Hoeveel continenten zijn er? Vijf, zes, zeven of acht

De Verenigde Naties (VN) zijn de wereldorganisatie waarin bijna alle landen samenwerken. In hun statistische jaarboek over de wereldbevolking rekenen ze met zes bewoonde continenten, en met Antarctica erbij zijn dat er zeven. Het Internationaal Olympisch Comité, dat de Olympische Spelen organiseert, houdt het op vijf. Geologen komen op zes of zeven uit. Elk van die tellingen klopt, want een continent is een afspraak en geen natuurwet. Alleen het getal acht rust op een misverstand. Zealandia is een stuk aardkorst rond Nieuw-Zeeland dat bijna helemaal onder water ligt. Wie dat als achtste continent telt, haalt twee manieren van tellen door elkaar. Meer over landen, natuur en de aarde lees je in het kennisgebied Wereld.

De zeven continenten op een rij

De zeven continenten zijn Europa, Azië, Afrika, Noord-Amerika, Zuid-Amerika, Oceanië en Antarctica. De statistiekdienst van de VN geeft elk jaar het Demographic Yearbook uit, een jaarboek met cijfers over de bevolking van elk land.

In de tabel hieronder zie je per continent hoeveel land er is, hoeveel mensen er wonen en hoeveel landen er lid zijn van de VN. Het land is gemeten zonder meren en rivieren. Midden-Amerika en de Caraïben tellen mee bij Noord-Amerika, net als in de landenlijst van het jaarboek.

Twee dingen in die tabel vragen uitleg. De VN rekenen heel Rusland tot Europa, ook het deel achter de Oeral tot aan de Stille Oceaan. Rusland alleen is al ruim 17 miljoen vierkante kilometer groot. Daardoor is Europa in deze tabel groter dan Noord-Amerika, terwijl het op een wereldkaart veel kleiner lijkt.

Antarctica is op een andere manier gemeten. Het getal komt van de Australian Antarctic Division, de Australische overheidsdienst voor het zuidpoolgebied. Die telt de eilanden en de ijsplaten mee. Ijsplaten zijn platen ijs die vanaf de kust op zee drijven.

Wat de cijfers laten zien

Azië is het grootste continent, gemeten naar land en naar mensen. Er wonen 4,81 miljard van de 8,16 miljard mensen op aarde. Dat is bijna 6 op de 10. Oceanië is het kleinste bewoonde continent. Er wonen 46 miljoen mensen, nog geen 1 op de 100 wereldbewoners.

Ook de drukte verschilt sterk. In Azië wonen gemiddeld 155 mensen op een vierkante kilometer land. In Europa zijn dat er 34 en in Oceanië maar 5, volgens hetzelfde jaarboek. Ter vergelijking: Nederland komt daarin op 432, het water binnen de grens meegerekend. Binnen Europa scheelt het ook veel: in Oost-Europa, waar Rusland onder valt, zijn het er 16, in West-Europa 184.

Het grootste verschil zit in de groei. In 1970 had Europa nog bijna twee keer zoveel inwoners als Afrika. Het ging om 657 miljoen mensen in Europa tegen 366 miljoen in Afrika. In 2024 is het omgedraaid: Afrika heeft twee keer zoveel inwoners als Europa. Europa groeide in die 54 jaar met 13 procent, terwijl het aantal inwoners van Afrika ruim verviervoudigde.

Alle zeven continenten samen beslaan ongeveer 144 miljoen vierkante kilometer, de ijsplaten van Antarctica meegeteld. Dat is ongeveer 28 procent van het aardoppervlak van 510 miljoen vierkante kilometer. De rest is water, zoals je leest in ons artikel over de aarde als planeet.

Waarom de een vijf telt en de ander zeven

Er bestaat geen wet of verdrag dat vastlegt hoeveel continenten er zijn. Wie telt, maakt drie keuzes. Tel je Amerika als één geheel of als twee? Horen Europa en Azië apart, of zijn ze samen één stuk land? En doet Antarctica mee, waar geen enkel land ligt?

In de tabel hieronder staan de tellingen die je het vaakst tegenkomt, met wie ze gebruikt.

Vijf continenten in de olympische ringen en bij de VN

Het Olympisch Handvest is het reglement van het Internationaal Olympisch Comité (IOC). Volgens dat handvest staan de vijf ringen voor de eenheid van de vijf continenten. Ze staan ook voor sporters uit de hele wereld die elkaar op de Spelen ontmoeten. De vlag met de ringen werd in 1914 aangenomen, op voorstel van de Fransman Pierre de Coubertin, die de moderne Spelen bedacht.

