Inkomstenbelasting 2026: box 1, 2 en 3 uitgelegd

De inkomstenbelasting kent drie boxen: werk en woning, aanmerkelijk belang, en sparen en beleggen. Je leest hier de tarieven van 2026 per box.

Team Kennisdomein

16 augustus 2026 ·

8 minuten Leestijd

7.2K X Bekeken

De inkomstenbelasting is de belasting die je betaalt over je inkomen. Sinds de Wet inkomstenbelasting 2001 valt dat inkomen uiteen in drie boxen, en elke box heeft een eigen tarief. Box 1 gaat over werk en je eigen woning, box 2 over een aanmerkelijk belang in een bv of nv, en box 3 over je vermogen. Je kunt met alle drie tegelijk te maken hebben. De boxen staan los van elkaar: een verlies in de ene box verreken je niet zomaar met winst in de andere.

Wat is de inkomstenbelasting?

Verdien je in Nederland geld met werk in loondienst of als ondernemer, dan betaal je inkomstenbelasting. Dat geldt ook voor kinderen die als ondernemer actief zijn. Je betaalt in dezelfde aanslag ook premie volksverzekeringen, voor onder meer de AOW.

In 2001 ging het stelsel op de schop. De Wet inkomstenbelasting 1964 telde al je inkomsten bij elkaar op tot één bedrag. De Wet inkomstenbelasting 2001 splitste dat op in drie soorten inkomen, elk met een eigen tarief. Dat zijn de boxen die je nu op je aangifte terugziet.

Wat is een belastingbox?

Een belastingbox is een groep inkomsten met een eigen tarief. De Wet inkomstenbelasting 2001 kent er drie:

• Box 1 – inkomen uit werk en woning. Loon, winst, uitkering, pensioen en het eigenwoningforfait.
• Box 2 – inkomen uit aanmerkelijk belang. Dividend en verkoopwinst als je 5% of meer bezit in een bv, nv, coöperatie of vergelijkbaar lichaam.
• Box 3 – inkomen uit sparen en beleggen. Je spaargeld, beleggingen, een tweede woning en je schulden.

Bijna iedereen heeft met box 1 te maken. Box 3 speelt pas een rol als je vermogen boven het heffingsvrij vermogen uitkomt. Box 2 geldt alleen voor een kleine groep aandeelhouders.

Wat zit er in box 1?

Box 1 is de bekendste box. Hierin vallen je loon, je winst uit onderneming, je uitkering, je pensioen en je inkomsten als freelancer. Ook je eigen woning hoort erbij, want wonen in je eigen huis heeft volgens de wet een waarde: het eigenwoningforfait. Heb je een hypotheek, dan trek je in deze box de hypotheekrente af.

Je box 1-inkomen wordt verlaagd met onder meer de reisaftrek voor openbaar vervoer, aftrekbare kosten van de eigen woning, premies voor lijfrenten en de persoonsgebonden aftrekposten.

Tarieven box 1 in 2026

Box 1 kent een schijventarief: over het hogere deel van je inkomen betaal je een hoger percentage. In 2026 zijn er drie schijven. Welke tarieven gelden, hangt af van je leeftijd. Heb je de AOW-leeftijd nog niet bereikt, dan zit in de eerste schijf ook de premie volksverzekeringen.

Ben je AOW-gerechtigd en geboren vóór 1 januari 1946, dan betaal je in de eerste schijf 17,85% tot en met € 41.123. Je betaalt dan namelijk geen AOW-premie meer. Bereik je de AOW-leeftijd in de loop van 2026, dan hangt het percentage in schijf 1 af van de maand waarin dat gebeurt.

Is je inkomen zonder aftrekposten hoger dan € 78.426 en heb je aftrekposten zoals hypotheekrente, giften of zorgkosten? Dan levert die aftrek je minder op. Dat heet de tariefsaanpassing aftrekposten.

Wat zit er in box 2?

Koop je aandelen, dan vallen die meestal in box 3. Bezit je 5% of meer van de aandelen in een bv, nv, coöperatie of vergelijkbaar lichaam, dan heb je een aanmerkelijk belang en verhuist dat naar box 2. Denk aan de directeur-grootaandeelhouder van een eigen bv.

In box 2 belast de fiscus twee soorten voordeel: reguliere voordelen zoals dividend, en vervreemdingsvoordelen zoals winst bij verkoop van je aandelen. Ook een fictief voordeel wegens excessief lenen bij je eigen bv valt eronder.

Tarieven box 2 in 2026

Box 2 kende jarenlang één vast tarief. Sinds 2024 zijn het er twee.

Wat zit er in box 3?

Box 3 gaat over je vermógen: spaargeld, beleggingen, een tweede woning, een verhuurde woning, cryptovaluta en vorderingen. Je schulden mag je aftrekken, op een drempel na. De Belastingdienst kijkt naar je bezittingen en schulden op 1 januari.

Je betaalt geen belasting over je hele vermogen. Eerst gaat het heffingsvrij vermogen eraf: in 2026 is dat € 59.357 per persoon. Met een fiscale partner is dat samen € 118.714.

Zo berekent de Belastingdienst je box 3-inkomen in 2026

De Belastingdienst gaat niet uit van je werkelijke opbrengst, maar van vaste percentages per soort vermogen. Dat heet het fictief rendement. Sinds de Overbruggingswet kijkt de fiscus wel naar hoe je vermogen werkelijk verdeeld is over spaargeld en beleggingen.

