Waarom wordt alles steeds duurder

Het Centraal Bureau voor de Statistiek, het statistiekbureau van de overheid, meet prijzen met de consumentenprijsindex. Die index volgt de prijs van een vast mandje met boodschappen, huur, benzine en verzekeringen. In augustus 2026 lagen die prijzen 3,3 procent hoger dan een jaar eerder. Een mandje van € 100 kostte dus € 103,30. De piek van 2022 ligt achter ons, maar de prijzen van toen zijn niet teruggekomen.

Vroeger werd ook alles duurder

Mijn moeder verdiende als winkelbediende 14 gulden per week, omgerekend zo’n € 6,35. Daar kocht ze een jas van een paar gulden en betaalde ze veel dingen in centen en dubbeltjes. Ze had geen computer, geen mobiele telefoon en geen auto. Kleding maakte ze zelf of liet ze vermaken. Sindsdien zijn de prijzen gestegen, maar de lonen ook. Dat steeds duurder worden van producten heet inflatie.

Inflatie en deflatie

Inflatie heet ook wel geldontwaarding. Je geld wordt minder waard, dus je koopt er minder voor. Tot 1940 bleef de waarde van geld in Nederland grofweg gelijk. Oorlogen, revoluties en nieuwe vondsten van goud of zilver zorgden voor uitschieters. Geld was toen immers zelf van goud en zilver gemaakt.

Sinds 1940 stijgen de prijzen vrijwel ieder jaar. Daar zijn vier gangbare verklaringen voor.

• Er komt meer geld in omloop zonder dat er evenveel bijkomt om te kopen.
• Producten die we invoeren uit het buitenland worden duurder.
• Belastingtarieven gaan omhoog en komen in de winkelprijs terecht.
• De kosten om iets te maken stijgen, van grondstof tot loon.

De Europese Centrale Bank mikt op een inflatie van 2 procent op de middellange termijn. De Nederlandsche Bank, de centrale bank van Nederland die dat beleid mee bepaalt, legt uit waarom die 2 procent geen nul is. Een beetje inflatie houdt de economie in beweging en geeft ruimte om lonen te laten groeien. Zakt de inflatie onder nul, dan ontstaat een ander probleem.

Deflatie

Deflatie is het omgekeerde van inflatie. Geld wordt meer waard, je koopt er dus meer voor. Dat klinkt prettig, maar het remt de economie af. Wie weet dat een auto over een jaar goedkoper is, stelt de aankoop uit. Blijven veel mensen wachten, dan wordt er ook minder gemaakt en verdwijnt werk.

In Nederland komt deflatie zelden voor. Het gebeurde voor het laatst in 1987, met een daling van het prijspeil van 0,5 procent na een sterke val van de olieprijs. In 1953 en 1954 bleef het prijspeil precies gelijk. Verder kende de vorige eeuw alleen in 1921 en 1936 deflatie.

De hoge inflatie van 2022

In 2022 stegen de consumentenprijzen met 10,0 procent, meldde het CBS op 10 januari 2023. Een jaar eerder was dat 2,7 procent. Energie was de grote motor: die werd 114 procent duurder en leverde in zijn eentje 4,6 procentpunt van de inflatie. Voeding ging 10,8 procent omhoog, vooral vlees, zuivel, brood en groente. De cao-lonen stegen dat jaar maar 3,2 procent.

En dus? Wie in 2022 hetzelfde bleef verdienen, kon aan het eind van dat jaar voor € 100 nog ongeveer € 91 aan boodschappen kopen. De overheid greep in met een prijsplafond voor energie dat in 2023 gold en daarna is gestopt. Hoe de energiemarkt zo kon ontsporen, staat in ons artikel over de energiecrisis in Nederland.

De inflatie sinds de piek van 2022

Na 2022 zakte de inflatie terug, maar niet naar de 2 procent waar de centrale bank op mikt. In deze tabel staat per jaar hoeveel de prijzen stegen en wat een mandje van € 100 een jaar later kostte.

Die percentages stapelen op elkaar. Rekenen we de vijf jaren door, dan kostte een mandje van € 100 uit 2020 eind 2025 ongeveer € 125. Dat is onze eigen doorrekening van de CBS-jaarcijfers, geen cijfer van het bureau zelf. Het verklaart waarom de kassabon nog steeds hoger uitvalt dan je gewend was.

