De Noordzee in cijfers, van diepte tot strandafval

Vraag je hoe diep de Noordzee is, dan krijg je meer dan één antwoord. Rijkswaterstaat noemt 46 meter. Dat is de dienst van de overheid die de zee beheert. Het Vlaams Instituut voor de Zee komt echter op gemiddeld 94 meter. Eén diepte heeft de Noordzee dan ook niet. Tussen Nederland en Engeland is het water gemiddeld 20 tot 30 meter diep. Voor de kust van Noorwegen zakt de bodem daarentegen honderden meters weg. Meer over de aarde, de zee en het weer lees je in het kennisgebied Wereld.

De belangrijkste cijfers in één tabel

De Noordzee is 575.000 vierkante kilometer groot, schrijft Rijkswaterstaat.

De tabel hieronder geeft de kerncijfers en wie ze geeft.

OSPAR is het verdrag waarin West-Europese kuststaten sinds 1992 afspreken hoe ze de zee beschermen. De cijfers over diepte, zout en temperatuur komen uit het rapport van de OSPAR-commissie over de Noordzee van 2000. De zeebodem verandert weinig, maar het water wel. De temperatuur is daarom alleen een richting. Het Skagerrak en het Kattegat zijn de wateren tussen Denemarken, Noorwegen en Zweden, op weg naar de Oostzee.

Wat die getallen voor Nederland betekenen

Het Nederlandse deel is ongeveer een tiende van de hele Noordzee. Toch is het anderhalf keer zo groot als het land zelf. Dat vertelt een programmamanager van Rijkswaterstaat in de podcast van de dienst. Tel je land en zee bij elkaar op, dan is volgens onze berekening zo’n 60 procent van Nederland zee.

Langs de kust van het vasteland is het water minder zout dan op open zee. Rivieren brengen daar zoet water in. Ook de temperatuur wisselt daar het sterkst, van 0 tot 20 graden. In het noorden van de zee blijft het water tussen 6 en 16 graden. Aan ons strand is de zee dus in de winter kouder en in de zomer warmer dan ver uit de kust.

Gemiddeld is het water na ongeveer een jaar ververst, schat OSPAR. Alleen het diepste water in het Skagerrak kan er jaren blijven staan.

Hoe diep is de Noordzee?

De Noordzee is gemiddeld 94 meter diep. Dat schrijft het Vlaams Instituut voor de Zee, een kenniscentrum in Vlaanderen, in zijn tijdschrift De Grote Rede. Ter vergelijking: de oceanen zijn gemiddeld 3.682 meter diep. Het instituut noemt de Noordzee daarom “een ondergelopen stuk vasteland”. Over welk gebied de 94 meter gaat, staat er niet bij.

OSPAR komt op een ander getal, want het rekent ruimer. Het telt ook het Kanaal, het Skagerrak, het Kattegat en de fjorden mee. Dat grotere gebied bevat 94.000 kubieke kilometer water. Volgens onze berekening is het daarmee gemiddeld 125 meter diep.

En dan de 46 meter van Rijkswaterstaat. De dienst zet dat getal naast de oppervlakte van de hele zee. Een gemiddelde over de hele zee kan het volgens onze berekening niet zijn. Dan zou het stuk dat OSPAR extra meetelt, gemiddeld bijna 400 meter diep moeten zijn. Het Kanaal is volgens OSPAR hooguit zo’n 100 meter diep, en het Kattegat is ondiep. Wat de 46 meter wel is, zegt de dienst er niet bij.

Ons oordeel: een diepte zonder de grenzen erbij zegt weinig, en bij de 46 meter ontbreken ze.

Van zuid naar noord wordt de zee dieper

Hoe verder je naar het noorden gaat, hoe dieper de Noordzee wordt. Het zuidelijkste deel is volgens het Vlaams Instituut voor de Zee vrijwel nergens meer dan 50 meter diep. Ten noorden van de Doggersbank loopt de diepte daarentegen op tot meer dan 200 meter. De Doggersbank is een ondiep gebied aan de noordwestkant van het Nederlandse deel.

In de tabel hieronder zie je de diepte op zes plekken, van ondiep naar diep. Het diepste stuk ligt niet in het noorden maar in het oosten.

Tussen Nederland en Engeland is een zwembad van 50 meter dus langer dan de zee diep is. De Noorse Trog is een lange, diepe geul langs de kust van Noorwegen.

Wat is het diepste punt van de Noordzee?

Het diepste punt ligt ongeveer 700 meter onder water, in het Skagerrak. Daar eindigt de Noorse Trog.

