Noordpool en Zuidpool, de verschillen en van wie ze zijn

Het grootste verschil zie je op de thermometer. Op de Zuidpool is het in de winter gemiddeld 60 graden onder nul. Op de Noordpool is dat 40 graden onder nul. Dat meldt NASA, de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie. De Zuidpool ligt namelijk hoog op een dikke ijskap. De Noordpool ligt op zeeniveau, op ijs dat op water drijft. Ook de regels verschillen. Voor het zuiden geldt één verdrag. In het noorden vragen drie landen een stuk van dezelfde zeebodem aan. Meer over de aarde en het weer lees je in het kennisgebied Wereld.

De verschillen tussen Noordpool en Zuidpool in één tabel

In de tabel hieronder staan de twee polen naast elkaar. Je ziet waar ze op liggen, hoe koud het er is, welke dieren er leven en welke regels er gelden.

Niet elk cijfer gaat over de pool zelf. De dikte in het zuiden is bijvoorbeeld het gemiddelde van de hele ijskap op Antarctica.

De Noordpool is een punt en geen gebied

De Noordpool is één punt: de plek waar de as van de aarde in het noorden uitkomt. De as is de denkbeeldige lijn waar de aarde om draait. Dat punt ligt midden in de Noordelijke IJszee. Het gebied eromheen heet het Noordpoolgebied. Een gangbare grens daarvoor is de noordpoolcirkel, op ruim 66 graden noorderbreedte. Zo omschrijft de NOAA het. Dat is de dienst van de Amerikaanse overheid voor oceaan en weer. Noorderbreedte loopt van 0 graden op de evenaar tot 90 op de Noordpool. Van die cirkel naar de pool is het volgens onze berekening nog ongeveer 2.600 kilometer.

Wie zegt dat er mensen op de Noordpool wonen, bedoelt dus het gebied. Voor de Zuidpool geldt hetzelfde, want ook dat is één punt. Het ligt op Antarctica, een van de zeven continenten.

Volgens onze berekening is het vanuit De Bilt ruim 4.200 kilometer naar de Noordpool. De Bilt ligt midden in Nederland. Naar de Zuidpool is het ongeveer 15.800 kilometer.

Is het kouder op de Noordpool of op de Zuidpool?

Op de Zuidpool is het in elk seizoen kouder dan op de Noordpool. In de zomer is het op de Noordpool gemiddeld 0 graden. Op de Zuidpool is het dan 28,2 graden onder nul, meldt NASA.

NASA geeft daar drie redenen voor. De eerste is de hoogte. De Zuidpool ligt 2.830 meter boven zee, schrijft de Australian Antarctic Division. Dat is de dienst van de Australische overheid voor Antarctica. Hoe hoger je komt, hoe kouder de lucht wordt, net als in de bergen.

De tweede reden is de ondergrond. Onder het ijs van de Noordpool ligt zee. Waar geen ijs ligt, warmt dat water de lucht op. Onder de Zuidpool ligt daarentegen land. De derde reden is de wind. Rond Antarctica ligt alleen zee, dus niets houdt de wind tegen. Die harde wind houdt warmere lucht uit het noorden buiten.

Het kouderecord van de hele aarde staat ook op Antarctica. Op 21 juli 1983 werd het op het onderzoeksstation Vostok 89,2 graden onder nul, meldt de Australian Antarctic Division.

Een half jaar dag en een half jaar nacht

Op de polen duren één dag en één nacht samen een heel jaar. Op de Noordpool gaat de zon eind september onder. Daarna komt ze pas in maart weer op. Zo beschrijft het NSIDC het. Dat is het Amerikaanse sneeuw- en ijscentrum van de Universiteit van Colorado.

Op de Zuidpool is het andersom. Daar is de zon weg als het bij ons lente en zomer is. Het midden van de winter valt daar op 20 of 21 juni, schrijft de Australian Antarctic Division. Helemaal donker is het op de polen een aantal maanden, meldt die dienst.

Waarom zijn er geen ijsberen op de Zuidpool?

Op de Zuidpool zijn geen ijsberen, want ze leven alleen in het Noordpoolgebied. Dat schrijft het NSIDC. Daar jagen ze op zeehonden vanaf het zee-ijs. Zee-ijs is bevroren zeewater. Dat ze het zuiden niet bereiken, komt volgens ons door de warme zeeën ertussen. Daar ligt geen ijs, en een ijsbeer jaagt vanaf het ijs.

Met pinguïns is het omgekeerd. Die leven alleen op het zuidelijk halfrond, meldt de Australian Antarctic Division. Er bestaan 18 soorten. Vijf daarvan leven op Antarctica zelf. Zeehonden leven daarentegen bij allebei de polen.