Over het berekende voordeel uit sparen en beleggen betaal je in 2026 36% belasting. Van je schulden trek je eerst een drempel van € 3.800 per persoon af; alleen het meerdere telt mee. Groene beleggingen zijn vrijgesteld tot € 26.715 per persoon.

Box 3: wat er is veranderd en wat eraan komt

Box 3 is al jaren in beweging. Lang ging de fiscus uit van een vast rendement van 4% voor iedereen. Wie vooral spaarde, betaalde daardoor belasting over een opbrengst die hij nooit haalde. Daar is met succes tegen geprocedeerd.

Op 6 juni 2024 oordeelde de Hoge Raad dat de heffing nog steeds te ver gaat wanneer je werkelijke rendement láger is dan het fictieve. Daaruit volgde de Wet tegenbewijsregeling box 3. Je mag sindsdien je werkelijke rendement opgeven. Is dat lager dan het fictieve rendement, dan betaal je over dat lagere bedrag. Je betaalt dus nooit méér dan de fictieve berekening.

Kies je voor het werkelijke rendement, let dan op drie dingen. Er geldt dan géén heffingsvrij vermogen, dus de fiscus kijkt naar je hele vermogen. Waardestijging en waardedaling tellen mee, ook van je crypto of tweede woning. En gemaakte kosten mag je niet aftrekken, met als uitzonderingen de rente op een box 3-schuld en een investering die de WOZ-waarde verhoogt en die je bij de gemeente hebt gemeld.

Komt je werkelijke rendement onder nul uit, dan stelt de Belastingdienst het op € 0. Een negatief jaar verreken je niet met een ander jaar. Het opgeven van je werkelijke rendement is niet verplicht: je kiest zelf.

Een volledig nieuw stelsel, waarin je belasting betaalt over je werkelijke rendement, staat gepland voor 1 januari 2028. Tot die tijd blijft de Overbruggingswet gelden, met de tegenbewijsregeling als vangnet.

Wat je inkomen nog meer beïnvloedt

Je verzamelinkomen uit de drie boxen bepaalt niet alleen je aanslag. Het is ook de basis voor je recht op toeslagen. Wil je weten welke er zijn en welke inkomensgrenzen gelden, lees dan ons overzicht van welke toeslagen er zijn. Weet je van tevoren dat je moet bijbetalen, dan helpt het om daar ruimte voor te maken in je maandbudget.

Veelgestelde vragen over de inkomstenbelasting

Wat zijn box 1, 2 en 3?

Box 1 is inkomen uit werk en woning, box 2 is inkomen uit aanmerkelijk belang van 5% of meer in een bv of nv, en box 3 is inkomen uit sparen en beleggen. Elke box heeft een eigen tarief en een eigen berekening.

Hoeveel belasting betaal je in box 1 in 2026?

Heb je de AOW-leeftijd nog niet bereikt, dan betaal je 35,75% tot € 38.883, daarna 37,56% tot en met € 78.426 en 49,50% over alles daarboven. In de eerste schijf zit ook de premie volksverzekeringen.

Hoeveel vermogen is vrijgesteld in box 3?

In 2026 is het heffingsvrij vermogen € 59.357 per persoon. Heb je een fiscale partner, dan is dat samen € 118.714. Over het vermogen daarboven betaal je 36% belasting via de box 3-berekening.

Wat is de tegenbewijsregeling in box 3?

Met de tegenbewijsregeling geef je je werkelijke rendement door. Is dat lager dan het fictieve rendement, dan betaal je belasting over dat lagere bedrag. Je betaalt nooit meer dan de fictieve berekening. Meedoen is niet verplicht.

Wanneer verandert box 3 naar werkelijk rendement?

Het nieuwe stelsel op basis van werkelijk rendement staat gepland voor 1 januari 2028. Tot dan geldt de Overbruggingswet met vaste percentages per soort vermogen, met de tegenbewijsregeling als vangnet.

Kan ik verlies in de ene box aftrekken van een andere box?

Nee, de boxen staan los van elkaar. Wel worden persoonsgebonden aftrekposten in een vaste volgorde verrekend: eerst met box 1, daarna met box 3 en als laatste met box 2.

Bronnen

• Belastingdienst, Fiscale informatie 2026, hoofdstuk 29 Belastingberekening
• Belastingdienst, Hoe is het box 3-inkomen op mijn voorlopige aanslag 2026 berekend?
• Belastingdienst, Wat is mijn werkelijk rendement?

Bedragen en percentages gelden voor belastingjaar 2026 en zijn gecontroleerd op 16 augustus 2026. Controleer voor je aangifte altijd de actuele cijfers bij de Belastingdienst.

Eerste publicatie op: 27 september 2020

• Deel Artikel:

Aandelen Belasting Inkomsten

Geschreven door: Team Kennisdomein

Van Kennisdomein

Team Kennisdomein bestaat uit specialisten die hun sporen hebben verdiend. Het team zorgt voor invulling van Kennisdomein vanuit de passie voor schrijven en het delen van kennis met anderen. De specialisten willen graag meer inzicht creëren in tal van onderwerpen zodat...

Meer informatie