Welke vijf continenten het zijn, zegt het handvest niet. Het koppelt ook geen kleur aan een werelddeel. Lees je ergens dat blauw voor Europa staat of geel voor Azië, dan komt dat dus niet uit het reglement.

Dezelfde vijf gebruikt de statistiekdienst van de VN in M49, de lijst waarin elk land een vaste regio krijgt. Die kent vijf regio’s: Afrika, Amerika, Azië, Europa en Oceanië. Antarctica staat er los in, zonder regio.

In het Nederlandse onderwijs kom je iets vergelijkbaars tegen. SLO is het landelijke expertisecentrum dat het leerplan voor scholen uitwerkt. In augustus 2023 bracht SLO Wereldkennis uit, een uitwerking voor het aardrijkskundeonderwijs. Daarin staan Afrika, Azië, Amerika en Oceanië samen in één thema, en Europa in een eigen thema. Dat is een indeling van lesthema’s en geen vastgestelde telling van continenten.

Zes continenten voor een geoloog

Een geoloog onderzoekt waar de aarde van gemaakt is en hoe ze verandert. Geologen kijken niet naar grenzen op de kaart, maar naar gesteente. Voor hen is een continent een stuk dikke, lichte aardkorst dat hoger ligt dan de oceaanbodem eromheen. De ondiepe zee langs de kust hoort erbij.

Geologen tellen Europa en Azië als één continent: Eurazië. In 2017 schreven elf onderzoekers daarover in GSA Today, het tijdschrift van de Geological Society of America. Dat is een Amerikaanse vereniging van aardwetenschappers. De zes algemeen erkende continenten zijn volgens hen Afrika, Eurazië, Noord-Amerika, Zuid-Amerika, Antarctica en Australië.

De reden zit in de platen van de aardkorst. De korst van de aarde bestaat uit enorme stukken, platen, die heel langzaam bewegen. Tussen Europa en Azië ligt geen oceaan en geen grens tussen twee platen. Tussen Afrika en Eurazië loopt zo’n plaatgrens wel, en ook tussen Noord- en Zuid-Amerika. Daarom zijn de twee Amerika’s voor geologen wel twee continenten. Lees je ergens dat geologen Amerika als één geheel tellen en zo op vijf uitkomen, dan klopt dat niet met wat de onderzoekers zelf schrijven.

Zes bewoonde continenten in het jaarboek van de VN

Het jaarboek van de VN splitst Amerika in tweeën en houdt Europa en Azië apart. De landen staan er onder zes bewoonde continenten: Afrika, Noord-Amerika, Zuid-Amerika, Azië, Europa en Oceanië. Antarctica staat niet in het jaarboek, want daar ligt geen land. Tel je het wel mee, dan kom je op zeven. Bergbeklimmers gebruiken dat rijtje van zeven voor de zeven hoogste toppen, zoals je leest in ons artikel over gebergten in de wereld.

De VN gebruiken dus zelf twee indelingen naast elkaar: vijf regio’s in de landenlijst M49 en zes bewoonde continenten in het jaarboek. Elk dient een ander doel.

Is Zealandia het achtste continent?

Nee, want het getal acht ontstaat door twee tellingen door elkaar te gebruiken. Zealandia is 4,9 miljoen vierkante kilometer groot en ligt in het zuidwesten van de Stille Oceaan. Dat is ongeveer 118 keer zo groot als Nederland. Van Zealandia ligt 94 procent onder water. De bekendste delen boven water zijn Nieuw-Zeeland en Nieuw-Caledonië. De hoogste top is Aoraki, ook wel Mount Cook, van 3.724 meter.

Dat staat in hetzelfde artikel uit GSA Today. Acht van de elf schrijvers werkten toen voor GNS Science, het geologische onderzoeksinstituut van de Nieuw-Zeelandse overheid. Volgens hen heeft een continent vier kenmerken:

• Het ligt hoger dan de oceaanbodem eromheen.
• Er komen veel soorten gesteente voor die rijk zijn aan kiezel, zoals graniet.
• De korst is dikker dan onder een oceaan: onder Zealandia meestal 10 tot 30 kilometer, onder de oceaan meestal 7 kilometer.
• Het heeft duidelijke randen rond een groot genoeg gebied.

Volgens de onderzoekers voldoet Zealandia aan alle vier. Met Zealandia erbij komen de onderzoekers op zeven geologische continenten, niet op acht, want zij tellen Europa en Azië als één. Zealandia is de kleinste van de zeven. Wie Zealandia optelt bij het rijtje van zeven, komt op acht, maar mengt dan de telling van de aardrijkskunde met die van de geologie. Op een gewone wereldkaart valt Zealandia onder Oceanië.

