Europese Unie: wat is het en wat doet de EU?

In die 27 landen wonen 450,4 miljoen mensen, telde Eurostat, het statistiekbureau van de EU, op 1 januari 2025. De EU speelt een grote rol bij actuele kwesties, zoals de oorlog tussen Rusland en Oekraïne, de polarisatie tussen rechts en links, migratie en klimaatverandering. Bij de laatste Europese verkiezingen in juni 2024 kozen de inwoners van de lidstaten een nieuw Europees Parlement voor de periode 2024-2029.

Welke landen zitten in de EU?

De EU telt 27 lidstaten. De unie groeide in stappen: zes landen begonnen, daarna kwamen er in zeven uitbreidingsrondes 21 landen bij. Kroatië is sinds 2013 het jongste lid. Het Verenigd Koninkrijk vertrok op 31 januari 2020 en is tot nu toe het enige land dat de EU verliet.

Niet elke lidstaat betaalt met de euro. Sinds Bulgarije op 1 januari 2026 de euro invoerde, telt de eurozone 21 landen. De overige zes lidstaten houden voorlopig hun eigen munt. Aan een digitale vorm van die munt wordt inmiddels gewerkt: over de digitale euro onderhandelen het Parlement en de lidstaten nu.

Hoe zijn de zetels in het Europees Parlement verdeeld?

Het Europees Parlement, het rechtstreeks gekozen orgaan van de EU, telt in de periode 2024-2029 in totaal 720 zetels. Elk deelnemend land, momenteel 27, krijgt naar rato van de bevolkingsgrootte een aantal zetels. Nederland heeft volgens de zetelverdeling recht op 31 zetels.

Elk deelnemend land voert campagne voor de EU. Dat doen de eigen, nationale politieke partijen. Wie uiteindelijk een zetel krijgt, sluit zich vrijwel altijd aan bij een Europese fractie. De meeste nationale partijen zijn namelijk verbonden aan een Europese politieke partij.

Voorbeelden:

• CDA hoort bij de Europese Volkspartij (EVP)
• VVD hoort bij de Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa (ALDE, in het Parlement de fractie Renew Europe)
• PVV hoort bij Patriotten voor Europa (PfE)
• GroenLinks hoort bij de Europese Groene Partij (EGP)

Wie beslist er in de EU?

De EU kent geen regering zoals Nederland die heeft. Het werk is verdeeld over een aantal instellingen, elk met een eigen rol. De Commissie bedenkt de wetten, het Parlement en de Raad stemmen erover, en het Hof bewaakt de uitvoering.

Wat zijn de taken van de EU

De Europese Unie heeft een paar uiterst belangrijke taken: het bevorderen van vrede en veiligheid en het eerbiedigen van de grondrechten en fundamentele vrijheden. Daarnaast spelen er allerlei zaken waarbij vaak meerdere landen zijn betrokken. Denk aan het onderhoud van een internationale treinverbinding, een rivier of zeeën waaraan meerdere landen grenzen.

De Europese Unie voert een gemeenschappelijk beleid op allerlei gebieden, waaronder:

• Landbouw en visserij
• Vrije handel tussen de EU-lidstaten
• Handelspolitiek
• Ontwikkelingsbeleid
• Milieu
• Hulpverlening bij natuurrampen

Europa is niet hetzelfde als de EU

Europa is een werelddeel met ongeveer vijftig landen; de EU is een samenwerking van 27 daarvan. Noorwegen, Zwitserland, het Verenigd Koninkrijk, Turkije en Oekraïne liggen in Europa, maar horen niet bij de EU. Andersom is niet elke EU-afspraak voor alle lidstaten hetzelfde. De euro geldt in 21 van de 27 landen. Het Schengengebied is het gebied waarin je zonder grenscontrole van land naar land reist. Het bestaat uit 25 EU-landen plus IJsland, Liechtenstein, Noorwegen en Zwitserland, zo beschrijft de EU het zelf; Ierland en Cyprus doen niet mee. En het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is geen EU-instelling. Het hoort bij de Raad van Europa, een aparte organisatie waar ook landen buiten de EU lid van zijn.

Wat merk je er zelf van?

Veel EU-beleid is abstract, maar een deel ervan raakt je dagelijks leven direct. Je reist zonder paspoortcontrole door het Schengengebied. Daarnaast bel en internet je in andere lidstaten tegen je Nederlandse tarief, omdat de roamingkosten binnen de EU zijn afgeschaft. Ook koop je online bij een webshop in een andere lidstaat met dezelfde rechten als thuis. En je persoonsgegevens vallen onder de Algemene verordening gegevensbescherming, de Europese privacywet die sinds 2018 geldt. Ook de EDI-wallet voor je digitale identiteit, een app waarmee je straks online laat zien wie je bent, komt uit een Europese verordening. Zelfs welk vuurwerk je mag kopen is Europees bepaald. Bij het vuurwerkverbod van 2026 mocht Nederland de lichtste categorie niet verbieden, omdat een Europese richtlijn dat verhindert.

Waarom is Europese samenwerking belangrijk

In deze moderne tijd reizen mensen heel gemakkelijk over de aarde. Je belangen liggen al lang niet meer alleen in je buurt of zelfs in je land. We reizen niet alleen fysiek (reken ook handel mee), ook digitaal ligt de wereld voor ons open. Deze grote vrijheid brengt echter ook nieuwe gevaren met zich mee. Het bevorderen van vrede en stabiliteit in de wereld, en in de EU in het bijzonder, is een belangrijke taak van de Europese Unie. In 2012 won de EU de Nobelprijs voor de Vrede.

Het gemeenschappelijk buitenlands beleid van de EU is bedoeld om conflicten op te lossen en wederzijds begrip te kweken. Democratie en het eerbiedigen van internationale regels spelen daarbij een belangrijke rol. Daarnaast bestaat de NAVO, een bondgenootschap van landen die elkaar helpen bij een aanval. Van de 27 EU-landen zijn er 23 lid van.

Tegenstanders van de EU

Naast de voordelen van het EU-lidmaatschap (vrede, welvaart, het oplossen van grensoverschrijdende problemen, subsidies) zijn er ook nadelen aan verbonden.

Nadelen van het EU-lidmaatschap:

• Kosten van het lidmaatschap: Nederland is netto-betaler en draagt dus meer af dan het terugkrijgt. Over de begrotingsperiode 2021-2027, samen 1.216 miljard euro, bedong Nederland wel een korting van 1,9 miljard euro op zijn afdracht.
• Verlies van soevereiniteit: de lidstaten zijn niet meer helemaal vrij in het nemen van bepaalde beslissingen. Nederland mag bijvoorbeeld het begrotingstekort niet verder laten oplopen dan is afgesproken.
• Controle over de munteenheid: de eurolanden hebben niet meer de controle over een eigen munt. Die kan zo niet zomaar worden gedevalueerd om de concurrentiekracht te versterken. Overigens speelde die beperking ook zonder EU-lidmaatschap een rol: het Nederlandse monetaire beleid was altijd al gekoppeld aan dat van andere landen, vooral aan dat van Duitsland.

Veelgestelde vragen over de Europese Unie