Het plaatje van een ijsbeer naast een pinguïn klopt dus nooit. Kinderen vragen bij een natuurfilm weleens waarom de ijsbeer geen pinguïns eet. Het antwoord: ze komen elkaar in het wild nooit tegen.

Wie woont er op de Noordpool en de Zuidpool?

In het Noordpoolgebied wonen ongeveer 4 miljoen mensen. Ruwweg één op de tien hoort bij een volk dat er al heel lang woont, zoals de Inuit en de Sami. Dat meldt de Arctische Raad, die in het Engels Arctic Council heet. In dat overleg werken de acht landen met grond in het Noordpoolgebied samen.

Op de Noordpool zelf kun je niet wonen, want het ijs drijft en schuift. Alleen in verhalen woont er iemand: Amerikanen laten de kerstman op de Noordpool wonen.

Antarctica heeft nooit een eigen bevolking gehad. Wie er woont, doet onderzoek of helpt de onderzoekers. Zelfs in de zomer zijn het er maar een paar duizend, meldt de Australian Antarctic Division. De grootste basis is het Amerikaanse McMurdo, met plek voor ruim 1.000 mensen.

Toeristen komen er veel meer. Het zijn er meer dan 100.000 per jaar, de meesten per schip. Het secretariaat van het Antarctisch Verdrag houdt dat bij. Dat bureau werkt voor de landen van het verdrag.

Nederland doet in beide poolgebieden onderzoek

Nederland heeft in beide poolgebieden een eigen plek voor onderzoek. Het geld komt uit het Nederlands Polair Programma. Dat programma heeft € 3,1 miljoen per jaar. NWO betaalt het samen met vijf ministeries. NWO is de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek, die namens de overheid onderzoek betaalt.

In het zuiden staat het Dirck Gerritsz Laboratorium. Het bestaat uit vier verplaatsbare labs op de Britse basis Rothera en ging open in 2013. In het noorden is er een Nederlandse onderzoeksplek op Spitsbergen, een groep Noorse eilanden. De Rijksuniversiteit Groningen beheert die.

Dankzij dat onderzoek beslist Nederland sinds 1990 mee over Antarctica. Bij de Arctische Raad is Nederland sinds 1998 waarnemer.

Van wie zijn de Noordpool en de Zuidpool?

Geen land is de baas op de Noordpool of de Zuidpool. In het zuiden heeft een verdrag alle eisen op grond stilgezet. In het noorden is de zeebodem bij de pool nog niet verdeeld.

Het Antarctisch Verdrag zet alle aanspraken stil

Het Antarctisch Verdrag zet de aanspraken van zeven landen stil. Een aanspraak is de eis van een land op een stuk grond. Andere landen erkennen die eisen niet. Zolang het verdrag geldt, komt er geen nieuwe bij en wordt geen oude groter.

Het verdrag is van 1 december 1959. Twaalf landen tekenden het toen in Washington. Nu doen er 58 landen mee, meldt het secretariaat. Antarctica mag alleen voor vreedzame doelen worden gebruikt.

Mijnbouw is op Antarctica verboden. Dat staat in het Milieuprotocol, een aanvulling uit 1991 op het verdrag. Soms wordt beweerd dat dit protocol in 2048 afloopt. Dat is een misverstand, schrijft het secretariaat zelf. Het protocol heeft namelijk geen einddatum. Vanaf 2048 mag een van de landen die meebeslissen wel om een nieuwe bespreking vragen. Ook dan blijft mijnbouw verboden tot er bindende regels voor gelden.

Welke landen behoren tot de Noordpool?

Geen enkel land bezit de Noordpool, maar acht landen hebben grond in het Noordpoolgebied. Dat zijn Canada, Denemarken, Finland, IJsland, Noorwegen, Rusland, Zweden en de Verenigde Staten. Denemarken hoort erbij omdat Groenland bij dat koninkrijk hoort.

De pool zelf ligt echter midden in zee. Daar gelden de regels van de Verenigde Naties voor de zee. In die organisatie werken bijna alle landen van de wereld samen. Een kustland heeft een eigen zone tot 200 zeemijl uit de kust. Dat is 370 kilometer. Daar beslist dat land over de visserij en over de delfstoffen.

Verder weg kan een land rechten op de zeebodem krijgen, als die bodem aantoonbaar bij zijn vasteland hoort. Zo’n land mag die bodem dan onderzoeken en er delfstoffen winnen. Wat daarbuiten overblijft, is volgens die regels gemeenschappelijk erfgoed van de mensheid.

Drie landen vragen dezelfde zeebodem aan

Rusland, Denemarken en Canada hebben alle drie zulke rechten aangevraagd voor de bodem van de Noordelijke IJszee. Rusland was op 20 december 2001 de eerste. Daarna volgde Denemarken op 15 december 2014. Canada kwam op 23 mei 2019.

