jaar. In de winter van 2025 op 2026 kreeg naar schatting van het RIVM ongeveer 1 op de 14 mensen griep met klachten. Dat was minder dan de winter ervoor, maar meer dan de twee winters daarvoor. Het RIVM rekent sinds deze winter met de meldingen uit Infectieradar en heeft de eerdere jaren op dezelfde manier opnieuw berekend. Met oudere cijfers die je elders leest, kun je het getal dus niet vergelijken.

Welk griepvirus rondgaat, verschilt ook per jaar. Afgelopen winter was het vooral het type A(H3N2): 60 procent van de griepvirussen die huisartsen vonden. Daarom wordt de griepprik elk jaar aangepast aan de typen die het meest worden verwacht, schrijft het RIVM.

Wat helpt bij griep en bij verkoudheid

Griep en verkoudheid gaan allebei meestal vanzelf over, en antibiotica helpen bij allebei niet. Dat zijn medicijnen tegen bacteriën, en griep en verkoudheid komen door een virus. Ook als je snot geel of groen wordt, helpen antibiotica niet, schrijft Thuisarts. Een antibioticakuur krijg je alleen als je huisarts denkt dat je een longontsteking door een bacterie hebt.

Bij griep kun je paracetamol nemen tegen pijn en koorts. Sneller beter word je er volgens Thuisarts niet van, wel heb je minder last.

Bij een verkoudheid

Een verkoudheid gaat vanzelf over. Last van een dichte neus? Stomen boven een kom heet water kan de klachten minder maken, bijvoorbeeld drie keer per dag 15 minuten. Gebruik geen water dat net heeft gekookt, en stoom nooit bij een keukenkraan met kokend water. Laat een baby nooit stomen, want de kans dat hij zich verbrandt is te groot. Neusdruppels met zout water kunnen ook helpen.

Neusspray of neusdruppels met xylometazoline maken het slijmvlies in je neus dunner, zodat je beter ademt. Gebruik ze hoogstens drie keer per dag en niet langer dan een week. Daarna werken ze steeds slechter en kunnen de klachten erger worden. Een kind onder de 2 jaar krijgt deze middelen niet. Van 2 tot 6 jaar alleen als zout water niet genoeg helpt, en dan alleen de variant voor kinderen.

Bij griep

Drink 1,5 tot 2 liter per dag, want met koorts zweet je veel vocht weg. Doe het rustig aan, maar blijf niet de hele dag in bed liggen. Sport niet zolang je koorts hebt, en neem daarna nog één tot drie dagen rust.

Er bestaan virusremmers tegen griep, medicijnen die het virus afremmen. Die schrijft een huisarts alleen voor aan mensen met een veel grotere kans op ernstige gevolgen. Die groep is veel kleiner dan de groep die de griepprik krijgt. Of de middelen die gevolgen echt kleiner maken, is volgens Thuisarts onzeker. Heb je heel weinig afweer of een ernstige ziekte van hart, longen, lever of nieren? Of ben je oud en in slechte gezondheid? Bel dan snel je huisarts als je griep krijgt, want met virusremmers moet je binnen 48 uur na het begin van de ziekte starten.

De griepprik verkleint de kans op griep. Wie de prik heeft gehad, kan toch griep krijgen, maar is dan meestal minder ziek, schrijft het RIVM. De prik is gratis voor wie een uitnodiging krijgt en beschermt niet tegen een verkoudheid.

Thuisblijven of toch naar je werk

Ben je ziek, blijf dan thuis. Heb je alleen klachten als snotteren of hoesten, werk dan thuis als dat kan. Dat adviseert het RIVM bij corona en alle andere luchtweginfecties. Overleg met je werkgever als dat nodig is. Bij het ziek melden bij je werkgever hoef je niet te vertellen wat je hebt.

Het tweede deel van het advies gaat over anderen. Hoest en nies in je elleboog, houd afstand en was vaak je handen met water en zeep. Ga niet op bezoek bij iemand die ernstig ziek kan worden van een luchtweginfectie, zoals een oude moeder of een pasgeboren baby. Zorg je als mantelzorger toch voor zo iemand? Draag dan een mondneusmasker.

Werk je in de zorg voor ouderen of zieken? Dan neem je bij verkoudheidsklachten contact op met je werkgever of bedrijfsarts, schrijft het RIVM. Soms moet je dan extra maatregelen nemen om kwetsbare patiënten te beschermen.

Wanneer je de huisarts belt

Bij een gewone verkoudheid hoef je niet naar de huisarts. Ook griep gaat bij de meeste mensen vanzelf over. Maar griep kan soms leiden tot een longontsteking, en die moet wel worden behandeld.

Bel direct je huisarts of de huisartsenpost als je griep hebt en een van deze dingen merkt:

• Je wordt steeds zieker.
• Je wordt benauwd of ademen gaat steeds moeilijker.
• Je bent flauwgevallen of hebt pijn op de borst.
• Je bent suf of in de war.

Ben je verkouden en adem je snel of moeilijk, of piep je bij het ademen, bel dan dezelfde dag. Heb je bij een verkoudheid langer dan vijf dagen koorts, bel dan op een werkdag. Komt de koorts na een paar dagen terug, dan bel je ook, bij griep en bij een verkoudheid. Heb je naast griep een ernstige ziekte van hart, longen, nieren of lever? Of heb je weinig afweer? Neem dan contact op met je huisarts. Dat geldt ook als je heel weinig drinkt of plast.

Bij een kind

Voor kinderen gelden andere grenzen. Is je baby jonger dan 3 maanden en heeft hij of zij koorts, bel dan direct. Bel dezelfde dag als je kind snel of moeilijk ademt of piept bij het ademen. Dat geldt ook als het kind suf is of minder dan de helft drinkt van wat normaal is. Bij baby’s kan achter die klachten het RS-virus zitten.

Veelgestelde vragen over griep en verkoudheid