Wat is halal? Eten, slachten en keurmerken in Nederland

Halal vlees komt niet altijd van een dier dat zonder verdoving is geslacht. Tijdens het islamitische Offerfeest van 2026 gebeurde dat bij 30 procent van de dieren, telde de NVWA. Dat is de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, de toezichthouder op slachthuizen en eten. Bij de andere dieren ging er dus een verdoving aan vooraf. Wat halal is, bepaalt de overheid niet. Dat doen slachters, slagers en particuliere keurders zelf. Meer over eten en drinken lees je in het kennisgebied Voeding.

Welk eten halal is en welk eten haram

Halal is alles wat een moslim volgens zijn geloof mag eten en drinken. Het woord betekent letterlijk toegestaan, schrijft het Voedingscentrum. Dat is de organisatie die met geld van de overheid voorlichting geeft over eten. Het tegenovergestelde heet haram. Dat is alles wat niet is toegestaan.

Haram zijn volgens het Voedingscentrum varkensvlees, de meeste insecten en alcohol. Halal zijn daarentegen groente, fruit en vis. Ook alle dranken zonder alcohol mogen. Bij vlees ligt het anders, want vlees is pas halal als het van een toegestaan dier komt. Dat dier moet bovendien volgens de islamitische regels zijn geslacht. Varkens, roofdieren, kikkers en ratten vallen sowieso af.

Eten is maar één onderdeel van het geloof. Hoe de regels over eten passen naast het gebed en het vasten, lees je in ons artikel over de regels van de islam.

Hoeveel moslims in Nederland halal eten

De meeste moslims in Nederland eten elke dag halal. Onder moslims met een Marokkaanse achtergrond was dat 93 procent. Bij moslims met een Turkse achtergrond ging het om 80 procent. Die cijfers gaan over 2015 en over mensen van 15 jaar en ouder. Ze komen uit een onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Dat instituut onderzoekt voor de overheid hoe het met de bevolking gaat. In 2019 stonden de uitkomsten in een wetenschappelijk tijdschrift. Nieuwere cijfers over halal eten hebben wij niet gevonden.

Wat halal slachten inhoudt

Bij halal slachten sterft het dier door een snede in de hals met een scherp mes. De slachter roept daarbij Allah aan, en het dier bloedt leeg. Zo beschrijft het Voedingscentrum de kern. Daarna gaan de regels door, want ook bij het verwerken, het vervoer en de opslag moet het vlees halal blijven.

Eén vraag krijgt niet overal hetzelfde antwoord: mag het dier eerst worden verdoofd? Bij verdoven wordt het dier bewusteloos gemaakt. De wet noemt dat bedwelmen. Een verdoving waar het dier niet aan doodgaat is halal, schrijft het Voedingscentrum. Dat heet een omkeerbare verdoving. Een stroomstoot is daar bijvoorbeeld geschikt voor. De organisaties die halal vlees keuren, leggen de slachtregels soms verschillend uit.

Verdoven gebeurt steeds vaker

In Nederland wordt bij halal slachten tegenwoordig meestal verdoofd, schrijft het Voedingscentrum. Onderzoekers van Wageningen University & Research zagen die praktijk groeien. Dat is de universiteit in Wageningen, die veel onderzoek doet naar landbouw en voedsel. Volgens hun rapport uit 2021 verdoven islamitische slachterijen soms direct na de snede in de hals, maar steeds vaker ook ervoor.

Voor kip gold dat al langer. Bijna alle kippenslachterijen verdoofden in 2013 al, halal of niet. Dat schreef de regering in maart van dat jaar aan de Tweede Kamer. Voor de verdoving van halal kip gelden volgens de regering dezelfde eisen als bij gewone kip. Slachterijen in Nederland slachten geen kip zonder verdoving. Dat schreven de onderzoekers uit Wageningen in 2021. Onverdoofd geslachte halal kip in de winkel komt volgens hen dus uit het buitenland.

Wat de Nederlandse wet over slachten zonder verdoving zegt

Een dier zonder verdoving slachten mag in Nederland alleen volgens de joodse of de islamitische regels. Bij alle andere slacht is verdoven verplicht. Zo staat het in de Wet dieren. Die wet zegt er meteen bij dat er extra regels gelden om het dier te beschermen. Ze staan in een besluit van de regering: het Besluit houders van dieren. Dit zijn de belangrijkste:

• Het mag alleen in een slachthuis dat daarvoor toestemming heeft van de NVWA.
• Een dierenarts van de NVWA is erbij en grijpt in als het misgaat.
• De slachter is voorgedragen door een joodse of islamitische organisatie.
• Per dier beoordeelt de slachter of het geschikt is om zonder verdoving te worden geslacht.
• Het mes is zeer scherp en maakt één vloeiende snede.
• Is het dier na de snede nog bij bewustzijn, dan wordt het binnen 40 seconden alsnog verdoofd.

