Het prijsplafond voor energie

De regeling liep van 1 januari tot en met 31 december 2023. De Autoriteit Consument en Markt, de toezichthouder die de energiemarkt in de gaten houdt, schreef op 6 december 2023 dat het plafond per 1 januari 2024 zou vervallen. Verlengd is het niet. Het Centraal Bureau voor de Statistiek, het statistiekbureau van de overheid, rekende uit dat een gemiddeld huishouden in januari 2024 € 2.363 per jaar aan energie kwijt was. Dat was € 323 minder dan een jaar eerder, toen de plafondkorting nog meetelde.

Wat is een prijsplafond voor energie

Een prijsplafond is een maximumprijs die de overheid vaststelt. Je betaalde niet meer dan dat bedrag, ook als de markt duurder was. Het verschil legde het Rijk bij via je energieleverancier. In de praktijk werkte het dus als korting op je nota. Lag het tarief in je eigen contract lager dan het plafond, dan betaalde je gewoon dat lagere tarief. De maatregel kwam voort uit de energiecrisis in Nederland van 2022.

Limiet aan prijsplafond

De korting gold niet voor onbeperkt verbruik. Voor gas lag de grens op 1.200 kuub per jaar, voor stroom op 2.900 kWh. Gebruikte je meer, dan betaalde je over dat meerdere het tarief uit je eigen contract. Milieu Centraal, de voorlichtingsorganisatie die namens de overheid onafhankelijk advies geeft over energie en wonen, rekent met een gemiddeld huishouden van 1.040 kuub gas en 2.430 kWh stroom per jaar. Het plafond lag dus ruim boven dat gemiddelde. Voor de meeste huishoudens viel het hele verbruik binnen de korting.

In deze tabel staan de drie tarieven van het prijsplafond en het verbruik waarvoor ze golden.

Een gigajoule is de maat waarin warmte van een warmtenet wordt afgerekend. Woon je in een huis op stadsverwarming, dan staat die eenheid op je nota in plaats van kuubs gas.

Het prijsplafond voor gas

Twee rekenvoorbeelden laten zien hoe het uitpakte. Voor beide gebruiken we een contracttarief van € 2,25 per kuub. Dat bedrag is een aanname om de som te kunnen maken, geen gemeten tarief.

Gezin A verbruikte 1.100 kuub en bleef dus onder de grens. De rekening werd 1.100 keer € 1,45, oftewel € 1.595. Zonder plafond was dat 1.100 keer € 2,25 geweest, dus € 2.475. Het verschil van € 880 kwam voor rekening van het Rijk.

Gezin B verbruikte 1.900 kuub en ging er dus overheen. Over de eerste 1.200 kuub gold het plafond, over de rest niet. De rekening werd 1.200 keer € 1,45 plus 700 keer € 2,25, samen € 3.315. De bijdrage van het Rijk bleef steken op 1.200 keer € 0,80, dus € 960.

Het prijsplafond voor stroom

Voor stroom werkte de som hetzelfde. We nemen nu een contracttarief van € 0,75 per kWh, opnieuw als aanname.

Gezin A verbruikte 2.400 kWh en bleef onder de grens van 2.900 kWh. De rekening werd 2.400 keer € 0,40, dus € 960 in plaats van € 1.800. Gezin B verbruikte 4.500 kWh. Die rekening werd 2.900 keer € 0,40 plus 1.600 keer € 0,75, samen € 2.360. De korting stopte bij 2.900 kWh en kwam uit op € 1.015.

Wie veel verbruikte, hield dus een flink stuk van de hoge marktprijs op zijn bord. Dat raakte grote gezinnen en mensen met medische apparatuur thuis het hardst.

Wie kan gebruik maken van het prijsplafond

Het plafond gold voor iedereen met een kleinverbruikersaansluiting. Een kleinverbruikersaansluiting is een aansluiting tot 3 keer 80 ampère voor stroom en tot G40 voor gas. Naast huishoudens deden ook kleine bedrijven, verenigingen, scholen en zorglocaties met zo’n aansluiting mee. Betaalde je maandelijks een voorschot en kreeg je één keer per jaar een eindafrekening, dan had je zo’n aansluiting.

Hoe ontvang je de korting op je energie?

Je hoefde er zelf niets voor te doen. Je leverancier rekende het lagere tarief direct af in je termijnbedrag. Het verschil verrekende die leverancier daarna met het Rijk. Kreeg je begin 2024 de jaarafrekening over 2023 op de mat, dan stond de korting daar als aparte regel op.

Korting energie in 2022

Ook 2022 kende steun, maar in een andere vorm. In november en december van dat jaar kreeg elk huishouden met een kleinverbruikersaansluiting € 190 per maand via de energieleverancier. Daarnaast konden huishoudens met een laag inkomen energietoeslag aanvragen bij hun gemeente. Die toeslag liep in 2022 op tot € 1.300. Beide regelingen zijn afgelopen en kun je niet meer aanvragen.

Wat er sinds 2024 voor in de plaats kwam

Een nieuw prijsplafond is er niet gekomen. Wat bleef, is de vermindering energiebelasting. Energiebelasting is de belasting die je per kuub gas en per kWh stroom betaalt. De vermindering is een vaste korting per aansluiting, ongeacht je verbruik. In 2026 is die korting € 629 inclusief btw, meldt de rijksoverheid op haar eigen informatiesite. Dat scheelt ruim € 52 per maand op je nota.

Daarnaast werkt het kabinet aan een Noodfonds Energie voor mensen met een laag inkomen. Volgens de rijksoverheid gaat dat fonds eind 2026 open en moet het ongeveer 500.000 huishoudens bereiken. Het eerdere Tijdelijk Noodfonds Energie neemt geen nieuwe aanvragen meer aan. Gemeenten krijgen in 2026 extra geld voor energiecoaches en kleine besparingsmaatregelen.

Mijn oordeel: het prijsplafond was grof gereedschap. Iedereen kreeg korting, ook huishoudens die prima zelf de rekening konden betalen. Een fonds dat gericht zoekt naar wie vastloopt is eerlijker, maar het bereikt alleen wie zich meldt. Energie was trouwens niet het enige dat duurder werd; we leggen apart uit waarom alles steeds duurder wordt.

Op veel Nederlandse sites staat het prijsplafond nog in de tegenwoordige tijd, alsof je er vandaag recht op hebt. Dat klopt niet. De ACM schreef op 6 december 2023 dat het plafond per 1 januari 2024 verviel, en er is geen opvolger met maximumtarieven gekomen.

Wat ik niet weet: wat het prijsplafond uiteindelijk precies heeft gekost. In het Financieel Jaarverslag van het Rijk over 2023 zit dat bedrag in een groter energiepakket en staat het niet los uitgesplitst.

Besparen loont

Zonder plafond telt elke bespaarde kuub weer volledig mee. Korter douchen scheelt gas, de verwarming een graad lager ook. Je huis isoleren levert op termijn het meeste op, maar vraagt vooraf geld. Je contractvorm bepaalt daarnaast hoe hard prijsschommelingen aankomen. De ACM telde in december 2023 dat 42 procent van de huishoudens een vast contract had, 55 procent een variabel en 3 procent een dynamisch contract. Bij een dynamisch energiecontract wisselt de prijs per uur, wat voordelig kan zijn maar ook risico geeft.

Veelgestelde vragen over het prijsplafond voor energie