Dijken in Nederland: soorten, geschiedenis en veiligheid

Een dijk beschermt het land tegen hoogwater. Nederland heeft ruim 3.700 km waterkeringen. Lees over soorten dijken, hun geschiedenis en het onderhoud.

Team Kennisdomein

28 juli 2026 ·

9 minuten Leestijd

6.8K X Bekeken

Zonder die keringen zou een groot deel van ons land onder water lopen: ongeveer 60% van Nederland is kwetsbaar voor overstromingen. De dijken zijn bovendien leuk om te bezoeken tijdens je vakantie in Nederland.

Nederland en het water in cijfers

Welke soorten dijken zijn er?

Een ander woord voor dijk is waterkering: je keert er de stroom van het water mee. Rijkswaterstaat onderscheidt drie soorten dijken, afhankelijk van welk water ze tegenhouden. Daarnaast is er een belangrijk onderscheid tussen primaire en regionale keringen, want dat bepaalt wie de norm stelt en wie het beheer doet.

Naast aangelegde keringen heeft Nederland natuurlijke keringen: de duinen. Die vormen langs een groot deel van de kust nog altijd onze eerste bescherming tegen de zee.

Een veelgemaakte vergissing: de Afsluitdijk is formeel geen dijk maar een dam. Een dijk scheidt water van land, een dam scheidt twee wateren van elkaar.

Geschiedenis van de dijken in Nederland

Dijken zijn geen Nederlandse uitvinding. Al duizenden jaren voor Christus werden ze aangelegd in onder meer Egypte. In Nederland kwamen ze later, maar eenvoudige voorlopers bestonden hier al vroeg. In Friesland werd een dijk van opgestapelde graszoden ontdekt die zo’n tweeduizend jaar oud is.

Wanneer de echte dijkenbouw begon, is niet precies vast te stellen. Rijkswaterstaat houdt het erop dat de oudste dijken in Nederland waarschijnlijk uit de elfde eeuw dateren. Rond het jaar 1000 werd ook begonnen met dijken langs de rivieren.

In de dertiende eeuw ontstonden de eerste waterschappen: bestuursorganen speciaal voor het waterbeheer. Er kwamen er in de eeuwen daarna duizenden, elk verantwoordelijk voor een klein stuk. Door schaalvergroting zijn dat er inmiddels nog 21.

Het hoefslagstelsel

Het onderhoud van dijken vraagt om inzet en geld. Daarvoor werd het hoefslagstelsel ingevoerd. Bewoners moesten meebetalen aan de aanleg en het onderhoud van de dijken, met geld, arbeid of materiaal.

Lange tijd waren er veel kleine waterschappen, vaak per drie hoeves die aan het water grensden. De eigenaren van die hoeves moesten hun eigen stuk dijk aanleggen en onderhouden. Ze controleerden elkaar.

Toen de waterschappen groter werden en kleiner in aantal, kwam er een dijkgraaf die de dijken controleerde. Wie zijn deel slecht onderhield, werd tot beter onderhoud gemaand en kon een boete krijgen.

Verbetering van de dijken

Aanvankelijk werden dijken verstevigd met houten palen. In 1739 bleek dat die door paalwormen werden aangevreten. Daarom werden slapende dijken aangelegd: een extra dijk achter de oorspronkelijke, als reserve. Ook stapte men over van hout op steen.

In de achttiende en negentiende eeuw werden zeedijken versterkt met zinkstukken van wilgentenen en afgedankte visnetten. Zinkstukken bestaan nog steeds, maar worden nu gemaakt van rijshout en geotextiel: kunststofdoek dat zand tegenhoudt en water doorlaat.

Dijkdoorbraken

Door de eeuwen heen zijn er vaak dijken doorgebroken, met overstromingen tot gevolg. Vóórdat er dijken waren, liep het land regelmatig onder. Alleen de duinen boden bescherming.

Elke doorbraak maakte duidelijk dat er nieuwe dijken, beter onderhoud of versteviging nodig waren. Wil je weten of jij en je huis gevaar lopen bij een dijkdoorbraak? Dat controleer je op overstroomik.nl van de Nederlandse overheid.

