Inkomstenbelasting 2026: box 1, 2 en 3 uitgelegd

Welk tarief je betaalt, hangt af van de box waarin je inkomen valt. Over loon en winst in box 1 betaal je in 2026 volgens de Belastingdienst tussen 35,75 en 49,50 procent. Over je vermogen in box 3 is het 36 procent, berekend over een vast verondersteld rendement. Je kunt met alle drie de boxen tegelijk te maken hebben, en ze staan los van elkaar: een verlies in de ene box verreken je niet zomaar met winst in de andere. Wat het kabinet voor 2027 voorstelt, staat in ons artikel over Prinsjesdag.

Wat is de inkomstenbelasting?

Verdien je in Nederland geld met werk in loondienst of als ondernemer, dan betaal je inkomstenbelasting. Dat geldt ook voor kinderen die als ondernemer actief zijn. Je betaalt in dezelfde aanslag ook premie volksverzekeringen, voor onder meer de AOW.

In 2001 ging het stelsel op de schop. De Wet inkomstenbelasting 1964 telde al je inkomsten bij elkaar op tot één bedrag. De Wet inkomstenbelasting 2001 splitste dat op in drie soorten inkomen, elk met een eigen tarief. Dat zijn de boxen die je nu op je aangifte terugziet.

Over 2026 doe je in het voorjaar van 2027 aangifte. Je aangifte moet binnen zijn vóór de datum in je aangiftebrief, en vaak is dat 1 mei, schrijft de Belastingdienst.

Wat is een belastingbox?

Een belastingbox is een groep inkomsten met een eigen tarief. De Wet inkomstenbelasting 2001 kent er drie:

• Box 1 is inkomen uit werk en woning. Loon, winst, uitkering, pensioen en het eigenwoningforfait.
• Box 2 is inkomen uit aanmerkelijk belang. Dividend en verkoopwinst als je 5 procent of meer bezit in een bv, nv, coöperatie of vergelijkbaar lichaam.
• Box 3 is inkomen uit sparen en beleggen. Je spaargeld, beleggingen, een tweede woning en je schulden.

Bijna iedereen heeft met box 1 te maken. Box 3 speelt pas een rol als je vermogen boven het heffingsvrij vermogen uitkomt. Box 2 geldt alleen voor een kleine groep aandeelhouders.

Wat zit er in box 1?

Box 1 is de bekendste box. Hierin vallen je loon, je winst uit onderneming, je uitkering, je pensioen en je inkomsten als freelancer. Ook je eigen woning hoort erbij, want wonen in je eigen huis heeft volgens de wet een waarde: het eigenwoningforfait. Dat forfait is een percentage van de WOZ-waarde van je huis, dus een te hoge WOZ-waarde kost je hier ook geld. Heb je een hypotheek, dan trek je in deze box de hypotheekrente af.

Je box 1-inkomen wordt verlaagd met onder meer de reisaftrek voor openbaar vervoer, aftrekbare kosten van de eigen woning, premies voor lijfrenten en de persoonsgebonden aftrekposten.

Tarieven box 1 in 2026

Box 1 kent een schijventarief: over het hogere deel van je inkomen betaal je een hoger percentage. In 2026 zijn er drie schijven. Welke tarieven gelden, hangt af van je leeftijd. Heb je de AOW-leeftijd nog niet bereikt, dan zit in de eerste schijf ook de premie volksverzekeringen.

Ben je AOW-gerechtigd en geboren vóór 1 januari 1946, dan betaal je in de eerste schijf 17,85 procent tot en met € 41.123. Je betaalt dan namelijk geen AOW-premie meer. Bereik je de AOW-leeftijd in de loop van 2026, dan hangt het percentage in schijf 1 af van de maand waarin dat gebeurt.

Is je inkomen zonder aftrekposten hoger dan € 78.426 en heb je aftrekposten zoals hypotheekrente, giften of zorgkosten? Dan levert die aftrek je minder op. Dat heet de tariefsaanpassing aftrekposten.

Wat zit er in box 2?

