Stadsverwarming en blokverwarming

Bij stadsverwarming komt de warmte voor je radiatoren en je kraan niet uit een cv-ketel, maar uit een ondergronds buizennetwerk: het warmtenet. Blokverwarming werkt technisch bijna hetzelfde, maar juridisch is het iets anders, en dat merk je aan je tarief en aan je rechten. Daarbij maakt de Warmtewet plaats voor de Wet collectieve warmte. Kook je nog op gas en denk je aan de overstap, lees dan eerst wat er komt kijken bij elektrisch koken in plaats van gas.

Wat is stadsverwarming

Stadsverwarming is verwarming via een warmtenet: een ondergronds buizennetwerk waar warm water doorheen stroomt. Dat water verwarmt je woning en je kraan- en douchewater. In huizen op het warmtenet staat geen cv-ketel. In plaats daarvan hangt er een afleverset, die de warmte uit het net overdraagt aan je eigen installatie.

Nederland telde in 2024 ongeveer 526.000 warmteaansluitingen, goed voor naar schatting 558.000 woningen. Dat is 7,3 procent van alle Nederlandse woningen, gemeten over 2023 door het CBS. Bij appartementen ligt dat aandeel op 12,4 procent en bij woningen die vanaf 2015 zijn gebouwd op 20,2 procent. In sommige gemeenten is het warmtenet allang de norm: in Purmerend zit 66 procent van de woningen erop, in Almere 59 procent, in Nieuwegein 53 procent en in Utrecht 35 procent.

Het gaat niet om één groot net. Nederland telt 527 warmtenetten: 22 grote netten die samen 78 procent van alle aansluitingen bedienen, 54 middelgrote en 451 kleine. Gemiddeld stoot een warmtenet 41 procent minder CO2 uit dan een cv-ketel op aardgas, gerekend over 2024. Het water in de buizen wordt verwarmd met warmte uit verschillende bronnen.

• Geothermie: warmte uit de aarde zelf
• Aquathermie: warmte uit oppervlaktewater, afvalwater en drinkwater
• Restwarmte van bedrijven
• Biomassa en, op koude dagen, gasgestookte hulpketels

Een landelijke uitsplitsing van die bronmix in percentages bestaat niet. Wat het Nationaal Warmtenet Trendrapport wel vaststelt: de grote netten draaien hoofdzakelijk op restwarmte en biomassa, terwijl de kleinere netten een gevarieerder palet aan bronnen gebruiken. Restwarmte is op dit moment de belangrijkste bron.

Geothermie (aardwarmte)

In alle aardlagen zit water dat warmer wordt naarmate je dieper komt. Om die warmte naar boven te halen worden diepe putten geboord; een warmtewisselaar haalt de warmte uit het water zodat die bruikbaar is. Op de kaart van Geothermie Nederland staan de 24 aardwarmte-locaties in ons land. Het CBS telde in 2024 twintig aardwarmteprojecten die daadwerkelijk in gebruik waren, samen goed voor 7.478 terajoule warmte, tien procent meer dan in 2023. Het overgrote deel van die warmte gaat naar de glastuinbouw; het aandeel voor woningen en industrie groeit gestaag.

Aquathermie

Aquathermie gebruikt warmte uit oppervlaktewater in rivieren, kanalen en meren, en uit afvalwater en drinkwater. Die warmte wordt opgeslagen in de bodem en daarna met een warmtepomp verder opgewarmd tot de temperatuur die het warmtenet nodig heeft. Aquathermie wordt ook gebruikt om gebouwen juist te koelen.

Restwarmte van bedrijven

Bij industriële processen komt jaarlijks veel warmte vrij die nu nog de lucht in verdwijnt. Die restwarmte kan worden hergebruikt binnen het bedrijf zelf, door buurbedrijven of door woningen in de stad. Een voorbeeld is de warmterotonde in Zuid-Holland: een ringnet van leidingen dat warmte vervoert van de bron naar de afnemer, waarop meerdere leveranciers van restwarmte kunnen worden aangesloten.