Op de lijst die kaartenmakers gebruiken, is het Skagerrak een aparte zee. Tel je het niet mee, dan is het diepste punt minder diep. Hoeveel precies, staat niet in de bronnen die wij lazen. Het antwoord 700 meter klopt dus alleen als je het Skagerrak bij de Noordzee rekent.

Waar begint en eindigt de Noordzee?

De Noordzee begint in het zuiden bij de Straat van Dover en eindigt in het noorden op 61 graden noorderbreedte. Dat is een denkbeeldige lijn van west naar oost over de kaart. Ze loopt net boven de Shetlandeilanden naar Noorwegen. Zo staat het in Limits of Oceans and Seas. Dat is de lijst met zeegrenzen van de Internationale Hydrografische Organisatie. In die organisatie werken landen samen aan zeekaarten. De derde druk van de lijst is van 1953. De Noordzee heeft daarin nummer 4.

In de tabel hieronder staat de grens aan elke kant.

Voorbij de grens in het zuidwesten ligt het Kanaal. Voorbij de oostgrens ligt het Skagerrak. Op deze lijst zijn dat twee aparte zeeën.

Waarom de een meer zee telt dan de ander

OSPAR trekt de grenzen ruimer dan de lijst voor zeekaarten. In het Kanaal rekent het tot 5 graden westerlengte. In het noorden ligt de grens op 62 graden noorderbreedte. De oostgrens ligt bij de Deense zeestraten. Dat zijn de smalle doorgangen naar de Oostzee. Zo telt OSPAR ook de kust van Zweden mee en komt het op 750.000 vierkante kilometer.

Marine Regions, de databank van zeegebieden van het Vlaams Instituut voor de Zee, rekent de Noordzee tot het noorden van de Atlantische Oceaan.

Toen de Noordzee nog land was

De Noordzee zoals wij die kennen, is nauwelijks 8.000 jaar oud. Dat schrijft het Vlaams Instituut voor de Zee. Tijdens de laatste ijstijd, zo’n 20.000 jaar geleden, stond de zeespiegel tot 120 meter lager dan nu. Er zat toen namelijk veel water vast in ijskappen.

In de ijstijden lag de bodem van de Noordzee meestal droog. Dat land heet Doggerland. In die lange periode leefden er mammoeten, wolharige neushoorns en reuzenherten. Ook neanderthalers en de eerste moderne mensen woonden er. Dat vertelt het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden, een museum voor archeologie. Het museum noemt het gebied de grootste archeologische vindplaats van Europa.

Hoe Doggerland verdween

Na de laatste ijstijd, zo’n 11.000 tot 7.000 jaar geleden, steeg het zeewater. Uiteindelijk verdween Doggerland volgens het museum na een enorme vloedgolf onder water. Over vloedgolven in de Noordzee lees je meer in ons artikel over hoe een tsunami ontstaat.

De sporen liggen er echter nog. Vissers halen botten en werktuigen in hun netten naar boven. Wandelaars vinden ze bovendien op het strand, bijvoorbeeld op de Zandmotor aan de Zuid-Hollandse kust. Het museum toonde ook het nagemaakte gezicht van Krijn. Zo heet de eerste neanderthaler van Nederland, die er 50.000 jaar geleden leefde.

Wat er op het Nederlandse deel gebeurt

Het Nederlandse deel hoort volgens Rijkswaterstaat bij de drukste stukken zee ter wereld.

In de tabel hieronder zie je per soort gebruik één cijfer. De jaren verschillen per cijfer.

Hoe druk het is met schepen en wind

Op het Nederlandse deel zijn er per jaar ruwweg 240.000 vaarbewegingen. Ongeveer 75.000 daarvan hebben een directe band met een Nederlandse haven. Alles bij elkaar zijn dat volgens onze berekening ruim 650 vaarbewegingen per dag.

Een gigawatt is een maat voor vermogen. Eén gigawatt is ongeveer de stroom voor 1 tot 1,5 miljoen huishoudens, rekent een programmamanager van Rijkswaterstaat voor. Volgens de routekaart van de overheid van mei 2026 draait er op zee ongeveer 4,7 gigawatt aan windparken. Nog eens 5,5 gigawatt is in aanbouw. Met de geplande parken erbij komt het totaal op ongeveer 23,5 gigawatt, zonder jaartal.

Het zand dient vooral om de kust te versterken en om bouwgrond op te hogen. Van de kabels is bovendien ruim de helft niet meer in gebruik. Ook veel platforms verdwijnen op termijn, want de gasvelden raken leeg. Een platform dat niet meer werkt en geen nieuwe taak krijgt, moet namelijk weg. Dat staat in het Programma Noordzee, het plan van het kabinet voor de zee.

Is de Noordzee de schoonste zee ter wereld?

