Wanneer heb je koorts, en waarom zegt het getal zo weinig?

De 38 graden waarbij koorts begint, meet je met een thermometer in de anus. Dat schrijft Thuisarts. Die site is van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG), de wetenschappelijke vereniging van huisartsen. Het is drie uur ’s nachts, je kind gloeit en de thermometer zegt 39,4. Dat getal voelt als het belangrijkste, maar dat is het niet. Hoe hoog de koorts is, zegt volgens Thuisarts weinig over hoe ziek je kind is. Let op drinken, plassen, ademen en reageren, want daar hangt van af of je belt. Meer artikelen over gezondheid en zorg staan in het kennisgebied Maatschappelijk.

Waarom je lichaam koorts maakt

Koorts is meestal een normale reactie van je lichaam op een ontsteking door een virus of een bacterie. Bij een hogere temperatuur kan je lichaam virussen en bacteriën beter kapotmaken, schrijft Thuisarts. Koorts is dus geen storing. Het is je afweer aan het werk.

Daarom hoort koorts bij veel gewone ziektes, zoals griep. Hoe je die herkent, lees je in ons artikel over het verschil tussen griep en verkoudheid. Ook een ziekte die ontstekingen geeft, zoals reuma, kan koorts geven. En een kind kan koorts krijgen na een prik tegen een ziekte.

Met koorts ben je warm en ga je zweten. Soms krijg je het juist even heel koud en ga je rillen. Hoger dan 42 graden wordt de temperatuur in je lichaam volgens Thuisarts nooit.

Is 37 graden wel normaal?

Ja, 37 graden is normaal, maar het is geen vaste waarde. In de mond, in het oor en onder de oksel zitten gezonde mensen er gemiddeld onder. De temperatuur verandert ook in de loop van de dag. Het getal 37 komt van de arts Carl Wunderlich. Hij publiceerde in 1868 de uitkomst van een grote reeks metingen en kwam op gemiddeld 37,0 graden. Wunderlich mat onder de oksel, de plek die huisartsen nu onvoldoende betrouwbaar vinden.

Amerikaanse onderzoekers publiceerden in 1992 een nieuwe meting bij 148 gezonde volwassenen van 18 tot en met 40 jaar. Zij kwamen in de mond gemiddeld op 36,8 graden uit. De temperatuur was het laagst om zes uur ’s ochtends. Het hoogst was ze tussen vier en zes uur ’s middags. Het verschil was gemiddeld een halve graad. Een temperatuur die aan het eind van de dag wat hoger is dan ’s ochtends, is dus normaal. Thuisarts zegt hetzelfde over kinderen met koorts.

De normale temperatuur per meetplek

Waar je meet, maakt nog meer uit dan wanneer je meet. Onderzoekers uit de staat New York legden in 2019 de uitkomsten van 36 onderzoeken naast elkaar. Samen ging het om 7.636 gezonde volwassenen. In de tabel hieronder zie je per meetplek tussen welke waarden een gezonde volwassene normaal zit, in graden Celsius, en wat het gemiddelde is. De laatste kolom zegt hoe betrouwbaar huisartsen de meting vinden.

Onder de oksel lag het gemiddelde ongeveer 1 graad lager dan in de anus. In de mond en in het oor was dat bijna een halve graad. Hetzelfde getal betekent per meetplek dus iets anders. De grens van 38 graden hoort bij de meting in de anus. Mensen van 60 jaar en ouder waren in deze onderzoeken gemiddeld ongeveer 0,2 graad koeler dan jongere volwassenen.

Zo meet je koorts

Meet de temperatuur met een thermometer in de anus, want dat is volgens Thuisarts het meest betrouwbaar. Een oorthermometer is minder betrouwbaar. Bij een baby jonger dan drie maanden werkt alleen meten in de anus goed.

Eén keer per dag meten is genoeg. Vind je dat je kind steeds zieker wordt en denk je dat de koorts hoger is geworden, dan kun je opnieuw meten. Voelt je kind zich niet ziek, dan hoef je niet te meten.