Blokverwarming

Blokverwarming is een collectieve installatie voor één gebouw of huizenblok, meestal een appartementencomplex. Eén ketel of warmtepomp verwarmt alle woningen; er staat dus geen cv-ketel per woning. Technisch lijkt dat sterk op stadsverwarming, maar juridisch ligt het anders.

Levert je verhuurder of je vereniging van eigenaren de warmte door, dan is die verhuurder of VvE volgens de Autoriteit Consument en Markt geen warmteleverancier. De maximumtarieven die de ACM vaststelt, gelden dan niet rechtstreeks voor die doorlevering. Wat er wel geldt is het huurrecht: het bedrag moet redelijk zijn. Bij een geschil ga je naar de Huurcommissie, niet naar de Geschillencommissie Energie.

Er is één nuance. Heeft je verhuurder zelf een warmteovereenkomst met een warmteleverancier en levert hij door aan bewoners met elk een kleine aansluiting tot 100 kilowatt, dan betaalt hij zelf niet meer dan het ACM-maximum. Dat werkt indirect door in wat jij betaalt, maar het is iets anders dan een recht op dat maximum.

Verschil tussen stadsverwarming en blokverwarming

Het verschil zit niet in de techniek maar in wie je tegenpartij is. Bij stadsverwarming heb je een eigen contract met een vergunninghoudende warmteleverancier. Bij blokverwarming via een verhuurder of VvE heb je dat meestal niet.

Wat kost stadsverwarming in 2026?

Omdat je niet kunt overstappen, stelt de ACM ieder jaar vast wat een warmteleverancier maximaal mag rekenen. Voor 2026 is dat 40,97 euro per gigajoule, tegen 43,79 euro in 2025: een daling van 6,4 procent. Daarbovenop komen vaste kosten van maximaal 827,91 euro per jaar. Een huishouden met een gemiddeld verbruik van 25 gigajoule betaalt in 2026 dus hooguit ongeveer 1.852 euro. Je leverancier mag lager zitten dan het maximum, dus controleer altijd je eigen tarievenblad.

Let op een verwarring die in veel berichtgeving terugkomt. De 827,91 euro is de som van álle vaste kosten. Het vastrecht op zichzelf is 615,66 euro; het meettarief en de huur van de afleverset komen daar los bij.

Het tarievenbesluit pakt niet voor iedereen gelijk uit. Voor een huishouden met 25 gigajoule verbruik levert 2026 een voordeel van 3,34 euro op ten opzichte van 2025. Een huishouden dat maar 5 gigajoule gebruikt, betaalt juist tot 53,04 euro meer. Dat komt door het gewicht van de vaste kosten: hoe minder je verbruikt, hoe zwaarder die drukken.

Hoe stelt de ACM de maximumtarieven vast?

De basis is het niet-meer-dan-anders-principe, kortweg NMDA. De ACM rekent uit wat een vergelijkbaar huishouden met een gasketel zou betalen en gebruikt dat als plafond voor warmte. Dat verklaart waarom de warmteprijs meebeweegt met de gasprijs, ook al komt de warmte helemaal niet uit gas.

Vanaf 2026 gebruikt de ACM drie peilmomenten voor de gasprijs, in september, oktober en november, in plaats van alleen november. Daarmee dempt de toezichthouder de invloed van uitschieters in één maand.

Van Warmtewet naar Wet collectieve warmte

De Warmtewet wordt vervangen door de Wet collectieve warmte. De Tweede Kamer nam die wet aan op 3 juli 2025, de Eerste Kamer op 9 december 2025, en publicatie in het Staatsblad volgde op 22 januari 2026. De wet treedt gefaseerd in werking bij koninklijk besluit; de ACM gaat uit van 1 januari 2027, maar dat besluit is nog niet definitief gepubliceerd.

De belangrijkste verandering voor je portemonnee komt daarna. De koppeling van de maximumtarieven aan de gasprijs verdwijnt geleidelijk. Vanaf ongeveer 2028 gaan netten met meer dan 1.500 aansluitingen over op kostengebaseerde tarieven: je betaalt dan voor wat de warmte werkelijk kost in plaats van voor wat gas zou hebben gekost.

Kan elk huis worden aangesloten?

