De Nederlandse vlag: geen wet, wel tien vlagdagen in 2027

Je mag de vlag elke dag uithangen, ook zonder reden. Dat schrijft de Rijksoverheid, de website van de ministeries. Er is geen wet die vlaggen verbiedt of voorschrijft hoe het moet. Vaste regels zijn er alleen voor gebouwen van het Rijk, zoals de ministeries. Die regels heten de vlaginstructie. De minister-president stelt haar vast, en ze noemt tien vaste vlagdagen. In 2027 schuiven er daarvan drie een dag op, volgens onze berekening. Wie de vlaginstructie volgt, hangt de vlag voor prinses Beatrix dat jaar op 1 februari uit en niet op 31 januari. Meer over Nederland en zijn geschiedenis lees je in het kennisgebied Wereld.

De kleuren van de Nederlandse vlag

De Nederlandse vlag heeft drie liggende banen: rood boven, wit in het midden en blauw onder. Officieel heten de kleuren helder vermiljoen, helder wit en kobaltblauw. Zo staan ze in de handleiding die bij de vlaginstructie hoort. Het ministerie van Binnenlandse Zaken stuurde beide op 3 juni 2013 naar alle provincies en gemeenten.

Het besluit over de kleuren is een koninklijk besluit: een besluit van de regering dat de koning of koningin ondertekent. Koningin Wilhelmina tekende het op 19 februari 1937. Volgens de regering van toen bepaalde het dat de kleuren van de vlag rood, wit en blauw zijn, en verder niets. Drie maanden later noemde ze het zelf een voorlopige regeling voor de kleuren. Welke tinten de juiste zijn, moest volgens haar nog precies worden vastgesteld.

Het Koninklijk Huis, de website van de koning en zijn familie, schrijft het anders. Volgens die site staan de namen helder vermiljoen en kobaltblauw al in het besluit van 1937. In de stukken die de regering in 1937 naar de Tweede Kamer stuurde, vonden wij die namen niet. Het besluit zelf hebben wij niet kunnen lezen.

Maten en verhouding

Voor de maten van de vlag bestaan geen voorschriften, staat in de handleiding. In het algemeen is de vlag anderhalf keer zo lang als hoog. Een vlag van 100 centimeter hoog is dan 150 centimeter lang. Dat de drie banen even breed zijn, staat al in een besluit uit 1796.

Geen officiële kleurcode voor je scherm

In de handleiding van de overheid staat geen code voor het scherm of voor de drukker. Ze noemt alleen de drie namen. Voor een website of een poster moet je die namen zelf naar een code vertalen. Daardoor kunnen de codes uiteenlopen. Op twee pagina’s over de vlag vonden wij voor hetzelfde rood twee codes: #AD1D25 en #BF3922. Hoe zulke codes werken, lees je in ons artikel over het verschil tussen RGB en CMYK.

Mag je de Nederlandse vlag altijd ophangen?

Ja, je mag de Nederlandse vlag op elke dag van het jaar uithangen. Dat geldt ook voor bedrijven en organisaties, schrijft de Rijksoverheid. Strafbaar ben je volgens haar nooit als je de vlag uithangt. Halfstok vlaggen na een overlijden mag ook. Halfstok betekent dat de vlag halverwege de stok hangt, als teken van rouw.

De vlaginstructie is dus geen regel voor jou. Ze geldt voor gebouwen van het Rijk. Aan provincies, gemeenten en waterschappen vraagt de regering haar te volgen. Burgers en bedrijven mogen haar volgen, maar hoeven dat niet. Ook voor het Wilhelmus zegt geen wet dat je moet gaan staan of meezingen.

In 1937 lag er een vlaggenwet klaar

In 1937 probeerde de regering de vlag bij wet te regelen. Op 22 mei van dat jaar stuurde ze een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer. Daarin stond hoe de vlag eruitziet: drie liggende banen in rood, wit en blauw. Een vlag in die kleuren die afweek van het model, mocht je zonder vergunning niet meer gebruiken. Dat gold ook voor een vlag waar iets op was aangebracht. Wie het toch deed, riskeerde een boete van hoogstens 150 gulden.

De reden staat in de toelichting, de uitleg die de regering bij een wetsvoorstel schrijft. Enkele jaren eerder had iemand een Nederlandse vlag gebruikt met reclame in de witte baan. Dat riep veel ergernis op, in binnen- en buitenland.

De wet kwam er nooit. Op 9 januari 1952 trok de minister van Justitie het voorstel in. Volgens onze som had het toen ruim 14 jaar bij de Kamer gelegen. De vlag rust nog altijd op het koninklijk besluit van 1937.

De vlagdagen van 2027 in één tabel

De vlaginstructie telt tien vaste vlagdagen. Op zes daarvan gaat de vlag uit op alle gebouwen van het Rijk. Dat heet uitgebreid vlaggen. Op de andere vier vlaggen alleen de hoofdgebouwen, zoals de ministeries en de Tweede Kamer. Dat heet beperkt vlaggen.

