Europese Unie: wat is het en wat doet de EU?
De Europese Unie (EU) is een samenwerkingsverband van 27 Europese landen. Ontdek wat de EU is, wat ze doet en hoe het Europees Parlement werkt.
De EU speelt een grote rol bij actuele kwesties, zoals de oorlog tussen Rusland en Oekraïne, de polarisatie tussen rechts en links, migratie en klimaatverandering. Bij de laatste Europese verkiezingen in juni 2024 kozen de inwoners van de lidstaten een nieuw Europees Parlement voor de periode 2024-2029.
Welke landen zitten in de EU?
De EU telt 27 lidstaten. De unie groeide in stappen: zes landen begonnen, daarna kwamen er in zeven uitbreidingsrondes 21 landen bij. Kroatië is sinds 2013 het jongste lid. Het Verenigd Koninkrijk vertrok op 31 januari 2020 en is tot nu toe het enige land dat de EU verliet.
| Jaar | Landen | Aantal |
|---|---|---|
| 1958 | België, Duitsland, Frankrijk, Italië, Luxemburg, Nederland | 6 |
| 1973 | Denemarken, Ierland | 2 |
| 1981 | Griekenland | 1 |
| 1986 | Portugal, Spanje | 2 |
| 1995 | Finland, Oostenrijk, Zweden | 3 |
| 2004 | Cyprus, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Malta, Polen, Slovenië, Slowakije, Tsjechië | 10 |
| 2007 | Bulgarije, Roemenië | 2 |
| 2013 | Kroatië | 1 |
Niet elke lidstaat betaalt met de euro. Sinds Bulgarije op 1 januari 2026 de euro invoerde, telt de eurozone 21 landen. De overige zes lidstaten houden voorlopig hun eigen munt. Aan een digitale vorm van die munt wordt inmiddels gewerkt: over de digitale euro onderhandelen het Parlement en de lidstaten nu.
Europese Unie, zetelverdeling
Het Europees Parlement, het rechtstreeks gekozen orgaan van de EU, telt in de periode 2024-2029 in totaal 720 zetels. Elk deelnemend land, momenteel 27, krijgt naar rato van de bevolkingsgrootte een aantal zetels. Nederland heeft volgens de zetelverdeling recht op 31 zetels.
Elk deelnemend land voert campagne voor de EU. Dat doen de eigen, nationale politieke partijen. Wie uiteindelijk een zetel krijgt, sluit zich vrijwel altijd aan bij een Europese fractie. De meeste nationale partijen zijn namelijk verbonden aan een Europese politieke partij.
Voorbeelden:
- CDA – Europese Volkspartij (EVP)
- VVD – Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa (ALDE / Renew Europe)
- PVV – Patriotten voor Europa (PfE)
- GroenLinks – Europese Groene Partij (EGP)
Wie beslist er in de EU?
De EU kent geen regering zoals Nederland die heeft. Het werk is verdeeld over een aantal instellingen, elk met een eigen rol. De Commissie bedenkt de wetten, het Parlement en de Raad stemmen erover, en het Hof bewaakt de uitvoering.
| Instelling | Wat ze doet | Zetel |
|---|---|---|
| Europees Parlement | Stemt over wetten en de begroting; rechtstreeks gekozen door de burgers | Straatsburg en Brussel |
| Europese Commissie | Doet de wetsvoorstellen en ziet toe op de uitvoering | Brussel |
| Raad van de Europese Unie | De vakministers van de lidstaten beslissen mee over wetten | Brussel |
| Europese Raad | De regeringsleiders bepalen de grote lijnen | Brussel |
| Hof van Justitie | Legt het EU-recht uit en beslecht geschillen | Luxemburg |
| Europese Centrale Bank | Bewaakt de euro en de prijsstabiliteit | Frankfurt |
Wat zijn de taken van de EU
De Europese Unie heeft een paar uiterst belangrijke taken: het bevorderen van vrede en veiligheid en het eerbiedigen van de grondrechten en fundamentele vrijheden. Daarnaast spelen er allerlei zaken waarbij vaak meerdere landen zijn betrokken. Denk aan het onderhoud van een internationale treinverbinding, een rivier of zeeën waaraan meerdere landen grenzen.
De Europese Unie voert een gemeenschappelijk beleid op allerlei gebieden, waaronder:
- Landbouw en visserij
- Vrije handel tussen de EU-lidstaten
- Handelspolitiek
- Ontwikkelingsbeleid
- Milieu
- Hulpverlening bij natuurrampen
Wat merk je er zelf van?
