Rookmelder verplicht? Waar hij hangt en wat de boete is

De regel stond eerst in het Bouwbesluit en staat sinds 2024 in het Besluit bouwwerken leefomgeving, de landelijke bouwregels voor alle gebouwen. Hij geldt voor koop en huur. De eigenaar moet de melder ophangen; in een huurhuis is dat de verhuurder. Dat de plicht ertoe doet, laten de cijfers zien van het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV), het kennisinstituut van de brandweer en de veiligheidsregio’s. Bij 45 procent van de onderzochte woningbranden met een dode tussen 2008 en 2022 hing er geen rookmelder. Bij een kwart was dat niet meer bekend. Meer over veiligheid in en om huis staat in het kennisgebied Maatschappelijk.

Welke verdiepingen een rookmelder moeten hebben

De wet telt per verdieping, niet per kamer. Op elke verdieping met een verblijfsruimte moet minstens één rookmelder hangen. Een verblijfsruimte is in de bouwregels een ruimte waar mensen verblijven, zoals de woonkamer, de keuken of een slaapkamer. Een zolder of kelder die je alleen gebruikt als berging of om de was te drogen, hoeft dus geen melder te hebben. Slaapt je zoon of dochter op zolder, dan wel.

Eén regel ontbreekt op de pagina van de Rijksoverheid. Ook een verdieping zonder verblijfsruimte telt mee als je vluchtroute erdoorheen loopt. De vluchtroute is de weg van je kamer naar de voordeur. Denk aan een bovenwoning met een eigen voordeur en trap op de begane grond. Die hal beneden hoort bij je woning en moet dan ook een rookmelder hebben. Deel je de hal met de benedenburen, dan niet.

Waar op de verdieping de melder hangt, schrijft de wet voor een bestaand huis niet voor. De Rijksoverheid raadt de hal aan, aan het plafond. Een melder in de woonkamer voldoet ook aan de wet, maar de hal ligt op de weg van elke kamer naar buiten. Hang hem minstens 50 centimeter van een muur of hoek en 30 centimeter van een lamp, en niet bij een ventilatierooster of verwarming. De melder moet voldoen aan EN 14604, de Europese productnorm voor rookmelders. Een aansluiting op het stroomnet of een koppeling tussen melders eist de wet niet. Een melder op een batterij is genoeg.

Regels voor nieuwbouw en kamerverhuur

Voor een nieuwbouwhuis en een pand met kamerverhuur gelden andere of extra regels. In de tabel hieronder staat per soort woning wat de wet vraagt en waar je op let.

NEN 2555 is een betaalde norm van het Nederlands Normalisatie-instituut. Die norm bepaalt ook hoe en waar de melders hangen. Een huis dat na 2003 is gebouwd, heeft ze in principe al sinds de oplevering.

Waarom de slaapkamer er niet in staat

Voor een gewoon huis eist de wet geen aparte rookmelder in de slaapkamer, ook niet bij nieuwbouw. Is de slaapkamer de enige ruimte op een verdieping, zoals een zolderkamer, dan hangt de verplichte melder daar vanzelf. Alleen bij kamerverhuur, en bij nieuwe woningen voor groepszorg, moet er een in elke kamer hangen. De regel beschermt je route naar buiten. Brandweer Nederland, de landelijke organisatie van de brandweerkorpsen, adviseert om ook in de ruimtes te hangen waar je slaapt.

Wat de branden met een dode laten zien

De cijfers van het NIPV geven die raad gewicht. Het instituut onderzocht 433 woningbranden met een dode tussen 2008 en 2022, samen 468 doden. Dat zijn alle gevallen waarin de brand niet was aangestoken en het slachtoffer niet al eerder was overleden. Gemiddeld vielen er zo 31 doden per jaar.

Het drukste tijdvak voor meldingen lag tussen 2 en 6 uur ’s nachts, met 20 procent van de branden. Over de rest van de dag waren ze ongeveer gelijk verdeeld. In 62 procent van de gevallen zagen buren of voorbijgangers de brand het eerst. Hoe de brand werd opgemerkt, is een andere vraag: bij 18 procent was dat doordat een rookmelder afging. En bij de branden sinds 2016 stond in de helft van de gevallen de deur van de kamer waar het brandde open toen de brandweer aankwam.

Als er een melder hing, deed hij het meestal. Bij 73 procent van die branden ging minstens één melder af. De slachtoffers woonden vaak alleen, en 81-plussers vielen bijna zes keer zo vaak als slachtoffer als je op hun aandeel in de bevolking zou verwachten. Wie alleen woont, heeft niemand die hem wakker maakt.