In augustus 2026 lag de inflatie op 3,3 procent, een fractie boven de 3,2 procent van juli. Vakantie-uitgaven in het buitenland duwden het cijfer omhoog, voedsel drukte het juist. Het eurogebied zat in diezelfde maand ook op 3,3 procent.

Inflatie als gevolg van corona

De coronapandemie legde grote delen van de economie stil. Winkels en restaurants gingen dicht, fabrieken draaiden langzamer en schepen bleven liggen. Daardoor ontstond schaarste aan onderdelen en grondstoffen. Toen de economie weer aantrok, kwam de vraag sneller terug dan het aanbod. Schaarse spullen worden duurder, en dat zag je terug in de prijzen van 2021 en 2022.

Inflatie als gevolg van de oorlog in Oekraïne

De oorlog in Oekraïne raakte de wereldmarkt voor graan en zonnebloemolie. Beide landen zijn grote producenten. Graan en olie zitten in brood, bier, shampoo en mayonaise, dus die producten volgden. Graan gaat ook in diervoer, waardoor eieren en vlees meestegen.

Daarnaast kneep Rusland de gaskraan dicht en kwamen er sancties. Minder aanbod bij gelijke vraag betekent hogere prijzen. Gas maakt bovendien veel andere dingen duur, want je stookt er kassen en fabrieken mee. Duurdere benzine en diesel maakten het vervoer van elk product duurder.

Klimaatverandering

Ook het weer speelt mee. Mislukte oogsten door droogte of overstromingen halen grondstoffen uit de markt. Dat zag je terug in de prijs van koffie en cacao: in 2025 werd koffie 20,3 procent duurder en cacao 18,8 procent, aldus het CBS. Rundvlees ging zelfs 23,0 procent omhoog. Een pak koffie van € 8 kostte een jaar later dus rond de € 9,60.

Onzekerheid is zelf ook een prijsopdrijver. Weten inkopers niet hoe een oogst of een oorlog afloopt, dan rekenen ze een marge voor dat risico.

Wat inflatie met je koopkracht doet

Koopkracht is wat je met je inkomen kunt kopen nadat je de prijsstijgingen ervan aftrekt. In 2022 daalde de koopkracht van de doorsnee Nederlander met 1,1 procent. In 2024 steeg die juist met 3,6 procent, de grootste stijging in ruim 20 jaar, berekende het CBS. De cao-lonen gingen dat jaar 6,8 procent omhoog bij een inflatie van 3,1 procent.

En dus? Lonen lopen achter de prijzen aan, vaak een paar jaar. Je inkomen haalt de prijsschok van 2022 pas later in, terwijl de prijzen zelf blijven staan. Wie daar grip op wil, begint met budgetteren.

De Nederlandsche Bank legt het verschil uit met een brood. Kost dat € 2,50 en een jaar later € 2,70, dan is er 8 procent inflatie. Gaat het jaar daarop naar € 2,75, dan daalt de inflatie naar 2 procent. Het brood blijft toch duurder dan twee jaar geleden. Dat is precies het bonnetje bij de kassa dat je niet herkent terwijl het nieuws zegt dat de inflatie daalt.

Mijn oordeel: het woord inflatie richt in het nieuws meer verwarring aan dan het oplost. Mensen horen dat de inflatie daalt en verwachten lagere prijzen. Zolang het cijfer boven nul staat, worden de dingen alleen langzamer duurder.

Op veel Nederlandse sites lees je over ‘de kerninflatie volgens het CBS’. Kerninflatie is de inflatie zonder energie en voedsel, omdat die prijzen sterk schommelen. Het CBS gebruikt dat begrip zelf niet en schrijft dat er internationaal geen eenduidige definitie van bestaat. Het bureau publiceert in plaats daarvan reeksen zonder energie, voedsel, alcohol en tabak.

Wat ik niet weet: hoe 2026 eindigt. Het cijfer over augustus is een momentopname en het jaargemiddelde verschijnt pas in januari 2027.

Veelgestelde vragen over inflatie