Die laatste regel heet de 40-secondenregel. De regels begonnen in 2012 als afspraken. De overheid maakte die met de slachterijen. Ook joodse en islamitische organisaties deden mee. In juli 2017 kwamen er afspraken bij. Sinds 1 januari 2018 staan ze in het besluit. Vanaf die dag moet de NVWA ook bij elke slacht zonder verdoving aanwezig zijn. De NVWA let op het dier en op de hygiëne, maar over de godsdienstige kant van het slachten gaat zij niet.

Slachten voor het Offerfeest mag alleen in een slachthuis

Wie voor het Offerfeest een dier wil laten slachten, kan alleen terecht bij een erkend slachthuis. Thuis of op een boerderij een dier zonder verdoving slachten is verboden, ook tijdens het feest. Dat schrijft de NVWA. Meld je daarom ruim van tevoren bij zo’n slachthuis. Het dier hoort in een veewagen te komen, want een schaap of geit mag niet mee in een personenauto. Zowel de eigenaar als het slachthuis kan daar een boete voor krijgen. Wat moslims op die dagen vieren, lees je in ons artikel over het Suikerfeest en het Offerfeest.

Hoeveel dieren zonder verdoving worden geslacht

In 2024 zijn in Nederland 25.895 dieren zonder verdoving geslacht. Dat getal is onze optelling van twee cijfers. De minister van Landbouw gaf die in juni 2025 aan de Tweede Kamer. Het ging om 2.034 runderen en kalveren. Daarnaast telde de minister 23.861 schapen en geiten. De cijfers gaan over joods en islamitisch slachten samen.

Het aantal daalt snel. In de tabel zie je de jaren waarvan wij een cijfer vonden, met het aandeel in alle slachtingen van runderen, schapen en geiten. Voor 2021 en 2022 vonden wij geen jaarcijfer, en voor 2025 ook nog niet.

De NVWA houdt de aantallen sinds 2018 bij. Tussen 2020 en 2024 ging het aantal volgens onze berekening met ongeveer 60 procent omlaag. Van 2023 op 2024 was dat ruim een derde.

Zo hebben we het aandeel berekend

Voor 2024 deelden we de 25.895 dieren door alle slachtingen van runderen, schapen en geiten. Die staan bij het CBS, het Centraal Bureau voor de Statistiek. Dat bureau houdt de officiële cijfers over Nederland bij. Het CBS telde er dat jaar ruim 2,9 miljoen, en dat cijfer is nog voorlopig. Van elke 1.000 van die dieren werden er dus ongeveer 9 zonder verdoving geslacht. Een jaar eerder waren dat er nog ongeveer 13. Kippen en varkens staan niet in deze som.

Het Offerfeest in cijfers

Tijdens het Offerfeest van 2026 zijn volgens onze optelling 31.949 dieren ritueel geslacht, de meeste met verdoving. Ritueel betekent: volgens de regels van een geloof. De NVWA telt elk jaar hoeveel dieren het zijn. In de tabel staan de aantallen per jaar en het deel dat zonder verdoving werd geslacht.

Het deel zonder verdoving zakt dus elk jaar. Het aantal dieren zakt niet elk jaar, want in 2026 werden er meer geslacht dan in 2025. Aan het Offerfeest van 2026 deden 30 slachthuizen mee. Illegale slacht stelde de NVWA dat jaar niet vast.

Een halal-keurmerk is niet van de overheid

Of vlees halal is, controleert de overheid niet. De NVWA schrijft dat zij daar geen oordeel over geeft. De geloofsgemeenschappen kijken zelf of het vlees aan hun normen voldoet. De regering zei in 2013 hetzelfde: slachterijen en keurders bepalen zelf of vlees halal is.

Een keurmerk is een logo dat belooft dat een product aan bepaalde eisen voldoet. Halal-keurmerken komen van particuliere keuringsbedrijven, en daar zijn er in Nederland meerdere van. Religieus toezicht op het halal slachten is er niet, schrijven de onderzoekers uit Wageningen. Een deel van het halal vlees heeft ook geen keurmerk. Dan vertrouw je dus op het woord van de slachter en de slager. Volgens hetzelfde rapport komt een belangrijk deel van het halal vlees in Nederland uit het buitenland.

Bij biologisch ligt dat anders, want daarvoor bestaan Europese regels en een Europees logo. Hoe dat werkt, lees je in ons artikel over biologische keurmerken. Toch raken de twee elkaar op één punt. Het Hof van Justitie van de Europese Unie is de hoogste rechter voor Europese regels. Dat hof besliste op 26 februari 2019 dat het biologische logo niet op vlees mag staan van dieren die zonder verdoving ritueel zijn geslacht.

Het etiket vertelt niet hoe het dier is geslacht

Op een verpakking hoeft niet te staan of het dier is verdoofd, schrijft het Voedingscentrum. Vlees van een onverdoofd geslacht dier herken je dus niet altijd. Dat geldt voor wie zulk vlees wil vermijden en voor wie het juist zoekt.