In de tabel hieronder staan de tien vlagdagen van 2027 met de dag van de week. De laatste kolom zegt of de oranje wimpel erbij hoort. Dat is een lange, smalle strook stof die boven de vlag hangt.

Welke vlagdagen schuiven in 2027 op?

In 2027 schuiven volgens onze berekening drie vlagdagen een dag op. Dat komt door een regel in de vlaginstructie. Valt een vlagdag op een zondag of op een christelijke feestdag, dan geldt een andere datum. Die staat in de instructie tussen haakjes achter de gewone datum.

• Prinses Beatrix is jarig op zondag 31 januari. De vlag gaat uit op maandag 1 februari.
• Koningin Máxima is jarig op 17 mei, in 2027 tweede pinksterdag. Gevlagd wordt dan op dinsdag 18 mei.
• Het einde van de Tweede Wereldoorlog wordt herdacht op 15 augustus, in 2027 een zondag. De vlag gaat dan uit op maandag 16 augustus.

De tweede is makkelijk te missen, want 17 mei is in 2027 geen zondag. Toch noemt de Algemene termijnenwet, de wet die de erkende feestdagen opsomt, tweede pinksterdag een christelijke feestdag. Welke vrije dagen het jaar verder telt, staat in ons overzicht van de feestdagen van 2027.

Koningsdag verschuift in 2027 niet. Valt 27 april op een zondag, dan is het feest juist een dag eerder. Voor 4 en 5 mei noemt de instructie geen andere datum. Meer lees je in ons artikel over Koningsdag 2027.

Wat er in 2026 nog komt

De laatste twee vlagdagen van 2026 vallen in december. Op maandag 7 december is prinses Amalia jarig, en dan hoort de wimpel erbij. Dinsdag 15 december is Koninkrijksdag. Op die dag in 1954 tekende koningin Juliana het Statuut voor het Koninkrijk. Dat is de afspraak tussen de landen van het Koninkrijk. Een officiële feestdag is het niet, schrijft het Koninklijk Huis.

De Nederlandse vlag is ook de vlag van dat hele Koninkrijk. Het Statuut noemt de vlag als een zaak die de landen samen regelen. Hoe dat Koninkrijk in elkaar zit, lees je in ons artikel over Caribisch Nederland en het Koninkrijk.

Ketikoti staat niet op de lijst

Op 1 juli is de nationale herdenking van het slavernijverleden, Ketikoti. Een vaste vlagdag is dat niet. De Tweede Kamer nam op 16 juni 2026 een motie aan om dat te laten onderzoeken. Een motie is een verzoek van de Kamer aan de regering. Volgens de motie hebben zes provincies besloten de vlag elk jaar op die dag te hijsen. Op 8 oktober 2026 stond Ketikoti nog niet in de lijst van de Rijksoverheid. Of de vlaginstructie verandert, en wanneer, is niet bekend. Wie de instructie volgt, heeft daarom meer aan de actuele lijst van de Rijksoverheid dan aan een lijst van vorig jaar.

Het vlagprotocol in acht regels

Het vlagprotocol is een verzameling gebruiken en geen wet. De regels hieronder komen uit de handleiding bij de vlaginstructie.

• De vlag hangt aan een stok die lang genoeg is. Ze raakt de grond nooit en hindert het verkeer niet.
• Je hijst de vlag na zonsopgang en haalt haar bij zonsondergang neer.
• ’s Nachts blijft de vlag alleen hangen als ze verlicht is en je de kleuren goed ziet.
• Op de vlag hoort geen versiering of andere toevoeging.
• Een vlag alleen als versiering gebruiken hoort niet. Vlaggendoek mag wel.
• Bij twee vlaggen hangt de Nederlandse rechts, gezien met je rug naar de vlaggen.
• Bij drie vlaggen hangt de Nederlandse in het midden.
• Meer vlaggen naast elkaar zijn even groot en hangen zo mogelijk even hoog.

In juni zie je in veel straten een schooltas aan de vlaggenstok. De handleiding wil geen toevoeging op de vlag, maar over een tas aan de stok zegt ze niets. De Rijksoverheid noemt slagen voor een examen juist als voorbeeld van een dag om te vlaggen. Ons oordeel: een schooltas aan de stok botst niet met het protocol. Het protocol is een gebruik en geen verbod op een feestje.

Halfstok op 4 mei vanaf zes uur of de hele dag?

Beide mogen, want voor 4 mei bestaan twee adviezen naast elkaar. Volgens de vlaginstructie hangt de vlag op rijksgebouwen halfstok van 18.00 uur tot zonsondergang. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei vraagt meer. Dat comité geeft vorm aan het herdenken en vieren in Nederland. Het roept alle inwoners op de vlag de hele dag halfstok te hangen, van zonsopgang tot zonsondergang. De vlag mag dus ook vóór zes uur al halfstok.

