Diwali of Divali? Het lichtjesfeest in Nederland en Suriname

In 2026 valt Divali op zondag 8 november. Die datum staat in de lijst met feestdagen van de ambassade van India in Den Haag. Hindoes steken die avond overal in huis kleine lampjes aan om Lakshmi te ontvangen, de godin van geluk en voorspoed. In Nederland vieren vooral Hindostanen het feest. Dat zijn Surinamers van wie de voorouders vanaf 1873 uit India kwamen. Voor de meesten draait het om één avond, niet om vijf dagen. Meer over geloof en feestdagen lees je in het kennisgebied Maatschappelijk.

Wat hindoes met Divali vieren

Divali is het feest waarin het licht de duisternis overwint. Zo omschrijft het Kennisplatform Inclusief Samenleven (KIS) het. Dat is een kennisinstituut over samenleven in een diverse samenleving, betaald door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Het goede wint van het kwade, en kennis van onwetendheid. Samen met Holi, het kleurenfeest in het voorjaar, is Divali het feest dat hindoes in Nederland en Suriname het meest vieren, schrijft KIS.

De belangrijkste figuur is Lakshmi, de godin van rijkdom en voorspoed. Volgens het geloof komt zij op de avond van Divali op bezoek. Om haar te verwelkomen moet het huis schoon zijn en verlicht, zodat ze de weg vindt. Daarom poetsen hindoes in de weken ervoor het hele huis. Alles wordt geboend, geveegd en gedweild, schrijft KIS. Op de avond zelf zetten ze in elke kamer een brandend lampje.

Zo’n lampje heet een diya. Het is een klein schaaltje van aardewerk met olie of ghee, dat is geklaarde boter, en een lontje van katoen. Het Wereldmuseum, het rijksmuseum voor wereldculturen in Amsterdam, Leiden en Rotterdam, beschrijft hoe de diya’s op vensterbanken, balkons en dakranden staan. Deuren en ramen gaan open, zodat Lakshmi binnen kan komen. Veel families gebruiken tegenwoordig ook metalen schaaltjes of elektrische lampjes.

Het verhaal van Rama en Sita

Er is ook een tweede verhaal, en voor de meeste hindoes in Nederland is dat de oorsprong van het feest. Het staat in de Ramayana, een oud heldendicht uit India. Prins Rama keert na 14 jaar ballingschap terug naar de stad Ayodhya, met zijn vrouw Sita en zijn broer Lakshman. Hij heeft de demon Ravana verslagen, die Sita had ontvoerd. De inwoners zetten lampjes langs de weg om hem thuis te verwelkomen.

Ook sikhs en jains vieren het

Divali is niet alleen een hindoefeest. De Amerikaanse Brandeis University noemt het in haar gids voor religieuze feestdagen een belangrijk feest in drie geloven. Voor jains is het de dag waarop Mahavira, de laatste van hun grote leraren, het nirwana bereikte. Sikhs vieren die dag de vrijlating van hun zesde goeroe, Hargobind. Jahangir, de Mogolkeizer die toen over Noord-India heerste, had hem samen met 52 prinsen gevangengezet. Hargobind wilde de gevangenis pas verlaten als hij alle prinsen mee kon nemen. Het verhaal speelt in 1619.

De lampjes zijn dus hetzelfde, maar het verhaal verschilt per geloof. Meer over de grote religies en hun aantallen lees je in ons artikel over welke geloven er zijn.

Wanneer is Divali?

Divali valt op de nacht van de nieuwe maan in de herfst; in 2026 is dat zondag 8 november. Het is de nieuwe maan aan het eind van de hindoemaand Ashwin. Bij nieuwe maan staat er geen maan aan de hemel, en dat maakt het de donkerste nacht van de maand. De hindoekalender volgt de maan en de zon tegelijk, schrijft het Wereldmuseum. Daardoor valt Divali elk jaar op een andere datum, maar altijd in oktober of november, schrijft KIS.

Op sommige Nederlandse sites lees je dat Divali al half september kan vallen. Dat klopt niet. Het feest hoort bij de nieuwe maan aan het eind van Ashwin, en die valt volgens KIS altijd in oktober of november.