De drie landen vragen bovendien voor een deel dezelfde bodem aan. Dat staat in de aanvragen zelf. Rusland schrijft dat het bij Denemarken om het gebied bij de pool gaat.

Een commissie van de Verenigde Naties beoordeelt de aanvragen, maar geeft alleen advies. Over een nieuwe versie van de Russische aanvraag deed ze dat op 6 februari 2023. Voor Denemarken en Canada staat er op de lijst van de commissie nog geen advies. Noorwegen kreeg dat in 2009 wel, na een aanvraag uit 2006 voor onder meer het Noordpoolgebied. Waar de grens tussen twee landen komt, moeten die landen samen regelen.

Het zuiden is daarmee volgens ons beter geregeld dan het noorden. Antarctica heeft één verdrag, het noorden losse aanvragen. Wie de bodem onder de Noordpool krijgt, is op 5 oktober 2026 nog niet beslist.

De magnetische pool ligt ergens anders

Een kompas wijst niet naar de Noordpool van de kaart. De naald wijst naar de magnetische noordpool. Dat is de plek waar het magneetveld van de aarde recht op de grond staat. In 2025 lag die plek op 85,762 graden noorderbreedte, meldt de NOAA. De echte pool ligt op 90 graden. Het verschil is volgens onze berekening ongeveer 470 kilometer.

De magnetische pool verschuift ook. Bij de laatste meting ter plaatse, in 2007, bewoog hij ongeveer 55 kilometer per jaar. Kaarten en navigatie gaan daarom uit van de echte pool.

In het zuiden is het verschil nog groter. In 2025 lag de magnetische zuidpool op 63,851 graden zuiderbreedte, meldt de NOAA. Volgens onze berekening is dat ruim 2.900 kilometer van de Zuidpool.

De richting van de echte Noordpool vind je ’s nachts ook zonder kompas. De Poolster staat er namelijk bijna recht boven. Hoe dat gaat, lees je in ons artikel over de Poolster vinden met de Grote Beer.

Hoeveel ijs ligt er op de polen?

Op 12 september 2026 lag er in het Noordpoolgebied nog 4,60 miljoen vierkante kilometer zee-ijs. Dat was waarschijnlijk de kleinste omvang van dit jaar, meldde het NSIDC op 23 september. Het is 1,62 miljoen vierkante kilometer minder dan de gemiddelde laagste stand van 1981 tot en met 2010. Dat verschil is ongeveer zo groot als Alaska. Volgens onze berekening ligt er ruim een kwart minder ijs. Het cijfer is nog voorlopig.

Elke winter groeit het zee-ijs aan en elke zomer smelt een deel. Sinds 1979 meten satellieten hoeveel er ligt. De 20 laagste standen vielen allemaal in de laatste 20 jaar. Gemiddeld gaat er sinds het begin van de metingen elk jaar ongeveer 73.000 vierkante kilometer af, schrijft het NSIDC.

Binnen die 20 jaar is de laagste stand niet duidelijk verder gezakt. Waarom dat zo is, weten onderzoekers volgens het NSIDC nog niet.

Het Noordpoolgebied warmt tot vier keer zo snel op als de aarde gemiddeld, schrijft het NSIDC. Meer daarover staat in ons artikel over de opwarming van de aarde.

Rond Antarctica is het in september winter

Rond Antarctica groeit het zee-ijs juist tot in september. Op 14 september 2026 bereikte het daar waarschijnlijk zijn grootste omvang van het jaar. Dat was 17,59 miljoen vierkante kilometer, meldt het NSIDC. Blijft dat zo, dan is het de op twee na kleinste winterstand sinds de metingen begonnen.

Om Antarctica heen ligt geen land dat het ijs tegenhoudt. Het drijft dus naar warmer water en smelt daar. Daardoor is het zee-ijs er dunner en jonger dan in het noorden. Het meeste is nog geen jaar oud.

Landijs en zee-ijs zijn twee verschillende dingen

Landijs ligt op land, zoals de ijskappen van Groenland en Antarctica. Zee-ijs drijft op zee. In de tabel staan ze naast elkaar. Van het zee-ijs zie je voor het noorden de laagste stand van 2026 en voor het zuiden de hoogste.

Smelt zee-ijs, dan stijgt de zee nauwelijks. Dat ijs dreef al op het water, legt de NOAA uit. Met landijs is dat anders, want smeltwater van land komt er in zee bij. Op Antarctica ligt volgens onze berekening ruim tien keer zoveel ijs als op Groenland. Dat al dat ijs smelt, noemt het NSIDC voorlopig echter onwaarschijnlijk.

Wil je de stand zelf volgen? Het NSIDC zet elke dag nieuwe kaarten van het zee-ijs online. Meestal in maart volgt het bericht over de grootste omvang in het noorden.

Veelgestelde vragen over de Noordpool en de Zuidpool