Ramp van 1916

De stormvloed van januari 1916 viel samen met een hoge waterstand in de rivieren. Op tientallen plaatsen braken de dijken. Er vielen 21 doden en de schade aan huizen en land was groot:

• In onder meer Groningen, Zwolle en Zwartsluis waren overstromingen
• Friese buitenpolders bij Holwerd en Oldelamer liepen onder
• In Overijssel bleken de dijken te laag en raakte de dijkbekleding zwaar beschadigd
• Overal langs de Zuiderzee liepen dijken over
• Bij Nijkerk en Utrecht braken meerdere dijken door
• Het eiland Marken liep onder, met zestien doden en veel verdronken vee tot gevolg

De ramp trof het hele land en gebeurde middenin de Eerste Wereldoorlog, terwijl Nederland zijn leger gemobiliseerd had. Uiteindelijk werd besloten de Zuiderzee af te sluiten en kwam de Zuiderzeewet. De dijkversterkingen waren in 1926 gereed en in 1932 werd de Afsluitdijk voltooid. Ook leidde de ramp tot de oprichting van de stormvloedwaarschuwingsdienst. Honderd jaar later, in 2016, werd op Marken een monument voor de slachtoffers onthuld.

Ramp van 1953

In de nacht van 31 januari op 1 februari 1953 vond de grootste natuurramp van de twintigste eeuw in Nederland plaats. Een zware noordwesterstorm viel samen met springtij, waardoor grote delen van het land overstroomden. Er vielen 1.836 doden en tienduizenden dieren kwamen om. De dijken braken op meer dan 150 plaatsen door, in Zuid-Holland, Noord-Brabant en Zeeland.

De gevolgen waren zo groot omdat de dijken te laag en te zwak waren. Er was jarenlang te weinig onderhoud gepleegd en het rijk gaf minder geld uit aan waterveiligheid, omdat het geld vooral naar de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog ging.

Arbeiders en militairen herstelden en verbeterden de dijken. Er kwam hulp uit het buitenland en het Rode Kruis speelde een grote rol. Onder het motto ‘Beurzen open, dijken dicht’ werd vanuit de hele wereld geld gedoneerd.

Na de ramp werd duidelijk hoe belangrijk de dijken zijn. Er kwamen sterke waterkeringen volgens de Deltawet, met als hart de dertien Deltawerken in het zuidwesten: stormvloedkeringen, sluizen en dammen. Samen vormen die ons sterkste verdedigingssysteem tegen hoogwater uit zee.

Hoe veilig zijn de dijken nu?

Sinds 1 januari 2017 gelden er nieuwe normen voor alle primaire waterkeringen, vastgelegd in de Waterwet. Die normen gaan niet meer uit van de hoogte van het water, maar van de kans op een overstroming en de gevolgen daarvan.

De kern is een basisveiligheidsniveau voor iedereen achter een primaire kering: de kans om door een overstroming te overlijden mag niet groter zijn dan 1 op 100.000 per jaar. Op plekken waar de gevolgen extra groot zouden zijn, bijvoorbeeld door veel inwoners of vitale infrastructuur, gelden strengere eisen.

Nog niet alle keringen voldoen aan die norm. Waterschappen en Rijkswaterstaat versterken ze tot en met 2050 in het Hoogwaterbeschermingsprogramma, de grootste waterveiligheidsoperatie sinds de Deltawerken. Tot 2031 is daarvoor €7,9 miljard beschikbaar om op zo’n 300 plekken in totaal 1.500 km dijk te versterken.

Onderhoud van dijken

De dijken in Nederland worden goed onderhouden. Het waterschap en de eigenaar van de grond waarop de dijk of kade ligt, zijn daarvoor samen verantwoordelijk. Dijken worden jaarlijks gecontroleerd en waar nodig hersteld of verbeterd.

De taken zijn verdeeld. Het waterschap voert het buitengewoon onderhoud uit, de eigenaar het gewone onderhoud. Ook wanneer iemand anders de grond gebruikt, blijft de eigenaar verantwoordelijk voor dat gewone onderhoud.