Dat de datum verschuift, kennen we ook van de islamitische feestdagen. Het Suikerfeest schuift elk jaar ongeveer elf dagen naar voren en loopt zo in ruim dertig jaar door alle seizoenen. Divali doet dat niet. Omdat de hindoekalender ook de zon volgt, blijft het feest in de herfst.

Divali in Suriname en Nederland

In Suriname is Divali sinds 2010 een nationale feestdag, meldt het Wereldmuseum. Een week lang brandt dan op het Onafhankelijkheidsplein in Paramaribo een diya die de Suriname Dia heet. In Nederland is Divali geen officiële feestdag, en is het een gewone school- en werkdag.

De vijf dagen van Divali

Op papier duurt Divali vijf dagen, en elke dag heeft een eigen betekenis. In de tabel zie je welke dag waarvoor staat, van de eerste dag, twee dagen voor de feestavond, tot de laatste. De namen en gewoonten verschillen per streek in India en per familie.

In Nederland vooral één avond

In Nederland vieren de meeste hindoes niet alle vijf de dagen. KIS schrijft dat een groeiende groep zelfs niet meer weet dat die andere dagen bestaan. Veel families steken op de avond ervoor één lampje aan, en vieren daarna alleen de derde dag. Die avond noemen Nederlandse hindoes gewoon Divali.

Wij denken dat het eerlijker is om het zo te zeggen. Een uitleg met vijf dagen en vijf verhalen past bij India, maar in de meeste Nederlandse huiskamers is Divali één avond. Dan wordt er gebeden, gaan de lampjes aan en eet de familie samen. Er komt meestal geen priester bij, en de viering is thuis en niet in de tempel. De dagen ervoor zijn vooral voor het schoonmaken en het koken.

Divali of Diwali

Beide namen zijn goed, en ze betekenen hetzelfde. Ze komen van het oude Indiase woord dipavali, een rij lichtjes, schrijft het Wereldmuseum. In Suriname en in Hindostaanse families in Nederland is Divali de gewone naam. De Indiase ambassade in Den Haag en de meeste Engelstalige bronnen schrijven Diwali. Deepavali is een andere vorm die je ook tegenkomt.

Wil je een collega of buurvrouw een fijn feest wensen, dan zeg je Subh Divali. Dat betekent een voorspoedige Divali. Mensen wensen het elkaar die avond aan de deur, per telefoon en via sociale media. Happy Divali of fijne Divali kan ook.

Uitgenodigd voor Divali

Het Wereldmuseum noemt Divali tegenwoordig ook een cultureel feest voor iedereen, ongeacht geloof. Word je uitgenodigd, dan ben je dus welkom zonder dat je hindoe bent. Neem je iets lekkers mee, kies dan iets vegetarisch. Zoetigheid hoort bij het feest, en de maaltijd is vegetarisch.

Wil je het feest meemaken zonder uitnodiging, dan kan dat ook. Volgens het Wereldmuseum zijn er in Nederland verschillende Divali-festivals die je kunt bezoeken. Kijk in de agenda van je gemeente of van een hindoeïstische organisatie in de buurt.

Waarom Divali in Nederland een Surinaams feest is

De meeste hindoes in Nederland stammen af van contractarbeiders die vanaf 1873 uit Brits-Indië naar Suriname kwamen. Op 5 juni 1873 kwam het schip Lalla Rookh uit Calcutta aan in Suriname. Aan boord zaten de eerste contractarbeiders uit Brits-Indië, het India van toen. De reis had 99 dagen geduurd, en van de 410 passagiers waren er onderweg 11 overleden. Nederland had de slavernij in 1863 afgeschaft, maar de vrijgemaakten moesten nog tien jaar verplicht op de plantages werken. Toen die termijn afliep, wierf Nederland nieuwe arbeiders in Brits-Indië. Dat schrijft het Nationaal Archief, het archief van de Nederlandse overheid.

Een contract gold voor vijf jaar. Daarna had de arbeider recht op een gratis terugreis, met vrouw en kinderen. Na de Lalla Rookh volgden tot 1916 nog 63 schepen, met in totaal ruim 34.000 contractarbeiders. Ongeveer een derde ging na het contract terug naar India.