Wat de oorthermometer mist

Een oorthermometer mist ongeveer drie op de tien kinderen met koorts. Dat volgt uit de NHG-Standaard Kinderen met koorts van november 2025. In die richtlijn legt het NHG vast hoe huisartsen een kind met koorts beoordelen. De richtlijn haalt een overzicht aan van 31 onderzoeken waarin kinderen in het oor en in de anus werden gemeten. Van de kinderen zonder koorts gaf de oorthermometer bij 14 op de 100 toch koorts aan. Een ander overzicht, met ruim 5.400 kinderen, vond dat het oor gemiddeld 0,22 graad minder aangeeft dan de anus.

Om koorts vast te stellen noemt de richtlijn de oorthermometer redelijk betrouwbaar. De precieze temperatuur meet hij volgens de richtlijn matig. Geeft hij koorts aan, dan is de kans groot dat je kind ook koorts heeft. Wil je de temperatuur precies weten, dan blijft de anus de beste plek.

Om te zien of je kind erg ziek is, let je volgens Thuisarts vooral op de andere klachten. Dat geldt ook als het oor een laag getal geeft.

Voelen met je hand

Met je hand voelen zegt nog minder. De richtlijn haalt een onderzoek uit Zambia aan bij 1.090 kinderen. Dachten ouders door te voelen dat hun kind koorts had, dan klopte dat bij 39 procent van de kinderen. Dachten ze dat er geen koorts was, dan klopte dat bij 95 procent. Een kind dat niet warm aanvoelt, heeft dus bijna nooit koorts. Een warm voorhoofd is geen bewijs: meet het na.

Thuisarts noemt alleen de thermometer voor in de anus en die voor in het oor. Over de thermometer die je op het voorhoofd richt, zegt de site niets.

Het getal zegt weinig over hoe ziek je bent

Hoge koorts is niet vanzelf gevaarlijker dan lage koorts. Bij een ontsteking kan de temperatuur van een kind wel 40 of 41 graden worden. Dat is volgens Thuisarts niet gevaarlijk, en de koorts is niet schadelijk voor het lichaam of de hersenen. Over volwassenen schrijft Thuisarts hetzelfde: koorts is meestal niet gevaarlijk, ook hoge koorts niet. De richtlijn voor huisartsen zegt het in één zin: de mate van ziek zijn is belangrijker dan de hoogte van de koorts.

Een grens van 40 of 41 graden waarboven je altijd moet bellen, noemt Thuisarts niet. Voor een kind met 38,5 graden dat nauwelijks reageert en bijna niet drinkt, bel je direct. Voor een kind met 40 graden dat drinkt, plast en reageert zoals je gewend bent, hoeft dat meestal niet. Een baby jonger dan drie maanden is de uitzondering: dan bel je bij koorts altijd direct.

Ook het aantal dagen zegt weinig

Hoeveel dagen de koorts duurt, zegt volgens Thuisarts weinig over hoe ziek je kind is. De richtlijn voor huisartsen zegt hetzelfde: de duur van de koorts voorspelt niet hoe ernstig de ziekte is. Ze geeft er cijfers bij, voor kinderen die bij het eerste bezoek aan de huisarts geen complicaties hebben. De richtlijn telt de dagen vanaf het begin van de koorts. Op dag vier is de helft van die kinderen koortsvrij. Op dag zeven is dat driekwart en op dag tien 90 procent. Eén op de vier kinderen heeft op dag zeven dus nog koorts.

Dat betekent niet dat je moet afwachten als je het niet vertrouwt. Maak je je erge zorgen, dan is dat op zichzelf een reden om te bellen. Komt de koorts terug nadat je kind een paar dagen koortsvrij was, dan bel je ook. Volgens de richtlijn is de kans dan groter dat er een infectie met een bacterie bij is gekomen.

Wanneer je belt bij koorts

Wanneer je belt, hangt af van de leeftijd en van de klachten naast de koorts. In de tabel hieronder zie je per leeftijd wanneer je belt en hoe snel. Direct betekent: bel meteen de huisarts of de huisartsen-spoedpost. Dat is de post van de huisartsen voor de avond, de nacht en het weekend.

