Pinksteren 2027 valt vroeg en waarom er een tweede dag is

De data staan in de lijst met officiële feestdagen van de Rijksoverheid, de website van de ministeries. Pinksteren valt daarmee acht dagen vroeger dan in 2026. Voor wie van maandag tot en met vrijdag werkt, is tweede pinksterdag in 2027 ook de laatste feestdag op een werkdag voor lange tijd. Kerst valt dat jaar in het weekend en Nieuwjaarsdag 2028 op een zaterdag. De volgende is pas tweede paasdag 2028, volgens onze telling 48 weken later. Wie in de zomer van 2027 naar een lang weekend zoekt, bladert dus tevergeefs door zijn agenda. Meer over feesten en vrije dagen lees je in het kennisgebied Maatschappelijk.

Wanneer het pinksterweekend van 2027 is

Het pinksterweekend van 2027 loopt van zaterdag 15 tot en met maandag 17 mei. Die maandag valt in week 20. Hemelvaartsdag valt tien dagen voor eerste pinksterdag, op donderdag 6 mei.

Pinksteren valt altijd 49 dagen na Pasen, dus precies zeven weken na paaszondag. Daardoor begint het feest altijd op een zondag. In 2027 is eerste paasdag op zondag 28 maart. Omdat Pasen elk jaar op een andere datum valt, schuift Pinksteren mee.

De vijftigste dag of 49 dagen later

Het woord Pinksteren betekent vijftigste dag, en toch valt het feest 49 dagen na Pasen. Beide kloppen. Wie paaszondag zelf meetelt als de eerste dag, komt op 50 uit. Tel je in je agenda 50 dagen op bij 28 maart 2027, dan beland je op maandag 17 mei. Dat is tweede pinksterdag en niet de eerste.

Pinksteren tot en met 2036

In de tabel hieronder staat voor tien jaren op welke zondag en maandag Pinksteren valt. De laatste kolom geeft het weeknummer van tweede pinksterdag.

In deze tien jaren valt Pinksteren vijf keer in mei en vijf keer in juni.

De vroegste en de laatste datum

Pinksteren kan op zijn vroegst op 10 mei vallen en op zijn laatst op 13 juni. Dat volgt uit de grenzen van Pasen. Eerste paasdag valt op zijn vroegst op 22 maart en op zijn laatst op 25 april. Die twee data staan in een toelichting op de kerkorde. Zo heet het reglement van de gereformeerde kerken. K. de Gier schreef die toelichting in 1989. Ze staat op kerkrecht.nl, een site met documenten over kerkrecht.

Tel bij die twee paasdata 49 dagen op en je hebt de grenzen van Pinksteren. Met 16 mei zit 2027 aan de vroege kant. Wij rekenden verder. In 2035 is het nog drie dagen vroeger. In 2038 valt eerste pinksterdag op 13 juni, de laatst mogelijke datum.

Wat er met Pinksteren wordt gevierd

Met Pinksteren vieren christenen dat de Heilige Geest over de eerste volgelingen van Jezus kwam. Het verhaal staat in het Bijbelboek Handelingen. Het Nieuw bijbels lexicon, een woordenboek van bijbelse woorden, haalt de passage aan. “Er verschenen aan hen een soort vlammen, die zich als vuurtongen verspreidden en zich op ieder van hen neerzetten.” Daarna begonnen ze volgens het verhaal “op luide toon te spreken in vreemde talen”.

Naar christelijk geloof gebeurde dat tien dagen na de hemelvaart van Jezus. In Jeruzalem ontstond toen de eerste gemeenschap van christenen, schrijft het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands. Christenen spreken over God als de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. Meer daarover lees je in ons artikel over wat het christendom is.

Waar het woord Pinksteren vandaan komt

Het woord Pinksteren komt van het Griekse pentèkostè, dat vijftigste betekent. Bedoeld is de vijftigste dag. Het Nederlands nam het woord over via het Latijn, schrijft het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands. Je vindt het in de Etymologiebank. Dat is een verzameling woordenboeken over de herkomst van woorden. Ze staat online bij het Instituut voor de Nederlandse Taal. De oudste vorm die het woordenboek noemt is pincsten, uit het jaar 1240. In België zeggen mensen ook Sinksen. Dat woord gaat via het Oudfrans terug op het Latijnse woord voor vijftigste.