De rest bleef, en hun nakomelingen vormen nu de grootste bevolkingsgroep van Suriname. Zij heten officieel Hindostanen, maar in het dagelijks leven hoor je volgens KIS het meest Hindoestanen. De officiële naam kwam er omdat niet iedere Hindostaan hindoe is. Hindostaanse moslims voelden zich door het woord hindoe niet erkend. Ook de officiële naam staat inmiddels ter discussie. Rond de onafhankelijkheid van Suriname in 1975 verhuisden veel van hen naar Nederland. De aankomst van de Lalla Rookh op 5 juni wordt nog elk jaar herdacht, als Hindostaanse Immigratiedag.

Hoeveel hindoes er in Nederland wonen

Een actueel officieel cijfer bestaat niet. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), dat de officiële cijfers over Nederland bijhoudt, heeft het aantal hindoes berekend tot 2004. Daarna is het met die reeks gestopt. De cijfers laten goed zien wat 1975 betekende. In de tabel zie je hoe het aantal hindoes in Nederland groeide.

Tussen 1971 en 1980 werd de groep ruim tien keer zo groot. Van de 99.000 hindoes in 2004 hadden er 83.000 een Surinaamse achtergrond, dus 84 procent. Nog eens 11.000 hadden een Indiase achtergrond.

KIS schatte de Hindostaanse gemeenschap in 2020 op 160.000 tot 170.000 mensen, ongeveer 1 procent van de bevolking. Er zijn ook Hindostaanse christenen en mensen zonder geloof. Volgens KIS is ruim driekwart hindoe. Dat zou neerkomen op 120.000 tot 130.000 Hindostaanse hindoes, al is dat een schatting op een schatting. Daar komen hindoes met een Indiase achtergrond bij. Die groep telde in 2004 al 11.000 mensen en is sindsdien gegroeid. In Den Haag zijn de Hindostanen volgens KIS de grootste groep met een migratieachtergrond. Ook in Rotterdam, Amsterdam, Almere en Utrecht wonen er veel.

Divali op school en op je werk

Valt Divali op een schooldag, dan mag je kind thuisblijven als het die dag een religieuze plicht heeft. Dat staat in de Leerplichtwet. Het is geen verlof waar de school ja of nee op zegt. Je meldt het zelf bij de directeur, en wel uiterlijk twee dagen van tevoren. De wet schrijft geen vorm voor, dus een mail of briefje met de datum en de reden is genoeg. Voor een extra dag geldt die regel niet. Dan vraag je verlof aan, en de directeur mag dat volgens de wet alleen geven bij gewichtige omstandigheden.

Voor je werk is Divali een gewone werkdag. Wil je vrij, dan vraag je een vrije dag aan bij je werkgever, net als voor een vakantiedag. In 2026 hoeft dat voor de meeste mensen niet, omdat de feestavond op een zondag valt.

Wat er met Divali op tafel staat en wat niet

Op tafel staan vegetarische gerechten en veel zoetigheid; vlees en vis horen er bij de meeste families niet bij. Er worden zoete offerspijzen gemaakt, en de familie eet uitgebreid samen. KIS noemt vegetarisme een voorschrift van het hindoeïsme.

Ook gokken past volgens religieuze organisaties niet bij het hindoeïsme. Het casinobedrijf Holland Casino organiseerde ooit een Divali Night, voor mensen die na het aansteken van de lampjes hun geluk wilden beproeven. Het bedrijf stopte daarmee nadat verschillende organisaties hadden geklaagd, vertelt KIS.

Op veel plekken in de wereld hoort er vuurwerk bij Divali, schrijft het Wereldmuseum. In Nederland mogen particulieren alleen nog klein vuurwerk van categorie F1 afsteken, zoals sterretjes, en dat wel het hele jaar door. Een vuurwerkshow door een professional met toestemming mag nog wel. Welk vuurwerk nog wel mag, lees je in ons artikel over het vuurwerkverbod.

Veelgestelde vragen over Divali