Veel EU-beleid is abstract, maar een deel ervan raakt je dagelijks leven direct. Je reist zonder paspoortcontrole door het Schengengebied. Je belt en internet in andere lidstaten tegen je Nederlandse tarief, omdat de roamingkosten binnen de EU zijn afgeschaft. Je koopt online bij een webshop in een andere lidstaat met dezelfde rechten als thuis. En je persoonsgegevens vallen onder de Algemene verordening gegevensbescherming, de Europese privacywet die sinds 2018 geldt. Zelfs welk vuurwerk je mag kopen is Europees bepaald. Bij het vuurwerkverbod van 2026 mocht Nederland de lichtste categorie niet verbieden, omdat een Europese richtlijn dat verhindert.
Waarom is Europese samenwerking belangrijk
In deze moderne tijd reizen mensen heel gemakkelijk over de aarde. Je belangen liggen al lang niet meer alleen in je buurt of zelfs in je land. We reizen niet alleen fysiek (reken ook handel mee), ook digitaal ligt de wereld voor ons open. Deze grote vrijheid brengt echter ook nieuwe gevaren met zich mee. Het bevorderen van vrede en stabiliteit in de wereld, en in de EU in het bijzonder, is een belangrijke taak van de Europese Unie. In 2012 won de EU de Nobelprijs voor de Vrede.
Het gemeenschappelijk buitenlands beleid van de EU is bedoeld om conflicten op te lossen en wederzijds begrip te kweken. Democratie en het eerbiedigen van internationale regels spelen daarbij een belangrijke rol.
Tegenstanders van de EU
Naast de voordelen van het EU-lidmaatschap (vrede, welvaart, het oplossen van grensoverschrijdende problemen, subsidies) zijn er ook nadelen aan verbonden.
Nadelen van het EU-lidmaatschap:
- Kosten van het lidmaatschap: Nederland is netto-betaler en draagt dus meer af dan het terugkrijgt. Over de begrotingsperiode 2021-2027, samen 1.216 miljard euro, bedong Nederland wel een korting van 1,9 miljard euro op zijn afdracht.
- Verlies van soevereiniteit: de lidstaten zijn niet meer voor 100% vrij in het nemen van bepaalde beslissingen. Nederland mag bijvoorbeeld het begrotingstekort niet verder laten oplopen dan is afgesproken.
- Controle over de munteenheid: de eurolanden hebben niet meer de controle over een eigen munt. Die kan zo niet zomaar worden gedevalueerd om de concurrentiekracht te versterken. Overigens speelde die beperking ook zonder EU-lidmaatschap een rol: het Nederlandse monetaire beleid was altijd al gekoppeld aan dat van andere landen, vooral aan dat van Duitsland.
Veelgestelde vragen over de Europese Unie
Wat is de Europese Unie?
De Europese Unie is een economisch en politiek samenwerkingsverband van 27 Europese landen. De EU voert gezamenlijk beleid op gebieden als handel, landbouw, milieu en veiligheid en bevordert vrede en vrij verkeer van mensen, goederen en diensten.
Hoeveel landen zijn lid van de Europese Unie?
De EU telt 27 lidstaten, waaronder Nederland, België, Duitsland, Frankrijk en Italië. Kroatië is sinds 2013 het jongste lid. Het Verenigd Koninkrijk stapte in 2020 uit de EU (de Brexit).
Hoeveel landen betalen met de euro?
Eenentwintig van de 27 lidstaten hebben de euro. Bulgarije was het laatste land dat overstapte, op 1 januari 2026. De zes overige lidstaten houden voorlopig hun eigen munt.
Hoeveel zetels heeft het Europees Parlement?
In de periode 2024-2029 telt het Europees Parlement 720 zetels. Nederland heeft daarvan 31 zetels; de verdeling gebeurt naar rato van de bevolkingsgrootte van elk land.
Wat doet de Europese Unie?
De EU bevordert vrede en veiligheid, bewaakt grondrechten en voert gemeenschappelijk beleid op onder meer landbouw, vrije handel, milieu en ontwikkelingssamenwerking. Ook regelt ze zaken die meerdere landen tegelijk raken, zoals grensoverschrijdende infrastructuur.
Waarom won de EU de Nobelprijs voor de Vrede?
In 2012 kreeg de Europese Unie de Nobelprijs voor de Vrede voor haar bijdrage aan ruim zestig jaar vrede, verzoening, democratie en mensenrechten in Europa.
Bronnen
- Europese Unie – EU-landen
- Europees Parlement – Zetelverdeling per land
- Rijksoverheid – Europese meerjarenbegroting 2021-2027
Aanbevolen artikelen