Het woord reisde ook de oceaan over. Het Amerikaans-Engels nam pinkster in de zeventiende of achttiende eeuw over uit het Nederlands, staat in de Etymologiebank. Vooral rond New York was het bekend. Een tekst uit 1797 beschrijft Nederlandse dorpen langs een rivier. Op de feestdag die ze daar pinkster noemen, zit elke herberg vol feestvierders.

Het Joodse Wekenfeest

Pinksteren heeft een Joodse voorganger: Sjavoeot, het Wekenfeest. Dat valt op de vijftigste dag na Pesach, het Joodse feest in het voorjaar. Het Wekenfeest was eerst een oogstfeest. Later vierden Joden ermee dat Mozes op de berg Sinaï de Tien Geboden kreeg, schrijft het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands. Volgens het christelijk geloof kwam de Heilige Geest juist op die feestdag. Joden vieren Sjavoeot nog altijd. Wanneer dat in 2027 is, staat in ons artikel over het jodendom en zijn feestdagen.

Waarom er een tweede pinksterdag is

De tweede pinksterdag bestaat nog omdat de overheid hem in de zestiende eeuw wilde houden, tegen de zin van de gereformeerde kerk. Dat blijkt uit de toelichting op de kerkorde die K. de Gier in 1989 schreef. Na de Reformatie wilden de gereformeerde kerken het liefst alleen de zondag vieren. De Reformatie is de tijd waarin de protestantse kerken ontstonden. In 1574 kwam in Dordrecht een synode bijeen. Dat is een vergadering waarin kerken samen besluiten nemen. Die synode besloot dat de kerk “met de zondag alleen tevreden zal zijn”. Op eerste pinksterdag mocht de dominee wel over de Heilige Geest preken. Een dienst op de tweede dag was echter niet de bedoeling.

Maar het volk wilde zijn tweede feestdagen houden, schrijft De Gier. Zonder kerkdienst brachten mensen die dagen door “in lediggang en losbandigheid”. Lediggang is een oud woord voor nietsdoen. De overheid beval daarom dat er op die dagen toch kerkdiensten kwamen. In 1578 gaf een volgende synode toe. Ze noemde “de tweede Paasdag en de tweede Pinksterdag” bij naam als dagen die de overheid liet vieren.

In 1618 en 1619 maakte een nieuwe synode in Dordrecht er één regel van. Elke kerkgemeente moest naast de zondag ook kerst, Pasen en Pinksteren vieren, “met de navolgende dag”. Hetzelfde besluit verklaart waarom ook de tweede kerstdag bleef bestaan. Dat de overheid aan de pinkstermaandag vasthield, staat dus al bijna 450 jaar op papier. En de kerk wilde hem toen juist kwijt.

Ben je vrij op tweede pinksterdag?

Of je vrij bent op tweede pinksterdag, staat in je cao of je arbeidscontract en niet in de wet. Een cao is de afspraak over loon en werktijden die werkgevers en vakbonden maken. De Rijksoverheid schrijft dat er geen wettelijk recht is op een vrije dag op een feestdag. Bij de meeste bedrijven is tweede pinksterdag wel een vrije dag, meldt ze erbij. Ambtenaren zijn ook vrij. Voor sommige functies kan iets anders gelden, bijvoorbeeld bij de politie en bij defensie. Hoe verschillend cao’s dat regelen, lees je in ons overzicht van feestdagen en wanneer je vrij bent.

Scholen zijn op tweede pinksterdag bijna altijd dicht. De Rijksoverheid noemt die dag namelijk in het rijtje officiële feestdagen waarop leerlingen en leraren vrij zijn.