Een ranglijst van schoonste zeeën vonden wij bij geen enkele instantie, en de cijfers die er zijn, wijzen er niet op. Op de Nederlandse stranden lag in 2018 tot en met 2020 volgens onze berekening ruim zes keer zoveel afval als de Europese norm toestaat. De hoeveelheid daalde wel. De tellingen staan in de Mariene Strategie. In dat rapport beschrijft het kabinet hoe de zee ervoor staat. De nieuwste versie is van december 2025.

Onderzoekers tellen vier keer per jaar het afval op 100 meter strand in Veere, Noordwijk, Bergen en Terschelling. In 2018 tot en met 2020 lagen daar doorgaans 129 stuks. De Europese grens ligt op 20 stuks.

Wat er beter gaat en wat niet

Op de Nederlandse stranden lagen er van 2015 tot en met 2020 elk jaar gemiddeld 17 stuks minder per 100 meter. Rond de hele Noordzee is het echter viezer: daar lagen 205 stuks per 100 meter. Het meeste afval is plastic. Langs het noordoosten van de Atlantische Oceaan gaat het om ongeveer 93 procent.

Ook onder water haalt de zee de norm niet. Voor de meeste beoordeelde soorten en voor alle leefgebieden is er volgens het rapport geen goede toestand. Goed gaat het wel met de grijze zeehond en met een aantal vissoorten.

Is de Noordzee de ruigste zee ter wereld?

De ruigste zee is een titel die wij bij geen enkele instantie vonden. Wel meten instituten de golven. Bij windkracht 7 zijn de golven op de Noordzee vier meter hoog. Dat schrijft het KNMI, het weerinstituut van de overheid. Met golfhoogte bedoelt het instituut de afstand tussen de top en het dal van een golf.

Trekt een noordwesterstorm precies met de golven mee, dan worden ze extreem hoog. Dat komt zelden voor. Langs de Waddenkust zijn golven van 12 meter gemeten. In het midden en het noorden, waar het water dieper is, zijn dan golven van meer dan 20 meter mogelijk.

De Wereld Meteorologische Organisatie is de weerorganisatie van de Verenigde Naties en houdt de records bij. Haar record voor een meetboei is 19 meter, op 4 februari 2013 in het noorden van de Atlantische Oceaan. Dat is een andere maat dan die van het KNMI. Het gaat om de significante golfhoogte: wat je ziet als je 15 tot 20 golven middelt. Losse uitschieters zijn volgens deze organisatie niet betrouwbaar te meten.

Waarom de golven hier snel groeien

In de herfst en de winter is de lucht soms veel kouder dan het zeewater. Golven groeien dan sneller dan normaal, schrijft het KNMI. Een tropische storm is dat niet. In ons artikel over wat een orkaan is lees je of zo’n storm de Noordzee kan bereiken.

Voor Nederland is hoog water gevaarlijker dan hoge golven

Het grootste gevaar van de Noordzee is een stormvloed. Het KNMI noemt dat een sterke verhoging van de zeespiegel langs de kust door de wind. Alleen lange, sterke stormen uit het noordwesten stuwen het water echt op.

Een lage stormvloed is er volgens het KNMI gemiddeld eens in de twee jaar, en die kunnen de dijken makkelijk aan. Een middelbare stormvloed komt eens in de tien tot honderd jaar voor, een hoge eens in de honderd tot duizend jaar. De enige hoge stormvloed van de twintigste eeuw was die van 1 februari 1953. Bij Hoek van Holland stond het water toen 3,85 meter boven NAP, het Normaal Amsterdams Peil. Wat er die nacht gebeurde, lees je in ons artikel over de watersnoodramp van 1953.

Valt een storm samen met springtij, dan komt het water nog hoger. Bij springtij staat het water door de maan en de zon namelijk al op zijn hoogst. Waarom dat zo is, lees je in ons artikel over eb en vloed.

Zelf zoeken naar Doggerland

Het Rijksmuseum van Oudheden maakte een folder voor wie zelf op het strand van de Zandmotor wil zoeken. Volgens die folder zoek je het best aan de vloedlijn, waar water en zand elkaar raken, en bij de schelpenbanken. Je kunt er stukjes bot vinden van bijvoorbeeld een mammoet of een oeros, en werktuigen van vuursteen.

Bot is glad aan de buitenkant en ruw aan de binnenkant. Fossiel bot is ook erg hard. Breekt een stuk als je erop drukt, dan is het waarschijnlijk drijfhout. Vind je bot van een mens, raak het dan niet met blote handen aan, schrijft het museum. Zulke resten moet je melden, en recente resten bij de politie.

Veelgestelde vragen over de Noordzee