Alarmsignalen bij een kind

Bel direct als je kind koorts heeft en je een of meer van deze dingen merkt:

• Je kind reageert minder of niet als je iets zegt, of is niet makkelijk wakker te krijgen.
• Je kind kreunt, of blijft huilen en is niet te troosten.
• Je kind ademt moeilijk of sneller, piept of kwijlt bij het ademen, of stopt soms even met ademen.
• Je kind heeft veel minder kleur in het gezicht, bijvoorbeeld een bleke of vlekkerige huid.
• De lippen hebben een andere kleur, bijvoorbeeld blauw of grijs.
• Je kind heeft rode of donkere vlekjes of stipjes op de huid die niet lichter worden als je erop drukt.
• Je kind blijft overgeven, bijvoorbeeld een paar keer per uur, meerdere uren achter elkaar.
• Je kind drinkt minder dan de helft van wat normaal is.
• Je kind heeft meer dan 12 uur niet geplast, of je baby heeft meer dan 12 uur geen natte luier.
• Je kind schokt ineens met armen en benen.
• Je kind heeft nekpijn of erge hoofdpijn.
• Je kind heeft een arm, been of gewricht dat dik, warm of rood is, of gebruikt een arm of been niet.

Ook direct bellen bij een kind

Soms bel je direct zonder dat je een van die signalen ziet. Thuisarts noemt deze situaties:

• Je baby is jonger dan drie maanden.
• Je kind wordt in korte tijd steeds zieker, of is anders ziek dan je gewend bent.
• Je maakt je erge zorgen over je kind.
• Je kind was al een paar dagen beter, maar heeft nu toch weer koorts.
• Je kind heeft een ziekte van het hart of de longen, of diabetes.
• Je kind heeft minder afweer, door een ziekte of door medicijnen.

Slikt je kind medicijnen voor een andere ziekte? Bel de huisarts dan als je kind koorts heeft en steeds overgeeft of diarree heeft.

Bellen als volwassene

Bel direct als je koorts hebt en benauwd bent. Reageert iemand met koorts niet of bijna niet als je iets zegt, bel dan direct voor hem of haar. Bel dezelfde dag je huisarts in deze gevallen:

• Je voelt je heel ziek.
• Je drinkt minder dan de helft van wat je normaal drinkt.
• Je plast minder dan twee keer op een dag.
• Je krijgt opnieuw koorts nadat de koorts een paar dagen weg was.
• Je krijgt koorts in de eerste week na je bevalling.
• Je bent in de afgelopen vier weken in een warm land geweest.

Ben je ouder dan 70 jaar, bel dan ook als je 12 uur niet hebt geplast.

Bel bij koorts ook dezelfde dag je huisarts of je arts in het ziekenhuis in deze gevallen:

• Je hebt een ziekte van het hart, de longen of de nieren.
• Je hebt diabetes.
• Je hebt minder afweer door een ernstige ziekte of door een behandeling zoals chemotherapie.
• Je gebruikt medicijnen en hebt steeds diarree of blijft overgeven.

De koortsstuip in gewone taal

Een koortsstuip is een aanval waarbij een kind met koorts ineens stijf wordt en daarna met beide armen en benen heftig schokt. Je kind reageert dan meestal niet op wat je zegt en is bewusteloos. De ogen kunnen wegdraaien. Soms stopt je kind een paar seconden met ademen en kan het blauw kleuren. Sommige ouders zijn bang dat hun kind doodgaat. Dat gebeurt niet, schrijft Thuisarts: kinderen gaan niet dood aan een koortsstuip.

Een koortsstuip komt vooral voor bij kinderen tussen zes maanden en zes jaar, het vaakst rond anderhalf jaar. Ongeveer 5 van de 100 kinderen in Nederland krijgen er ooit een. Vaak is de stuip na een paar minuten vanzelf over, en de meeste duren niet langer dan 15 minuten. De hersenen raken er niet door beschadigd. Een gewone koortsstuip is ook geen teken van epilepsie.

Wat je doet bij een koortsstuip

Probeer rustig te blijven. Leg je kind op de zij, zodat het goed kan blijven ademen en zich niet verslikt. Zorg dat je kind niet kan vallen en zich niet kan stoten. Bel daarna direct de huisarts of de huisartsen-spoedpost, ook als het schokken al is gestopt. Kijk of beide armen en benen schokken of maar één, en vertel dat aan de huisarts.

De stuip komt meestal doordat de temperatuur in korte tijd snel stijgt. De hersenen van jonge kinderen kunnen zich daar niet altijd zo snel aan aanpassen. Een stuip kan al beginnen voordat je weet dat je kind koorts heeft. Voorkomen kun je hem niet. Paracetamol helpt daar niet bij, en andere medicijnen ook niet. Ongeveer één op de drie kinderen die een koortsstuip hebben gehad, krijgt er later nog een.

Paracetamol bij koorts

Je hoeft geen medicijn te nemen om de koorts omlaag te krijgen. Je wordt van paracetamol niet sneller beter, schrijft Thuisarts. De richtlijn voor huisartsen over kinderen met koorts zegt het zo: de koorts bestrijden is geen doel op zich.

Paracetamol is er voor iets anders. Heb je pijn of voel je je erg ziek, dan kun je het nemen, schrijft Thuisarts. Na een half uur voel je je vaak wat beter, omdat de pijn minder wordt. De koorts kan ook zakken, maar dat hoeft niet.

Voor kinderen geldt hetzelfde: geef paracetamol als je kind pijn heeft of zich erg ziek voelt. Dat kan vanaf drie maanden. Is je kind jonger, overleg dan altijd eerst met de huisarts. Hoeveel je mag geven hangt af van het gewicht en de leeftijd van je kind en staat in de bijsluiter. Geef een kind nooit tegelijk paracetamol en ibuprofen, een andere pijnstiller.

Wat je wel doet

Drink vooral genoeg. Door het zweten verlies je meer vocht dan normaal. Thuisarts raadt volwassenen met koorts aan elke dag 2 liter te drinken, ongeveer acht glazen. Hoeveel je op een gewone dag nodig hebt, lees je in ons artikel over hoeveel water je per dag nodig hebt. Raak je ook vocht kwijt door overgeven of diarree, zoals bij buikgriep, let dan extra op dat je niet uitdroogt. Mag je door hartfalen of een nierziekte maar weinig drinken, overleg dan met je arts hoeveel je mag drinken. Geef een kind extra te drinken, of een waterijsje.

Draag dunne, losse kleding, zodat je lichaam de warmte kwijt kan. Afkoelen met koud water of een natte doek helpt niet tegen de koorts, en veel kinderen vinden het niet prettig. Rust is goed, maar in bed blijven hoeft niet. En laat een ziek kind niet alleen. Zorg dat er een volwassene thuis is die regelmatig kijkt hoe het gaat.

Koorts na een prik

Na een prik uit het Rijksvaccinatieprogramma kan je kind lichte koorts krijgen. Dat programma is de reeks prikken die alle kinderen in Nederland krijgen aangeboden. Op de site ervan legt het RIVM, het kennisinstituut van de overheid voor gezondheid, uit wat je dan kunt verwachten. De meeste kinderen krijgen de klachten al op de dag van de prik, en ze duren meestal niet langer dan één tot twee dagen. Na de prik tegen bof, mazelen en rodehond komt de reactie pas na 5 tot 12 dagen.

Koorts na een prik is een natuurlijke reactie, schrijft het RIVM, en je hoeft niet meteen paracetamol te geven. Hier noemt het RIVM wel een getal. Neem contact op met de huisarts als de koorts hoger is dan 39 graden of langer dan een paar dagen aanhoudt. Bel ook als je kind erg ziek is.

Bij de jongste baby’s wacht je daar niet op. Is je baby jonger dan drie maanden en heeft hij of zij koorts? Bel dan volgens Thuisarts altijd direct de huisarts of de huisartsen-spoedpost, ook na een prik. Na de prik tegen het RS-virus komt koorts bijna niet voor. Krijgt je baby dan toch koorts, dan komt dat volgens Thuisarts meestal niet door de prik. Krijgt je kind koorts na deze prik, neem dan contact op met de huisarts, adviseert het RIVM.

Veelgestelde vragen over koorts