Koop je aandelen, dan vallen die meestal in box 3. Bezit je 5 procent of meer van de aandelen in een bv, nv, coöperatie of vergelijkbaar lichaam, dan heb je een aanmerkelijk belang en verhuist dat naar box 2. Denk aan de directeur-grootaandeelhouder van een eigen bv.

In box 2 belast de fiscus twee soorten voordeel: reguliere voordelen zoals dividend, en vervreemdingsvoordelen zoals winst bij verkoop van je aandelen. Ook een fictief voordeel wegens excessief lenen bij je eigen bv valt eronder.

Tarieven box 2 in 2026

Box 2 kende jarenlang één vast tarief. Sinds 2024 zijn het er twee.

Wat zit er in box 3?

Box 3 gaat over je vermogen: spaargeld, beleggingen, een tweede woning, een verhuurde woning, cryptovaluta en vorderingen. Je schulden mag je aftrekken, op een drempel na. De Belastingdienst kijkt naar je bezittingen en schulden op 1 januari.

Je betaalt geen belasting over je hele vermogen. Eerst gaat het heffingsvrij vermogen eraf: in 2026 is dat € 59.357 per persoon. Met een fiscale partner is dat samen € 118.714.

Zo berekent de Belastingdienst je box 3-inkomen in 2026

De Belastingdienst gaat niet uit van je werkelijke opbrengst, maar van vaste percentages per soort vermogen. Dat heet het fictief rendement. Sinds de Overbruggingswet kijkt de fiscus wel naar hoe je vermogen werkelijk verdeeld is over spaargeld en beleggingen.

Over het berekende voordeel uit sparen en beleggen betaal je in 2026 36 procent belasting. Van je schulden trek je eerst een drempel van € 3.800 per persoon af; alleen het meerdere telt mee. Groene beleggingen zijn vrijgesteld tot € 26.715 per persoon.

Wat er in box 3 is veranderd en wat eraan komt

Box 3 is al jaren in beweging. Lang ging de fiscus uit van een vast rendement van 4 procent voor iedereen. Wie vooral spaarde, betaalde daardoor belasting over een opbrengst die hij nooit haalde. Daar is met succes tegen geprocedeerd.

Op 6 juni 2024 oordeelde de Hoge Raad dat de heffing nog steeds te ver gaat wanneer je werkelijke rendement lager is dan het fictieve. Daaruit volgde de Wet tegenbewijsregeling box 3. Je mag sindsdien je werkelijke rendement opgeven. Is dat lager dan het fictieve rendement, dan betaal je over dat lagere bedrag. Je betaalt dus nooit meer dan de fictieve berekening.

Kies je voor het werkelijke rendement, let dan op drie dingen. Er geldt dan geen heffingsvrij vermogen, dus de fiscus kijkt naar je hele vermogen. Waardestijging en waardedaling tellen mee, ook van je crypto of tweede woning. En gemaakte kosten mag je niet aftrekken, met als uitzonderingen de rente op een box 3-schuld en een investering die de WOZ-waarde verhoogt en die je bij de gemeente hebt gemeld.

Het opgeven van je werkelijke rendement is niet verplicht: je kiest zelf. Een nieuw stelsel, waarin je belasting betaalt over je werkelijke rendement, staat gepland voor 2028. De Eerste Kamer heeft er nog niet over gestemd. Wanneer doorgeven loont en wat er in 2027 verandert, lees je in ons artikel over box 3 in 2027.

Wat je inkomen nog meer beïnvloedt

Je verzamelinkomen uit de drie boxen bepaalt niet alleen je aanslag. Het is ook de basis voor je recht op toeslagen. Wil je weten welke er zijn en welke inkomensgrenzen gelden, lees dan ons overzicht van welke toeslagen er zijn. Weet je van tevoren dat je moet bijbetalen, dan helpt het om daar ruimte voor te maken in je maandbudget. Meer over geld en belasting staat in het kennisgebied Financieel.

Veelgestelde vragen over de inkomstenbelasting