Onder buitengewoon onderhoud valt het verhogen, verzwaren of verbreden van de dijk. Het gewone onderhoud bestaat onder meer uit:

• Beschadigingen herstellen
• Gras maaien en de grasmat in stand houden
• Gravende dieren bestrijden, zoals konijnen en ratten; hun gangen verzwakken de dijk
• Afval, struiken en bomen verwijderen

Het waterschap controleert of de eigenaar zijn werk doet. Schiet het onderhoud tekort, dan volgt eerst een brief, daarna een tweede controle en uiteindelijk handhaving. Hoogheemraadschap Rijnland werkt bijvoorbeeld volgens die stappen.

Dijken bekijken

Je kunt de dijken ook gewoon bezoeken, tijdens een wandeling of fietstocht. Er zijn ook bijzondere tochten. Bezoek tijdens je vakantie in Zeeland bijvoorbeeld de Deltawerken. Dat is indrukwekkend en leerzaam voor kinderen. De beleefroute Expeditie Delta is een aanrader, net als Neeltje Jans: een waterthemapark op een eilandje midden in de Oosterscheldekering, met natuur, cultuur en techniek.

Maak tijdens je vakantie in Noord-Holland of onderweg naar de Waddeneilanden een tocht over de Afsluitdijk. In elke provincie vind je dijken waar je kunt wandelen en fietsen, vaak met musea en andere bezienswaardigheden in de buurt. En er is altijd water in de buurt om dieren te spotten.

Veelgestelde vragen over dijken in Nederland

Hoeveel kilometer dijk heeft Nederland?

Nederland heeft ruim 3.700 kilometer aan waterkeringen. Daarvan zijn er bijna 1.500 aangelegd: dijken, dammen, stuwen, gemalen en stormvloedkeringen. De rest bestaat uit natuurlijke keringen, vooral duinen.

Wie is verantwoordelijk voor de dijken in Nederland?

De 21 waterschappen beheren het grootste deel van de dijken. Rijkswaterstaat beheert de keringen langs de grote rijkswateren, zoals de Deltawerken en de Afsluitdijk. Voor het dagelijkse onderhoud van een dijk op particuliere grond is de eigenaar zelf verantwoordelijk.

Wat is het verschil tussen een dijk en een dam?

Een dijk scheidt water van land. Een dam scheidt twee wateren van elkaar. Daarom is de Afsluitdijk ondanks zijn naam formeel een dam: hij scheidt de Waddenzee van het IJsselmeer.

Hoeveel doden vielen er bij de watersnoodramp van 1953?

Bij de watersnoodramp van 1 februari 1953 kwamen 1.836 mensen om. De dijken braken op meer dan 150 plaatsen door in Zeeland, Zuid-Holland en Noord-Brabant. De ramp leidde tot de Deltawet en de bouw van de Deltawerken.

Zijn de Nederlandse dijken hoog genoeg?

Nog niet allemaal. Sinds 2017 gelden strengere normen, waarbij de kans om achter een primaire kering door een overstroming te overlijden niet groter mag zijn dan 1 op 100.000 per jaar. Waterschappen en Rijkswaterstaat versterken de keringen tot en met 2050 om overal aan die norm te voldoen.

Bronnen

• Rijkswaterstaat, ‘Waterkeringen’, ‘Dijken’ en ‘Hoogwaterbeschermingsprogramma’
• Unie van Waterschappen en waterschappen.nl, ‘Ons werk’
• Informatiepunt Leefomgeving, ‘Normen voor primaire waterkeringen’ (Waterwet, per 1 januari 2017)

Eerste publicatie op: 10 september 2022

• Deel Artikel:

Nederland Vakantie

Geschreven door: Team Kennisdomein

Van Kennisdomein

Team Kennisdomein bestaat uit specialisten die hun sporen hebben verdiend. Het team zorgt voor invulling van Kennisdomein vanuit de passie voor schrijven en het delen van kennis met anderen. De specialisten willen graag meer inzicht creëren in tal van onderwerpen zodat...

Meer informatie