Meer melders dan de wet vraagt

Ons oordeel: zie de wettelijke eis als ondergrens. Hang ook een melder in elke slaapkamer. Woon je op meer dan één verdieping, kies dan gekoppelde melders. Die gaan allemaal af zodra er één rook ruikt, zodat je het ook boven hoort als het beneden brandt. De brandweer raadt aan te testen of je de melder overal hoort, ook met de deuren dicht.

Wie controleert en hoe hoog de boete is

Niemand komt langs om je rookmelders te tellen. De controle ligt bij de gemeente en niet bij de brandweer, zegt Brandweer Nederland. De brandweer noemt het in de praktijk ook moeilijk voor een gemeente om dat te controleren. Een vaste keuring voor een gewoon woonhuis staat niet in de wet.

Toch heeft een ontbrekende melder een prijskaartje. De Omgevingswet geeft de gemeente het recht een bestuurlijke boete op te leggen als je de bouwregels voor een bestaand gebouw overtreedt. Een bestuurlijke boete is een boete die de gemeente zelf oplegt, zonder rechter. Het maximum is de tweede boetecategorie uit het Wetboek van Strafrecht. Dat is in 2026 € 5.500. Brengt de overtreding de veiligheid in gevaar, dan mag de gemeente naar de vierde categorie: € 27.500.

De boete gaat naar de eigenaar, of naar wie anders het recht heeft het huis aan te passen. Hoe vaak gemeenten zo’n boete opleggen voor een rookmelder, hebben wij niet gevonden. Reken er in een koophuis niet op dat iemand komt kijken. Een huurder heeft een sterkere route, en die loopt via de Huurcommissie.

Rookmelders in een huurwoning

In een huurwoning moet de verhuurder zorgen dat de rookmelders er hangen, schrijft de Rijksoverheid. Hij moet ze dus ook regelen en in principe zelf aanschaffen. Kijk wel in je huurcontract, adviseert de brandweer: daar kunnen afspraken over staan. De huurder vervangt de batterijen. Dat staat in het beleidsboek over gebreken van de Huurcommissie, de overheidsorganisatie die geschillen tussen huurders en verhuurders beslecht. Werkt een melder niet omdat de batterij leeg is, dan ligt dat dus bij jou. Het gaat hier niet om een randgeval. De helft van de woningbranden met een dode (51 procent) woedde in een huurhuis, meestal van een woningcorporatie, telde het NIPV.

Hangt er geen melder, of werkt hij niet door een ander probleem, dan is dat voor de Huurcommissie een ernstig gebrek. Ze zet het in categorie C, de lichtste van drie groepen ernstige gebreken. Zo pak je het aan:

• Meld het schriftelijk bij je verhuurder, met de datum erbij. De Huurcommissie heeft daar een formulier voor.
• Je verhuurder heeft dan zes weken om het op te lossen.
• Gebeurt er niets, dan dien je een verzoek in bij de Huurcommissie. Zegt je verhuurder eerder dat hij niets doet, dan kan dat meteen.
• Werkt de melder niet en kan de onderzoeker van de commissie dat niet zelf vaststellen, dan toon je het aan met een rapport van een deskundige.

Wat de Huurcommissie kan doen

De Huurcommissie kan de huur tijdelijk verlagen. Bij een gebrek in categorie C gaat dat hoogstens tot 40 procent van je huur. Bij € 900 kale huur, dus zonder servicekosten, betaal je dan in het uiterste geval € 360 per maand, tot het gebrek is opgelost. In de regel legt de commissie dat maximum ook op. Minder wordt het als je verhuurder het gebrek al half heeft opgelost of als jij niet meewerkt aan het herstel. Zolang de verlaging loopt, mag je verhuurder de huur niet verhogen.

Dit geldt voor sociale huur, en voor middenhuur als je contract op of na 1 juli 2024 is getekend. Huur je in de vrije sector, of heb je een ouder middenhuurcontract, dan geeft de Huurcommissie alleen een advies. Dat kan alleen als jij en je verhuurder daar allebei mee instemmen; anders ga je naar de kantonrechter. In welke sector je zit, hangt af van de datum van je contract en de huur bij de start.

Een appartement met een VvE

Woon je in een appartement met een vereniging van eigenaren (VvE), dan hang je als eigenaar zelf de melders in je eigen woning. Het trappenhuis en de entree vallen niet onder de plicht, schrijft de Rijksoverheid. In een appartement op één verdieping is de gang van je kamers naar je voordeur meestal de vluchtroute. Daar hangt de melder dus het best.

Ben je verzekerd zonder rookmelder?