Een wet die tweede pinksterdag noemt, is er wel: de Algemene termijnenwet. Ze noemt hem een algemeen erkende feestdag. Over vrij zijn gaat die wet echter niet. Ze regelt alleen wat er gebeurt als een termijn op zo’n dag afloopt. Een termijn is de tijd die een wet je geeft om iets te doen, zoals bezwaar maken tegen een besluit. Loopt jouw termijn af op maandag 17 mei 2027, dan heb je daardoor tot en met dinsdag 18 mei. Die regel geldt niet voor termijnen van meer dan twaalf weken of drie maanden.

Winkels op tweede pinksterdag

Winkels mogen op tweede pinksterdag in de regel alleen open als de gemeente dat toestaat. De Winkeltijdenwet verbiedt een winkel open te hebben op zondag en op een reeks feestdagen. Tweede pinksterdag is er een van. De gemeenteraad kan echter vrijstelling geven van dat verbod. De regering kan dat ook, maar alleen voor de zorg, het vervoer en de verkoop van kranten. Of de bouwmarkt bij jou open is, hangt dus af van de regels in je gemeente.

Voor veel mensen hoort winkelen inmiddels bij Pinksteren, zegt Peter Jan Margry. Hij onderzoekt religieuze cultuur en sprak in maart 2024 met dagblad De Limburger. Het Meertens Instituut vatte dat gesprek samen op zijn site. Dat instituut doet onderzoek naar taal en cultuur in Nederland. “Op Tweede Paasdag en met Pinksteren gaan veel mensen winkelen: naar de autogarage, het tuincentrum, de meubelboulevard”, zegt Margry in het gesprek.

Caribisch Nederland kent alleen pinksterzondag

Niet overal in Nederland is tweede pinksterdag een feestdag. Bonaire, Sint Eustatius en Saba horen bij Nederland, maar hebben een eigen wet over werk: de Arbeidswet 2000 BES. In de lijst met feestdagen van die wet staat “de Pinksterzondag”. De maandag ontbreekt dus, terwijl tweede paasdag en tweede kerstdag er wel in staan.

Na Pinksteren 2027 komt er lang geen feestdag op een werkdag

Na tweede pinksterdag 2027 duurt het volgens onze telling 48 weken tot de volgende feestdag op een werkdag. In de tabel hieronder zie je die wachttijd voor zeven jaren. Goede Vrijdag telt niet mee, omdat de meeste werknemers dan gewoon werken.

In een gewoon jaar wacht je na Pinksteren ongeveer zeven maanden, tot kerst. In 2027 en in 2032 duurt het bijna een jaar. Beide kerstdagen vallen dan namelijk in het weekend, en de Nieuwjaarsdag erna valt op een zaterdag. Ons advies voor 2027: maak iets van het pinksterweekend en bewaar een paar vakantiedagen voor de herfst. Een feestdag op een werkdag krijg je er dat jaar immers niet meer bij.

Blijft de tweede pinksterdag bestaan?

Als feestdag verdwijnt tweede pinksterdag niet zomaar. Daarvoor moet de wet worden gewijzigd. De dag staat namelijk in de Algemene termijnenwet en in de Winkeltijdenwet. Voor je vrije dag ligt dat anders. Die staat in je cao of je contract. Zo’n afspraak kan veranderen zonder dat de wet wijzigt.

Onderzoeker Peter Jan Margry ziet de traditionele feestdagen niet snel verdwijnen, “al is het maar omdat er een wetswijziging voor nodig is”. Dat zei hij in hetzelfde gesprek met De Limburger. Over de tweede dagen van kerst, Pasen en Pinksteren zei hij wel: “daar zou je natuurlijk wel iets mee kunnen doen.”

Zelf ziet Margry meer in een vrije keuze per werkgever. De Universiteit Maastricht begon daar in 2024 mee, meldde het Meertens Instituut toen. Werknemers konden Goede Vrijdag vanaf dat jaar ruilen voor een andere feestdag, bijvoorbeeld het Suikerfeest. Dat heet diversiteitsverlof.