Halfstok hijsen gaat volgens de handleiding zo. Je hijst de vlag eerst helemaal omhoog. Daarna laat je haar langzaam zakken tot halfstok. Bij het neerhalen gaat de vlag eerst weer helemaal omhoog.

Op 15 augustus hangt de vlag gewoon in top en niet halfstok, schrijft het comité erbij.

Wanneer de oranje wimpel erbij hoort

De oranje wimpel hoort op vier dagen bij de vlag. Dat zijn Koningsdag en de verjaardagen van koningin Máxima, prinses Beatrix en prinses Amalia. Op alle andere dagen hangt de vlag zonder wimpel. Op Bevrijdingsdag blijft hij dus in de kast.

De gewoonte stamt uit de jaren na 1813, schrijft het Koninklijk Huis. Beide vlaggen mochten toen, en op overheidsgebouwen hing rood, wit en blauw. Op feestdagen van het Koningshuis kwam er een oranje wimpel bij.

Van oranje naar rood in vijf jaartallen

De oudste Nederlandse vlag was oranje, wit en blauw. De eerste vermelding is van 1572, schrijft het Koninklijk Huis. Het wit en blauw kwamen van de kleuren van het Zuid-Franse prinsdom Orange. Het oranje verwees naar het prinsdom zelf.

In de tabel hieronder staan vijf jaartallen waarin de vlag veranderde of werd vastgelegd.

Waarom oranje rood werd

Niemand weet zeker waarom het oranje verdween. Het verhaal gaat dat oranje op zee minder goed te zien was, schrijft het Koninklijk Huis. De regering van 1937 dacht aan zuiver praktische redenen, maar noemde de oorzaak onzeker.

Eén verklaring wees ze af. Het oranje zou zijn verdwenen uit afkeer van de stadhouders. Zo heetten de Oranjes die het land toen leidden. Die theorie noemde de regering onhoudbaar.

Rond 1630 kreeg rood de overhand, en niet lang daarna was het oranje weg. In 1937 was rood, wit en blauw volgens de regering al ongeveer 300 jaar in de praktijk de nationale vlag.

De prinsenvlag en waarom die gevoelig ligt

De oude vlag in oranje, wit en blauw heet nu de prinsenvlag. Volgens de regering van 1937 waren het geen twee vlaggen, maar twee varianten van dezelfde vlag. Die ene vlag heette vroeger in beide kleuren de Prinsevlag. De voorkeur voor oranje kwam pas op in de jaren zestig van de negentiende eeuw. Ook in 1937 wilde een aantal Nederlanders het oranje terug. De regering vond hun argumenten niet steekhoudend.

Verboden werd de prinsenvlag niet. Zelfs onder de wet die de regering toen voorstelde, zou ze volgens de toelichting nooit onwettig zijn geweest.

Gevoelig is de vlag door wie haar later gebruikte. De NSB gebruikte haar. Dat was de Nederlandse beweging die in de oorlog met de Duitse bezetter samenwerkte. Zo staat het in een motie die de Tweede Kamer op 30 september 2025 aannam. In de motie staat ook dat de prinsenvlag niet in of rond het parlement hoort.

De NCTV is de dienst van de overheid die terreurdreiging in de gaten houdt. Voluit heet die dienst de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid. In juni 2026 schreef de NCTV over rechts-extremisme in Nederland. De aanjagers daarvan gebruiken de prinsenvlag in hun propaganda, onder meer bij protesten tegen het asielbeleid.

De omgekeerde vlag

Een vlag met blauw boven hangt ondersteboven. In de zomer van 2022 hingen zulke vlaggen op steeds meer plaatsen, als teken van het boerenprotest. Verboden is dat niet. Er is geen wet die bepaalt hoe je moet vlaggen, schrijft de Rijksoverheid.

Toch haalden overheden vlaggen weg, vanwege de plek. Rijkswaterstaat is de dienst die de snelwegen beheert. Die dienst besloot de vlaggen langs en boven de snelweg weg te halen. De reden was veiligheid, zei een woordvoerder op 14 juli 2022 tegen de NOS, de publieke nieuwsomroep. Een vlag kan losraken en leidt bestuurders af. De gemeente Oldebroek besloot vlaggen van haar lantaarnpalen te halen. Aan vlaggen op het land of op gebouwen naast de weg kon Rijkswaterstaat niets doen.

Is een omgekeerde vlag een noodsein?

Niet volgens het internationale verdrag tegen aanvaringen op zee. Dat verdrag heeft een lijst met noodseinen. Wij telden er 15, van rode vuurpijlen tot het woord mayday over de radio. Er staat wel een sein met een vierkante vlag en een bal in. Een vlag ondersteboven zit er niet bij.

Veelgestelde vragen over de Nederlandse vlag