Hoeveel oceanen zijn er? De vijf oceanen en de zeven zeeën

De meeste landen tellen nu vijf oceanen. Dat schrijft NOAA, de dienst van de Amerikaanse overheid voor oceaan en weer. Samen bedekken de oceanen 71 procent van de aarde. Leerde jij er op school vier, terwijl je kind thuiskomt met vijf? Dan hebben jullie allebei gelijk. De vijfde is namelijk de Zuidelijke Oceaan, het water rond Antarctica. Toch staat hij niet op de lijst van de organisatie die over zeekaarten gaat. Die lijst is van 1953, en daar is hij juist uit geschrapt. Officieel zijn het er dus nooit vijf geworden. Meer over de aarde, de zee en het weer lees je in het kennisgebied Wereld.

De vijf oceanen in één tabel

De vijf oceanen zijn de Stille, de Atlantische, de Indische en de Zuidelijke Oceaan, en de Noordelijke IJszee. NOAA heeft van elke oceaan uitgerekend hoe groot en hoe diep hij is. Daarvoor gebruikte de dienst een hoogtekaart van de hele aarde, waarop ook de zeebodem staat.

In de tabel hieronder zie je per oceaan de oppervlakte, het deel van al het zeewater en de gemiddelde diepte. De grootste staat bovenaan.

Drie dingen in de tabel vragen uitleg. De Zuidelijke Oceaan begint in deze som op 60 graden zuiderbreedte. Dat is een denkbeeldige cirkel om Antarctica heen. Ook rekenden wij na wat er bij de Atlantische Oceaan hoort: de Middellandse Zee en de Oostzee zitten in dat getal. De Zuid-Chinese Zee telt NOAA apart, dus niet bij de Stille Oceaan.

Wat de cijfers laten zien

De Stille Oceaan is veruit de grootste. Hij beslaat bijna 45 procent van het zeeoppervlak en bevat bijna de helft van al het zeewater. Hij is in zijn eentje zelfs groter dan al het land op aarde samen. Volgens onze berekening beslaat hij bijna 32 procent van de aarde, terwijl voor al het land minder dan 30 procent overblijft. Hoe dat land is verdeeld, lees je in ons artikel over hoeveel continenten er zijn.

De kleinste oceaan is de Noordelijke IJszee. Ze is ook het minst diep: gemiddeld 1.205 meter. Volgens onze berekening is dat ongeveer een derde van de andere vier.

Grote Oceaan of Stille Oceaan

In het Nederlands heeft de grootste oceaan twee namen, en ze zijn allebei goed. De Taalunie is de organisatie van Nederland en Vlaanderen voor de Nederlandse taal. In haar lijst met buitenlandse aardrijkskundige namen staat Stille Oceaan. Daarbij staat één opmerking: “Op kaarten wordt doorgaans de naam ‘Grote Oceaan’ gebruikt.”

Dezelfde lijst noemt de oceaan rond de Noordpool de Noordelijke IJszee. Het is dus een oceaan die in het Nederlands zee heet. Daarnaast staat de vijfde er als Zuidelijke Oceaan in. Wat er bij de polen zelf speelt, lees je in ons artikel over de Noordpool en de Zuidpool.

Waarom de een vier oceanen telt en de ander zeven

Het aantal oceanen is een afspraak, want al het zeewater op aarde staat met elkaar in verbinding. NOAA zegt het zo: er is maar één wereldzee. De namen verdelen dat ene water in stukken. Waar je de grenzen legt, bepaalt daarom het getal.

In de tabel hieronder staan de gangbare tellingen, met wie zo telt.

Zeven krijg je door de evenaar als grens te nemen. De lijst van 1953 knipt de Atlantische en de Stille Oceaan daar al in tweeën.

Wie bepaalt hoeveel oceanen er zijn?

Niemand bepaalt officieel hoeveel oceanen er zijn. Wel is er één organisatie die de grenzen van zeeën beschrijft. Dat is de Internationale Hydrografische Organisatie, kortweg IHO. Daarin werken landen sinds 1921 samen, zodat hun zeekaarten dezelfde afspraken volgen.

Haar lijst heet Limits of Oceans and Seas, grenzen van oceanen en zeeën. De derde druk is van 1953 en staat nog altijd in het overzicht van de IHO.

In het voorwoord staat waarvoor de lijst dient. De grenzen zijn er alleen voor het gemak van de kaartendiensten. Een vaargids over de Noordzee moet immers in elk land over hetzelfde stuk water gaan. Een volledig aardrijkskundig onderzoek is het uitdrukkelijk niet. Bovendien hebben de grenzen volgens de IHO “geen enkele politieke betekenis”.