Frankrijk probeerde het en kwam erop terug

Frankrijk heeft geprobeerd van pinkstermaandag een werkdag te maken en draaide dat na vier jaar terug. Een Franse wet van 30 juni 2004 voerde één extra werkdag per jaar in, de dag van de solidariteit. De wet ging over steun aan ouderen en mensen met een handicap. Was er in een bedrijf niets anders afgesproken, dan viel die werkdag op pinkstermaandag.

Dat staat in een rapport van de Assemblée nationale van 25 maart 2008. De Assemblée is een van de twee kamers van het Franse parlement. Volgens het rapport leidde de regel tot onbegrip. Daarom schrapte een wet van 16 april 2008 de koppeling met pinkstermaandag. De extra werkdag van zeven uur bleef bestaan. Bedrijven spreken sindsdien zelf af wanneer die valt. Pinkstermaandag bleef in Frankrijk al die tijd een wettelijke feestdag. Dat is hij sinds 1886.

Zweden ging verder, want daar is tweede pinksterdag sinds 2005 geen feestdag meer, meldt hetzelfde rapport. In dat jaar werd 6 juni, de Zweedse nationale dag, een officiële feestdag. Ook Italië, Spanje, Portugal, Ierland en Polen kenden de maandag in 2008 niet als feestdag.

Onze inschatting: een wet die de feestdag schrapt, komt er niet snel. Het Franse voorbeeld laat zien hoe gehecht mensen zijn aan een vrije maandag in het voorjaar. Ruilen per werkgever of per cao is een rustiger weg, en die is al begonnen.

Pinkstergebruiken die nog bestaan

Pinksteren heeft nog eigen gebruiken. In Borne lopen op pinksterzondag zo’n 100 pinksterbruidjes zingend naar het plein in het centrum. Het zijn meisjes van 5 tot 12 jaar in witte jurkjes. Op het plein dansen ze onder een pinksterkroon met bloemen en uitgeblazen eieren. Er komen vaak wel 1.000 mensen kijken.

Dat beschrijft het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland. Dat centrum houdt een landelijke lijst bij van tradities die nog leven. Op de pagina over de bruidjes noemt het nog zeven tradities op of rond Pinksteren. Twee dragen het feest in hun naam. Bij het pinksterrijden in Vollenhove trekken op tweede pinksterdag ruim 200 kinderen op versierde boerenwagens door de omgeving. In het dorp Banholt duurt de pinksterkermis vier dagen, tot en met pinksterdinsdag.

Luilak en de pinksterbloem

De pinksterbruid is een oud gebruik. Jan ter Gouw beschreef het in 1871 in zijn boek De volksvermaken. Dat boek staat online bij de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. In het oosten van het land heette het meisje pinksterbruid, elders pinksterbloem. Ze ging versierd met bloemen en sieraden door de straten. Amsterdam verbood het rondgaan met de pinksterbloem in 1612, Arnhem in 1693. Veel hielp dat niet, schrijft Ter Gouw, want Arnhem herhaalde het verbod in 1695 en in 1698.

Volgens Ter Gouw duurden de pinkstervermaken vroeger vier dagen. Ze begonnen op de zaterdag voor Pinksteren, die Luilak heet. De luilak was wie die ochtend het langst sliep. In 2027 valt Luilak op zaterdag 15 mei. De vierde dag was de dinsdag, in oude teksten Pinkster-drie.

Over de herkomst zijn de bronnen het niet eens. Volgens het Kenniscentrum komen de kroon en de bruidjes voort uit heidense voorjaarsfeesten. Heidens wil zeggen: van voor het christendom. Ter Gouw zocht daar in 1871 ook naar, maar hij vond “geen spoor van een godsdienstig feest onzer heidensche voorouders”. Zeker is alleen dat het gebruik in 1612 al bestond, want toen werd het verboden.

En Pinkpop? Wie bij Pinksteren aan dat popfestival denkt, zit er in 2027 ruim een maand naast. De editie van dat jaar staat volgens de website van het festival op 18, 19 en 20 juni.

Veelgestelde vragen over Pinksteren