Ons oordeel: het woord halal is precies zoveel waard als de organisatie die erachter staat. Stel de slager daarom twee vragen. Wie heeft het vlees gekeurd? En is het dier verdoofd? Een slager die zijn slachterij kent, weet daarop het antwoord. De onderzoekers uit Wageningen wijzen dezelfde weg: wie zekerheid wil, neemt contact op met de slachterij.

Twijfelgevallen zoals gelatine en kleurstof

Twijfel over halal gaat vaak over ingrediënten die van een dier kunnen komen. Stel: je kind trakteert op school op winegums. Een klasgenoot vraagt of ze halal zijn, en je weet het niet. Volgens het Voedingscentrum zijn gelatine, bepaalde kleurstoffen en E-nummers mogelijk niet halal. E-nummers zijn de codes van hulpstoffen in eten, zoals kleurstoffen. In de tabel zie je vier bekende twijfelgevallen en waar ze van gemaakt worden.

Bij vegetarische kaas komt het stremsel niet van een dier. Bij E-nummers zet een fabrikant er soms dierlijk of plantaardig achter. Staat er niets en wil je het zeker weten? Dan kun je het de fabrikant vragen, schrijft het Voedingscentrum. Voor de winegums werkt het net zo: kijk of er een halal-keurmerk op het zakje staat, of vraag het de fabrikant. Zo’n keurmerk neemt je het uitzoekwerk uit handen, als je de keurder vertrouwt.

Wat een keurmerk wel en niet toelaat, bepaalt de keurder zelf. Wij geven daar geen oordeel over, want dat is een vraag van het geloof.

Dierenwelzijn en godsdienstvrijheid botsen

Over slachten zonder verdoving wordt al jaren gediscussieerd. Twee belangen staan daarbij tegenover elkaar, en de wet erkent ze allebei.

Het eerste belang is het welzijn van het dier. Het Hof van Justitie schreef in 2019 dat verdoven het welzijn van het dier bij het slachten het minst aantast. Het hof verwijst daarbij naar wetenschappelijke studies. Slachten zonder verdoving is in Europa daarom een uitzondering en geen regel.

Het tweede belang is de vrijheid van godsdienst. De uitzondering bestaat juist om die vrijheid te beschermen, schrijft hetzelfde hof. In Nederland woog dat tot nu toe het zwaarst. De Tweede Kamer stemde in 2011 wel voor een verbod. Maar de Eerste Kamer stemde in 2012 tegen. In 2018 kwam er een nieuw voorstel. De Raad van State adviseert het parlement over wetsvoorstellen. Op 8 juni 2018 schreef hij dat een volledig verbod de vrijheid van godsdienst te ver aantast. De raad wees daarbij op de nieuwe regels om dieren bij ritueel slachten te beschermen. Over dat voorstel heeft de Tweede Kamer niet gestemd.

Het nieuwe voorstel in de Tweede Kamer

Sinds 17 juni 2025 ligt er opnieuw een voorstel van een Kamerlid om elk dier voor het slachten te verdoven. Op 4 oktober 2026 had de Tweede Kamer er nog niet over gedebatteerd. De staatssecretaris van Landbouw schreef op 29 juni 2026 dat hij het aandeel van slachten zonder verdoving verder wil terugbrengen. Dat wil hij doen binnen de bestaande wet.

Europa laat landen zelf kiezen

Een land in de Europese Unie mag strenger zijn dan Nederland. Vlaanderen in België besloot bijvoorbeeld op 7 juli 2017 dat elk dier moet worden verdoofd, ook bij ritueel slachten. De verdoving moet dan omkeerbaar zijn. Joodse en islamitische verenigingen vochten dat besluit aan. Het Hof van Justitie gaf Vlaanderen op 17 december 2020 gelijk. Zo’n eis schendt de grondrechten niet, vond het hof.

Nederland koos een andere weg: een uitzondering onder strenge voorwaarden. Welke keuze beter is, is een politieke vraag.

Het verschil tussen halal en koosjer

Koosjer is de joodse tegenhanger van halal. Beide verbieden varkensvlees, en beide vragen dat het dier ritueel wordt geslacht. Op andere punten lopen de regels echter uiteen. Koosjere vis moet bijvoorbeeld vinnen en schubben hebben. Paling, garnalen en kreeft zijn niet koosjer. Zo’n eis noemt het Voedingscentrum bij halal niet. Bij koosjere producten controleert een rabbijn of de regels zijn gevolgd. Meer daarover staat in ons artikel over het jodendom en koosjer eten.

De twee markten hangen ook samen. Een deel van het vlees wordt na koosjer slachten namelijk niet koosjer verklaard. Dat geldt bijvoorbeeld voor de achtervoeten. Dat vlees gaat volgens de onderzoekers uit Wageningen vooral naar de halal-markt.

Veelgestelde vragen over halal