Op sommige sites lees je dat je verzekering in gevaar komt als je geen rookmelder hebt. Dat verband legt de wet niet. De rookmelderplicht staat in de bouwregels en zegt niets over verzekeringen.

Het Verbond van Verzekeraars is de vereniging van verzekeraars in Nederland. Bij de start van de plicht schreef het Verbond dat elke verzekeraar zelf bepaalt hoe hij ermee omgaat. Past een verzekeraar zijn voorwaarden aan, dan laat hij je dat weten. Directeur Richard Weurding zei erbij: “Je hangt een rookmelder niet op voor de verzekeraar, maar voor je eigen veiligheid en die van je gezin.”

Brandweer Nederland verwachtte dat de meeste verzekeraars de plicht niet laten meetellen voor de premie of voor de uitkering.

Wat je wel doet: open de voorwaarden van je inboedelverzekering en van je opstalverzekering, als je die hebt. Zoek op het woord rookmelder. Staat het er niet in, dan stelt jouw polis geen aparte eis aan een rookmelder. In ons artikel over welke verzekeringen je nodig hebt staat wat een inboedel- en een opstalverzekering dekken. Bij inbraak in je woning werkt het net zo: daar beslist de polis, met de eis van braaksporen die veel polissen stellen, en niet de wet.

Het verzekeringsargument is daarmee het zwakste argument voor een rookmelder. Het sterkste staat hierboven. Bij bijna de helft van de dodelijke branden hing er geen melder, en meestal zagen de buren de brand eerder dan de bewoner.

Een rookmelder kopen en na tien jaar vervangen

Een rookmelder kost ongeveer € 16, volgens de Rijksoverheid. Kies er een met een batterij die tien jaar meegaat, adviseert Brandweer Nederland. Heb je een melder met een gewone batterij, vervang die dan op een vaste dag in het jaar en wacht niet tot hij leeg is. Hang je een melder in een kamer met een schuin plafond, zet hem dan 90 centimeter onder het hoogste punt. In de nok blijft vaak een laag stilstaande lucht hangen, waar de rook de melder te laat bereikt.

Vervang de hele melder na tien jaar. De cel die de rook meet, slijt, en daarom moet de melder dan weg. Wie in 2022 voor de nieuwe plicht melders kocht, is dus rond 2032 weer aan de beurt. Test elke maand met de testknop en haal de stofzuiger er even langs, adviseert de brandweer. Te veel stof in de melder kan vals alarm geven, of zorgen dat hij niet goed meer werkt.

Let ook op de melder die er wel was. Je trekt hem van het plafond omdat hij afgaat bij het bakken, en hij belandt in een la. Hang hem dezelfde avond terug.

Wat het kost voor een gewoon huis

Neem een tussenwoning met beneden de woonkamer en keuken, op de eerste verdieping twee slaapkamers en boven een zolderkamer. Dat zijn drie verdiepingen met een verblijfsruimte. De wet vraagt dus drie melders: 3 keer € 16 is € 48. Volg je het advies van de brandweer, dan komen er twee bij in de slaapkamers op de eerste verdieping. De melder op zolder hangt al in de zolderkamer. Dan heb je er vijf, voor € 80. Over tien jaar is dat € 8 per jaar. Gekoppelde melders kosten per stuk meer; prijzen van merken noemen wij niet. Huur je, dan betaal je van deze som hoogstens nieuwe batterijen. De melders zelf regelt in principe de verhuurder.

Een koolmonoxidemelder is niet verplicht

In de bouwregels staat voor een woning alleen de rookmelder. Een koolmonoxidemelder is niet verplicht, ook niet naast een cv-ketel, geiser of kachel. Koolmonoxide is een giftig gas dat je niet ziet en niet ruikt. Het ontstaat als gas, hout of olie slecht verbrandt. Een rookmelder is er niet voor gemaakt.

Heb je een cv-ketel, een gasgeiser, een kachel of een open haard, hang dan toch een koolmonoxidemelder in de ruimte waar dat toestel staat. Dat adviseert de brandweer. Wat er verder bij stoken komt kijken, lees je in ons artikel over stoken met een houtkachel.

Zo check je je huis in vijf minuten

Loop vanavond je huis door. Tel de verdiepingen waar iemand woont of slaapt, en kijk of er op elk daarvan een melder aan het plafond hangt. Druk op elke testknop. Kijk op de onder- of zijkant van de melder naar de houdbaarheidsdatum. Is hij ouder dan tien jaar, koop dan een nieuwe. Huur je en ontbreekt er een, stuur je verhuurder dan dezelfde week een bericht.

Veelgestelde vragen over rookmelders