Wat is de islam? Regels, stromingen en moslims in Nederland

Wereldwijd waren er in 2020 ongeveer 2,0 miljard moslims. Dat is ruim een kwart van alle mensen, schat het Pew Research Center, een Amerikaans onderzoeksinstituut zonder winstoogmerk. Wie de islam alleen van het nieuws kent, denkt snel aan het Midden-Oosten. Toch woont volgens de indeling van Pew maar één op de vijf moslims in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Het land met de meeste moslims is Indonesië. In Nederland noemt 6 procent van de mensen van 15 jaar en ouder zich moslim. De kern van het geloof past in één zin; de regels en de stromingen vragen meer uitleg. Meer over geloof en samenleving lees je in het kennisgebied Maatschappelijk.

Wat moslims geloven

Moslims geloven in één God. Hun geloofsbelijdenis zegt het zo: er is geen god dan God, en Mohammed is zijn boodschapper. Wie die zin uitspreekt en meent, is moslim. Zo legt het Metropolitan Museum of Art het uit, een museum in New York dat lesmateriaal over de islam maakt.

Het woord Allah is geen eigennaam. In het Arabisch betekent het: de god. Het is een samentrekking van de woorden al en ilah. Dat staat in de Etymologiebank. Die bundelt woordenboeken over de herkomst van woorden en is ondergebracht bij het Instituut voor de Nederlandse Taal.

Volgens moslims sprak God tot de mensen via profeten. Een profeet is iemand die een boodschap van God doorgeeft. Mohammed is voor moslims de laatste in een rij profeten die ook joden en christenen kennen. De islam bouwt zo voort op het jodendom en het christendom. De boodschappen die Mohammed van God kreeg, heten openbaringen. Ze staan in de Koran, het heilige boek. Koran betekent letterlijk voordracht: een tekst die je hardop opzegt. Een hoofdstuk heet een soera.

Wat de woorden islam en moslim betekenen

Islam is de naam van de godsdienst. Een moslim is iemand die dat geloof aanhangt. Het Arabische woord islam betekent volgens de Etymologiebank onderwerping, en dan vooral aan God. Moslim komt van hetzelfde werkwoord en betekent: iemand die zich onderwerpt.

Het oude woord mohammedaan gebruik je beter niet. Moslims wijzen het namelijk af, schrijft de Etymologiebank. Zij zien zich niet als volgelingen van Mohammed, maar als volgelingen van zijn leer.

Islamisme is weer iets anders. In de negentiende eeuw was het nog een tweede woord voor de islam zelf. In de jaren negentig van de vorige eeuw nam het Nederlands uit het Frans of het Engels een nieuwe betekenis over. Sindsdien is een islamiet een aanhanger van de islam. Een islamist is een fundamentalistische aanhanger, schrijft de Etymologiebank. Het verschil is maar één letter, dus let op welk woord je gebruikt.

Hoe de islam is ontstaan

De islam ontstond in de zevende eeuw in Mekka, een stad in het westen van Arabië. Mohammed werd daar rond het jaar 570 geboren. In 610 kreeg hij volgens moslims zijn eerste openbaring. De aartsengel Gabriël bracht hem het woord van God over, in het Arabisch.

In Mekka stond een heiligdom, de Kaaba, waar de Arabieren veel goden vereerden. De boodschap van één God viel slecht bij de leiders van de stad. Zij dwongen Mohammed en zijn volgelingen om te vertrekken. In 622 trokken ze naar de stad Medina, verder naar het noorden. Die tocht heet de hidjra, het Arabische woord voor emigratie. Binnen enkele jaren ging ook Mekka grotendeels over tot de islam.

Mohammed stierf in 632. Zijn opvolgers heetten kaliefen. Onder de eerste vier kaliefen veroverden Arabische legers Syrië, Palestina, Egypte, Irak en Iran, schrijft het Metropolitan Museum.

De Koran werd pas na de dood van Mohammed een boek. Volgens de islamitische overlevering liet kalief Oethman de teksten bundelen. Hij regeerde van 644 tot 656. Dat schrijft Thomas, de website voor godsdienstonderwijs van de KU Leuven, de universiteit van de Belgische stad Leuven.

Een eigen jaartelling die sneller loopt

De islamitische jaartelling begint bij de tocht naar Medina in 622. Een islamitisch jaar telt 12 maanden die de maan volgen. Samen duren die gemiddeld 354,37 dagen. Dat getal staat in de Islam-encyclopedie van de Diyanet-stichting, een Turkse religieuze stichting die een wetenschappelijk naslagwerk over de islam uitgeeft.

Ons jaar duurt gemiddeld 365,24 dagen. Een islamitisch jaar is dus bijna 11 dagen korter. Na 33 islamitische jaren zijn er daardoor pas 32 van onze jaren voorbij. Om dezelfde reden schuiven de vastenmaand ramadan en de feesten elk jaar op in onze kalender. Wanneer het Suikerfeest en het Offerfeest vallen, lees je in ons artikel over de islamitische feestdagen.

De vijf zuilen van de islam

De vijf zuilen zijn de plichten die voor elke moslim gelden. In de tabel zie je per zuil de Arabische naam en wat de plicht van een gelovige vraagt.

Bidden doen moslims bij de dageraad, rond het middaguur, halverwege de middag, bij zonsondergang en als het donker is. Dat kan overal, ook thuis of op het werk. Op vrijdagmiddag bidden mannen samen in de moskee. Vrouwen zijn daar welkom, maar voor hen is het geen plicht. Na het gebed volgt een preek over een stuk uit de Koran.

Hoe groot het vaste deel van de armenbelasting is, staat in de Islam-encyclopedie van de Diyanet-stichting. