Wat regel je na een overlijden, en wat kan wachten?

De uitvaart is de enige termijn in dagen die bijna iedereen raakt. Volgens de Wet op de lijkbezorging vindt de begrafenis of crematie plaats tussen 36 uur en de zesde werkdag na het overlijden. Voor bijna al het andere heb je weken of maanden, en veel instanties horen het vanzelf van de gemeente. Het grootste risico in de eerste week is dan ook niet dat je iets vergeet. Het is dat je te snel iets doet met het geld of de spullen van de overledene. Meer over erven en nalaten staat in het kennisgebied Juridisch.

De tijdlijn van de eerste dag tot 20 maanden

De uitvaart valt binnen zes werkdagen en de bank bel je in de eerste week. De laatste termijn is de aangifte erfbelasting, 20 maanden na het overlijden. In de tabel staan de termijnen uit de wet en de termijnen die een instantie zelf noemt, met in de derde kolom wie het meestal doet.

Een executeur is iemand die de overledene in het testament heeft aangewezen om alles af te wikkelen. Is die er niet, dan doen de erfgenamen het samen.

De eerste uren en dagen

Overlijdt iemand thuis, dan bel je de huisarts. In een ziekenhuis of verzorgingshuis komt de verklaring van overlijden van de arts daar. Die arts geeft de verklaring alleen af als hij of zij ervan overtuigd is dat de dood een natuurlijke oorzaak heeft. Zo niet, dan komt de gemeentelijke lijkschouwer. Dat is een forensisch arts die de gemeente heeft benoemd om te onderzoeken hoe iemand is overleden.

Met de verklaring wordt aangifte van overlijden gedaan bij de gemeente waar iemand is overleden. Meestal doet de uitvaartverzorger dat, maar je mag het ook zelf. De gemeente maakt een akte van overlijden en geeft verlof om te begraven of te cremeren. Dat verlof is gratis, en zonder verlof mag er geen uitvaart zijn.

Eerder of later dan de wet zegt

Begraven of cremeren mag niet eerder dan 36 uur na het overlijden, en uiterlijk op de zesde werkdag. Wil de familie meer tijd, dan kan de burgemeester een andere termijn toestaan nadat hij een arts heeft gehoord. Eerder dan 36 uur kan alleen als ook de officier van justitie instemt.

De wens van de overledene telt

De wet zegt ook hoe de uitvaart moet zijn: zoals de overledene het wilde. Weet niemand dat zeker, dan telt wat hij of zij vermoedelijk gewild zou hebben, tenzij dat redelijkerwijs niet kan. Iedereen vanaf 16 jaar kan die wens vastleggen bij de notaris, of in een verklaring die hij of zij helemaal met de hand schrijft, dateert en ondertekent. Zoek dus eerst in de papieren of er zo’n briefje ligt, voordat je met de uitvaartverzorger om tafel gaat. Denkt de familie aan een natuurbegraafplaats, dan gelden daar dezelfde termijnen.

Als niemand de uitvaart regelt

Regelt niemand de uitvaart, dan doet de gemeente het. Wie de overledene onder zich heeft, waarschuwt dan uiterlijk op de derde dag de burgemeester. De gemeente haalt de kosten terug uit de erfenis. Is die leeg, dan kan de gemeente aankloppen bij familie die de overledene had moeten onderhouden. Het Juridisch Loket noemt de kinderen, ouders, stiefouders en schoonouders, ook als zij de erfenis hebben verworpen. Die stichting helpt mensen met juridische vragen en wordt betaald door het ministerie van Justitie en Veiligheid.

Wat een uitvaart kost en wie betaalt

Een eenvoudige uitvaart kost al snel € 8.000 tot € 10.000. Dat schrijft de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB), de beroepsvereniging van alle notarissen in Nederland. Wie de uitvaart bestelt, is verantwoordelijk voor de rekening. Zit er later te weinig in de erfenis, dan kan die rekening bij jou blijven liggen.

Toch hoef je de rekening vaak niet zelf te dragen. Is er genoeg geld, dan kan de uitvaart worden betaald van de rekening van de overledene; dat regel je met de bank. De wet rekent de kosten van de uitvaart tot de schulden van de erfenis, zolang ze passen bij de omstandigheden van de overledene. Had de overledene een uitvaartverzekering, dan betaalt de verzekeraar wat op de polis staat. Weet je niet of die er was, vraag het dan na bij het Verbond van Verzekeraars, de vereniging van verzekeraars.

Is er te weinig geld en heb je een laag inkomen, dan kun je soms bijzondere bijstand krijgen voor de kosten van de uitvaart. Vraag de uitvaartverzorger ook of je kunt tekenen als zaakwaarnemer. Een zaakwaarnemer regelt iets namens een ander die dat zelf niet meer kan. Volgens het Juridisch Loket hoef je dan soms geen kosten voor te schieten. Bewaar in elk geval de rekening: de kosten van de uitvaart mag je aftrekken bij de erfbelasting.

Wat vanzelf stopt en wat niet

Na de aangifte meldt de gemeente het overlijden aan overheidsorganisaties zoals de Belastingdienst, het UWV en de Sociale Verzekeringsbank (SVB). Het UWV betaalt onder meer de WW, de SVB onder meer de AOW. Uitkeringen en toeslagen zoals de zorgtoeslag stoppen daardoor vanzelf. Ook de zorgverzekering stopt vanzelf, en de eigen bijdrage voor hulp van de gemeente of voor langdurige zorg.

Andere partijen horen het niet van de gemeente. In de tabel staat wie je zelf inlicht en waar je op let.

De AOW stopt de dag na het overlijden

Volgens de SVB stopt de AOW op de dag na het overlijden. Wat al voor de rest van de maand was betaald, is te veel betaald. De SVB haalt dat af van het vakantiegeld dat de overledene sinds mei heeft opgebouwd, of van de overlijdensuitkering. Woonde de overledene alleen, dan moeten de nabestaanden soms iets terugbetalen.

Een partner krijgt die overlijdensuitkering vanzelf. Het is één maand AOW en vakantiegeld. Is er geen partner, dan kan de uitkering gaan naar kinderen onder de 18, en anders naar iemand die met de overledene in één huis woonde. Overleed iemand die in Nederland woonde in het buitenland, bijvoorbeeld op vakantie, dan geef je het wel zelf door aan de SVB. Doe dat binnen vier weken.

Ben je partner, ex-partner of kind van de overledene, dan kun je soms een nabestaandenuitkering krijgen. Die vraag je aan bij de SVB. Via het pensioenfonds van de werkgever kan er ook een aanvullend nabestaandenpensioen zijn, zegt het Juridisch Loket.

Een maand loon van de werkgever

Had de overledene een baan, dan eindigt het arbeidscontract door het overlijden. De werkgever moet dan een overlijdensuitkering betalen: het loon vanaf de dag na het overlijden tot en met een maand daarna. Dat staat in het Burgerlijk Wetboek, en een contract mag daar niet ten nadele van de nabestaanden van afwijken. Het geld gaat naar de partner, tenzij die al duurzaam gescheiden leefde, of naar degene met wie de overledene samenwoonde. Is die er niet, dan gaat het naar de minderjarige kinderen, en anders naar iemand in het gezin voor wie de overledene grotendeels zorgde.

Volgens de KNB hoort deze uitkering niet bij de erfenis. Het loon over de maand van het overlijden en het opgebouwde vakantiegeld horen er wel bij. Dat geld hoort op een rekening op naam van de overledene te komen.

Geld en spullen eerst laten liggen

Laat de pinpas en de spullen van de overledene liggen tot je hebt gekozen wat je met de erfenis doet. Misschien ligt de pas nog in de la en gaat over een week de huur van de rekening. Haal je geld van de rekening van de overledene voordat je de bank hebt ingelicht, dan geldt dat als zuiver aanvaarden, waarschuwt het Juridisch Loket. Zuiver aanvaarden betekent dat je de erfenis aanneemt met alle schulden erbij, ook als die groter zijn dan wat er is. Hetzelfde kan gebeuren als je spullen van waarde uit het huis meeneemt.

De wet omschrijft het zo: je aanvaardt zuiver als je iets uit de erfenis verkoopt, weggeeft of op een andere manier buiten het bereik van de schuldeisers brengt. Wat niet kan wachten, mag je wel regelen. Het Juridisch Loket noemt de uitvaart, het opzeggen van abonnementen en het huren van opslag voor de spullen. Spreek met een schuldeiser nog geen betalingsregeling af, want ook dat kan als aanvaarden gelden.

De bank en de rekeningen

Meld het overlijden zo snel mogelijk bij de bank. Die blokkeert dan meestal de rekeningen op naam van de overledene. Een gezamenlijke en/of-rekening blijft meestal open zolang een van de rekeninghouders leeft. Rekeningen die niet kunnen wachten, zoals de uitvaart, kunnen bij sommige banken toch van de geblokkeerde rekening worden betaald; elke bank heeft daar eigen regels voor, schrijft de KNB. Weet je niet welke rekeningen er waren, dan kun je dat navragen bij het loket Slapende Tegoeden van de Nederlandse Vereniging van Banken. Daarvoor heb je een verklaring van erfrecht nodig. Dat is een document van de notaris waarin staat wie de erfgenamen zijn en wie namens hen mag optreden.

Ook de auto kan wachten

De auto zet je niet meteen op je eigen naam. Heb je de erfenis nog niet aanvaard, of alleen beneficiair, dan mag je de auto volgens de RDW niet overschrijven. De RDW is de overheidsdienst die de kentekens registreert. Zet een erfgenaam de auto toch op zijn of haar naam, dan aanvaardt hij of zij daarmee de erfenis met alle schulden. Dat kan niet meer terug. De vijf weken om het kenteken over te schrijven beginnen pas als je via de erfenis eigenaar bent geworden. Tot die tijd gaan de verzekering en de motorrijtuigenbelasting van de rekening van de overledene af.

Geen vaste termijn om te kiezen

In de wet staat geen vaste termijn om te kiezen of je de erfenis aanneemt, behalve in twee gevallen. Aanvaardt een andere erfgenaam beneficiair, dan heb je vanaf het moment dat je dat hoort drie maanden om nog zuiver te aanvaarden of te verwerpen. Doe je niets, dan heb je ook beneficiair aanvaard. Het tweede geval is een minderjarige erfgenaam, zie hieronder.

De drie maanden die je vaak leest, gaan meestal over iets anders. In de eerste drie maanden na het overlijden mogen schuldeisers in de regel niets uit de erfenis halen, zolang niet alle erfgenamen zuiver hebben aanvaard. Wil een schuldeiser sneller duidelijkheid, dan kan hij de kantonrechter vragen je een termijn te geven. De kantonrechter is de rechter bij de rechtbank die over dit soort zaken beslist. Laat je die termijn verlopen zonder te kiezen, dan heb je de erfenis zuiver aanvaard.

Wat de drie keuzes betekenen en wanneer je een verklaring van erfrecht nodig hebt, staat in ons artikel over het Nederlands erfrecht. Of er een testament is, kun je zelf schriftelijk navragen bij het Centraal Testamentenregister, of via een notaris. In dat landelijke register leggen notarissen vast bij welk kantoor iemand een testament heeft gemaakt.

Als een erfgenaam minderjarig is

Erft een kind onder de 18, dan kiest de ouder of voogd namens het kind. Die mag voor een kind niet zuiver aanvaarden. Binnen drie maanden nadat het kind erfgenaam is geworden, moet hij of zij verklaren dat het kind beneficiair aanvaardt of verwerpt. Beneficiair aanvaarden betekent dat je de erfenis krijgt, maar de schulden niet met je eigen geld hoeft te betalen. Dat geldt zolang je de erfenis afwikkelt volgens de regels in de wet. Voor verwerpen is toestemming van de kantonrechter nodig. Gebeurt er binnen die drie maanden niets, dan geldt de erfenis als beneficiair aanvaard.