Wie zegt dat de IHO bepaalt hoeveel oceanen er zijn, maakt de lijst dus groter dan ze zelf wil zijn.

De Zuidelijke Oceaan stond erin en ging er weer uit

De Zuidelijke Oceaan stond in de druk van 1937 en is in 1953 geschrapt. De meeste reacties op de vorige druk kwamen volgens de IHO op hetzelfde neer. Er was “geen echte rechtvaardiging” om dit water een oceaan te noemen. De noordgrens was bovendien moeilijk te trekken, omdat die met de seizoenen verschuift. Daarom lopen de Atlantische, de Stille en de Indische Oceaan sindsdien op papier door tot aan Antarctica.

In de tabel hieronder zie je wat er met de vijfde oceaan gebeurde.

Het voorstel van 2000 is niet bekrachtigd

In 2000 kreeg de IHO een voorstel voor de grenzen van de Zuidelijke Oceaan, maar de leden hebben het niet bekrachtigd. Niet alle landen waren het met die grenzen eens, schrijft NOAA op een pagina van 23 september 2026. Lees je dat de IHO de Zuidelijke Oceaan in 2000 heeft vastgelegd, dan klopt dat dus niet.

De Verenigde Staten gebruiken de naam wel, voor het water tot 60 graden zuiderbreedte. Daar gaat een eigen commissie over aardrijkskundige namen over.

National Geographic is een Amerikaans genootschap dat een tijdschrift en kaarten uitgeeft. Het tekent de Zuidelijke Oceaan sinds 8 juni 2021 als vijfde oceaan. De geograaf van het genootschap zei er zelf bij dat er “nooit internationale overeenstemming” over is bereikt. Een erkenning door alle landen was het dus niet.

Het nieuwe bestand gebruikt alleen nummers

Het nieuwste bestand van de IHO geeft elk zeegebied een nummer en geen naam. Het hoort bij S-130, de standaard voor een digitaal bestand met de grenzen van zeeën en oceanen. Volgens de IHO werkt het alleen met unieke nummers. De eerste versie van de standaard voor de praktijk is van 28 oktober 2025. In juli 2026 bracht de IHO het bestand zelf uit, voor de hele wereld.

Wie alleen nummers gebruikt, hoeft niet te kiezen hoe een zee heet. Ons oordeel: vijf is het beste antwoord voor school en quiz, maar het woord officieel hoort er niet bij.

Wat is het verschil tussen een oceaan en een zee?

Een zee is kleiner dan een oceaan en ligt meestal op de plek waar land en oceaan elkaar raken. Zo legt NOAA het uit. Vaak ligt er bovendien aan een paar kanten land omheen. De Noordzee is een goed voorbeeld, want ze ligt tussen Groot-Brittannië en het vasteland van Europa.

Eén uitzondering is de Sargassozee, in de Atlantische Oceaan: alleen zeestromen bepalen waar ze ophoudt.

In gewone taal gebruik je de twee woorden door elkaar, en dat is geen fout. Ook namen helpen niet. De Noordelijke IJszee is een oceaan, terwijl de Golf van Mexico op de lijst van de IHO gewoon tussen de zeeën staat.

De zeeën rond Europa en hun oceaan

De meeste zeeën rond Europa horen bij twee oceanen: de Atlantische Oceaan en de Noordelijke IJszee. Dat blijkt uit Marine Regions, de databank met zeegebieden van het Vlaams Instituut voor de Zee. Dat is een kenniscentrum in Vlaanderen. De databank gaat uit van de lijst van de IHO en zegt van de meeste zeeën bij welke oceaan ze horen. De Oostzee en de Middellandse Zee telt NOAA mee bij de Atlantische Oceaan.

In de tabel hieronder staan negen zeeën rond Europa, met de oceaan waartoe ze worden gerekend.

Opvallend is de Noorse Zee. Wie in het midden of noorden van Noorwegen op het strand staat, kijkt volgens deze indeling uit over een zee van de Noordelijke IJszee.

Waar de zeven zeeën vandaan komen

De zeven zeeën zijn een uitdrukking en geen vaste lijst. Waar ze vandaan komt, is volgens NOAA onzeker. Welke zeven het waren, verschilde per tijd en per volk. Vaak ging het om de wateren langs de eigen handelsroutes.