Dat is ook ons antwoord op de vraag of het er zeven of acht zijn. De echte vraag is of je als aardrijkskundige telt of als geoloog.

Waar Europa ophoudt en Azië begint

Meestal leg je de grens tussen Europa en Azië bij de Oeral, een bergketen dwars door Rusland. Toch blijft het een afspraak: de stukken aardkorst die daar 250 tot 300 miljoen jaar geleden tegen elkaar botsten, zitten sindsdien aan elkaar vast. NASA, de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie, bestudeert de aarde ook met satellieten. Volgens NASA is de Oeral 2.500 kilometer lang en vormt hij een natuurlijke scheiding tussen de twee werelddelen. De hoogste top, de Narodnaja, is 1.895 meter hoog.

In het zuiden is het minder duidelijk. Daar ligt de Kaukasus, het gebergte tussen de Zwarte Zee en de Kaspische Zee. Leg je de grens zo dat de Kaukasus bij Europa hoort, dan is de Elbroes met 5.642 meter de hoogste berg van Europa. Reken je de Kaukasus tot Azië, dan wint de lagere Mont Blanc in de Alpen, schrijft NASA. Waar je de lijn trekt, bepaalt dus welke berg de hoogste van Europa is.

Organisaties maken hun eigen keuze. De VN zetten Turkije, Cyprus en de drie landen in de Kaukasus bij Azië: Georgië, Armenië en Azerbeidzjan. Toch is Cyprus lid van de Europese Unie. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) maakt de officiële cijfers van Nederland. Ook het CBS rekent Turkije niet tot Europa. Bij de herkomst van inwoners valt Turkije onder de landen buiten Europa, en staan de andere Aziatische landen in een groep zonder Turkije.

Het koninkrijk ligt op twee continenten

Nederland ligt in Europa, maar het Koninkrijk der Nederlanden ligt ook in Amerika. Aruba, Curaçao en Sint Maarten zijn landen binnen het koninkrijk. Bonaire, Sint Eustatius en Saba horen als bijzondere gemeenten bij Nederland. Alle zes liggen in de Caraïbische Zee.

De VN rekenen deze eilanden tot de Caraïben. In de tabellen van het jaarboek staan Aruba, Curaçao en Sint Maarten onder Noord-Amerika. Het koninkrijk ligt zo op twee continenten. Het CBS telt de Nederlandse Cariben apart, bij de gebieden buiten Europa. Denemarken kent hetzelfde met Groenland: een deel van het koninkrijk, maar op een ander continent.

Antarctica heeft geen enkel land

Op Antarctica ligt geen enkel land. Het Antarctisch Verdrag houdt het werelddeel vrij voor vreedzaam gebruik en onderzoek. Twaalf landen tekenden het op 1 december 1959 in Washington. Zeven landen maken wel aanspraak op een deel: Argentinië, Australië, Chili, Frankrijk, Nieuw-Zeeland, Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk. Andere landen erkennen die aanspraken niet. Het verdrag bevriest ze: zolang het geldt, telt niets wat er gebeurt als bewijs voor of tegen zo’n aanspraak.

Er doen nu 58 landen mee, schrijft het secretariaat van het verdrag. België was een van die twaalf eerste landen. Nederland deed vanaf 1967 mee. Sinds 19 november 1990 beslist Nederland ook mee, omdat het er zelf onderzoek doet. Dat geldt voor 29 van de 58 landen.

Antarctica is 13,7 miljoen vierkante kilometer groot, bijna twee keer zo groot als Australië. Dat is ruim 300 keer Nederland. Het is volgens de Australian Antarctic Division het hoogste, droogste, winderigste en koudste continent. Het land ligt onder een ijskap die tot 4 kilometer dik is. In dat ijs zit ongeveer 90 procent van al het zoete water op aarde. Gemiddeld ligt het oppervlak op 2.500 meter hoogte, tegen 330 meter in Australië.

Welke telling je het best gebruikt

Kies de telling die bij je vraag past. Voor een overhoring op school werk je met het rijtje uit je eigen lesmethode, want dat is waar de docent op nakijkt. Wil je cijfers over bevolking of landen vergelijken, neem dan de indeling van de VN, want daarin heeft elk land precies één vaste plek. En gaat het over hoe de aarde is opgebouwd, dan tel je als een geoloog, met Eurazië als één continent. Wie het artikel uit 2017 volgt, telt Zealandia als zevende.

Hoeveel landen er in totaal zijn, is weer een andere vraag, met zijn eigen tellingen.

Veelgestelde vragen over continenten