Technisch kan bijna elk huis op een warmtenet, maar dat is niet de vraag die telt. Er bestaat geen aansluitplicht voor bestaande woningen. Wat wel bepalend is: de gemeente legt in haar warmteprogramma vast welke wijken van het aardgas af gaan en wanneer. De Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie geeft gemeenten daarvoor een aanwijsbevoegdheid en treedt naar verwachting uiterlijk op 1 januari 2027 in werking.

Daarnaast spelen drie praktische factoren mee: hoe dicht het bestaande net ligt, hoeveel woningen er per vierkante kilometer staan, en hoe goed die woningen zijn geïsoleerd. Een warmtenet is rendabeler naarmate er meer afnemers dicht bij elkaar zitten, want minder leidingen betekent minder investering, minder onderhoud en minder warmteverlies onderweg. Een slecht geïsoleerd huis verbruikt bovendien veel meer warm water dan nodig.

Waar is nu stadsverwarming

Je vindt stadsverwarming vooral in de grotere steden en in naoorlogse nieuwbouwwijken: Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Den Haag, Almere, Purmerend, Nieuwegein, Leiden en Enschede. Wil je weten of jouw wijk aan de beurt komt en wanneer, dan is het warmteprogramma van je gemeente de plek om te kijken.

De groei gaat minder hard dan vaak wordt gesuggereerd. Het kabinet wil vóór 2030 vijfhonderdduizend extra bestaande woningen en gebouwen op een warmtenet aansluiten. Dat komt neer op ongeveer honderdduizend per jaar als doelstelling, niet als realisatie. In 2024 was 11,2 procent van de Nederlandse woningen aardgasvrij, tegen 8,7 procent twee jaar eerder.

Welke rechten heb je als afnemer?

Omdat je niet kunt overstappen, staan er rechten tegenover. Je hebt recht op meting of berekening van je verbruik en op een jaarafrekening. Valt de warmte uit, dan geldt een vaste compensatie: 35 euro bij een storing van acht tot twaalf uur, en daarna 20 euro per extra vier uur.

Die storingscompensatie geldt alleen als je een eigen warmteovereenkomst hebt. Krijg je je warmte via je verhuurder of VvE, dan valt die regeling weg. Wel heb je sinds 25 oktober 2020 recht op een slimme meter, tenzij dat technisch onhaalbaar of onredelijk duur is.

Nadelen van stadsverwarming

Het grootste nadeel is dat je geen keuze hebt. De ACM zegt het zonder omhaal: bij warmte kun je niet van leverancier overstappen. Een tweede buizenstelsel aanleggen is nu eenmaal niet realistisch, dus per gebied is er één net met één leverancier. Voor je stroom kun je nog wel gewoon kiezen.

Het tweede nadeel zijn de hoge vaste kosten. Wie zuinig stookt of een klein appartement heeft, betaalt verhoudingsgewijs veel voor het vastrecht, het meettarief en de afleverset. En wil je eraf, dan kost dat geld: definitief afsluiten komt in 2026 op maximaal 3.904,26 euro, plus de investering in een alternatief zoals een warmtepomp.

Geen cv-ketel

Daar staat een reëel voordeel tegenover. Wie op het warmtenet zit, hoeft geen cv-ketel te kopen en ook niet te laten onderhouden. Een nieuwe cv-ketel kost al snel 1.500 euro of meer, huren komt op ongeveer 35 euro per maand en het jaarlijkse onderhoud op zo’n 75 euro. Ook de schoorsteen, de rookgasafvoer en de periodieke keuring vervallen. In ruil daarvoor betaal je huur voor de afleverset.

Als je je energierekening niet meer kunt betalen

Loopt de rekening op en kun je die niet meer dragen, wacht dan niet af. In onze blog over wat er gebeurt als je de gas- en elektriciteitsrekening niet meer betaalt lees je welke stappen een leverancier mag zetten en wat je zelf kunt doen. Achtergrond bij de prijsstijgingen van de afgelopen jaren staat in onze blog over waarom alles steeds duurder wordt. Over de tijdelijke steunmaatregel schreven we eerder over het prijsplafond voor energie.

Veelgestelde vragen over stadsverwarming en blokverwarming