• Oude Grieken: de Egeïsche, de Adriatische, de Middellandse, de Zwarte, de Rode en de Kaspische Zee, plus de Perzische Golf.
• Middeleeuwen: de Noordzee, de Oostzee, de Atlantische Oceaan, de Middellandse Zee, de Zwarte Zee, de Rode Zee en de Arabische Zee.
• Zeelieden daarna: de vier oceanen van toen, de Middellandse Zee, de Caribische Zee en de Golf van Mexico.

In de middeleeuwen hoorde de Noordzee er dus bij. Volgens NOAA kun je er nu de vijf oceanen mee bedoelen. De Atlantische en de Stille Oceaan tellen dan elk voor twee: een noordelijk en een zuidelijk deel.

Hoe diep de oceanen zijn

De oceaan is gemiddeld 3.682 meter diep, meldt NOAA. Hoe dat zich verhoudt tot de rest van de planeet, lees je in ons artikel over de aarde als planeet. Het diepste punt ligt in de Stille Oceaan. Het heet de Challengerdiepte en ligt in de Marianentrog, ten zuidwesten van het eiland Guam. Een trog is een lange, diepe geul in de zeebodem.

Twee onderzoekers uit Groot-Brittannië zetten in 2019 het diepste punt van elke oceaan op een rij. Heather Stewart werkte bij de Britse geologische dienst, de British Geological Survey. Alan Jamieson werkte aan de universiteit van Newcastle. Daarvoor legden zij de beste metingen uit openbare databanken naast elkaar.

In de tabel hieronder staat per oceaan de diepste plek die zij vonden.

Straat Fram is de zeestraat tussen Groenland en Spitsbergen. Voor de Challengerdiepte komen de onderzoekers op 10.925 meter, met een marge van 12 meter. NOAA houdt echter ongeveer 10.935 meter aan. Veel gegevens over zulke plekken waren verouderd of fout, schrijven de twee. Toch bleven die fouten onverbeterd rondgaan, op internet en in wetenschappelijke artikelen.

Een lijn op de kaart verschuift het record

Waar je de grens van de Zuidelijke Oceaan legt, bepaalt hoe diep hij op zijn diepst is. De Zuidelijke Sandwichtrog is op zijn diepst ruim 8.100 meter. Dat stuk ligt echter ten noorden van 60 graden zuiderbreedte en telt dus voor de Atlantische Oceaan. Het record van de Zuidelijke Oceaan is daarom 7.385 meter, het diepste punt ten zuiden van die lijn.

Wat we van de zeebodem kennen

Van de zeebodem is 28,7 procent nauwkeurig in kaart gebracht. Dat was de stand in april 2026, schrijft NOAA. Het gaat om metingen met sonar vanaf een schip. Sonar is een apparaat dat met geluid de diepte meet. Satellieten hebben de hele bodem wel gemeten, maar veel grover. Sommige bergen onder water en scheepswrakken zie je daarop dus niet.

Met eigen ogen gezien is er nog veel minder. Onderzoekers hebben volgens NOAA namelijk minder dan 0,001 procent van de bodem van de diepzee gezien. De IHO zegt het zo: we kennen het oppervlak van de maan en van Mars beter dan de zeebodem.

Aan welke oceaan ligt Nederland?

Het Koninkrijk der Nederlanden ligt op twee continenten, maar volgens onze lezing aan één oceaan. Nederland ligt aan de Noordzee. Caribisch Nederland en de andere eilanden van het koninkrijk liggen in en aan de Caribische Zee. Beide zeeën rekent de databank van het Vlaams Instituut voor de Zee tot het noordelijke deel van de Atlantische Oceaan.

Nederlanders hielpen ook mee aan de lijst van 1953. De zeeën van Indonesië kregen daarin nieuwe grenzen: veertien zeeën en één zeestraat. De IHO gebruikte daarvoor het verslag uit 1934 van de Snellius-expeditie. Ook kwamen er voorstellen van de Nederlandse dienst voor zeekaarten en van professor Kuenen van het Geologisch Instituut in Groningen. Zo staan er voorstellen uit Groningen in de lijst van de IHO.

Zo zie je welke telling jouw atlas volgt

Aan één plek op de kaart zie je hoeveel oceanen de maker telt. Met een atlas of een wereldbol kijk je daarvoor bij Antarctica. Staat er Zuidelijke Oceaan, dan telt de maker er vijf. Lopen de Atlantische, de Stille en de Indische Oceaan echter door tot het ijs, dan volgt hij nog de lijst van 1953.

Veelgestelde vragen over oceanen