Het huis van de overledene

Een huurhuis eindigt vanzelf als de overledene alleen woonde. Een koophuis hoort bij de erfenis en gaat via de notaris op een nieuwe naam. Het Juridisch Loket raadt aan eerst te kiezen wat je met de erfenis doet, en pas daarna over de woning te beslissen.

Een huurhuis

Ben je medehuurder, dan zet je de huur gewoon voort als huurder. Woonde je er samen maar ben je geen medehuurder, dan mag je zes maanden blijven. Voorwaarde is dat het huis ook jouw vaste woonplek was en dat jullie samen een huishouden hadden. Wil je daarna blijven, dan moet je binnen die zes maanden naar de rechter.

Woonde de overledene alleen, dan eindigt de huur vanzelf aan het eind van de tweede maand na het overlijden. De erfgenamen kunnen de huur ook laten eindigen aan het eind van de eerste maand. Dat staat in het Burgerlijk Wetboek, en een huurcontract mag daar niet ten nadele van de erfgenamen van afwijken. Je hoeft de opzegtermijn dus niet bij de verhuurder na te vragen. Heb je nog niet gekozen wat je met de erfenis doet? Leg dan op papier vast waarom je het huis leeghaalt en waar de spullen blijven, raadt de KNB aan.

Een koophuis

Een koophuis hoort bij de erfenis. Had de overledene een hypotheek, meld het overlijden dan bij de geldverstrekker. Om het huis op naam van de partner of de erfgenamen te zetten, laat de notaris de verklaring van erfrecht inschrijven bij het Kadaster. Dat is het register van wie de eigenaar is van huizen en grond. Pas daarna komen de aanslag van de gemeente voor belastingen op het huis en andere post op de goede naam.

De eerste maanden en daarna

Was de overledene getrouwd en had hij of zij kinderen, dan krijgt de partner volgens de wet alles, en de kinderen een vordering op die partner. De langstlevende echtgenoot of geregistreerd partner kan die wettelijke verdeling binnen drie maanden ongedaan maken, met een verklaring bij de notaris. Die verklaring moet binnen dezelfde drie maanden ook in het boedelregister van de rechtbank staan. De notaris regelt dat, maar alleen als je op tijd bent. Volgens de KNB is dat soms gunstiger voor de erfbelasting. Die termijn verloopt ongemerkt als niemand hem kent.

Verder volgt de belasting. Over het jaar van het overlijden doe je nog aangifte inkomstenbelasting, en de aanslag kan worden betaald van de rekening van de overledene. Voor de erfbelasting krijg je meestal vanzelf een formulier, schrijft de KNB. Bij een overlijden vanaf 2026 heb je 20 maanden voor die aangifte, zegt de Belastingdienst; daarvoor was het 8 maanden. Na die 20 maanden betaal je belastingrente. Bewaar tot die tijd elke rekening van kosten die je vanwege het overlijden maakt.

Een lijst die je niet alleen hoeft af te werken

Is er een executeur benoemd, dan regelt die een groot deel. Zonder executeur beslissen de erfgenamen samen. De KNB raadt dan aan één persoon een volmacht te geven voor de lopende zaken, zodat niet iedereen elke brief hoeft te tekenen. Wat een executeur doet, lees je in ons artikel over een testament maken.

Heb je een laag inkomen en weinig spaargeld, dan kun je het Juridisch Loket gratis bellen op 0800 8020 of er langsgaan voor persoonlijk advies. De informatie op de website is voor iedereen. Maar begin met de uitvaart en laat de rest een week liggen. Behalve de bank bellen hoeft er in die eerste week bijna niets.

Veelgestelde vragen over regelen na een overlijden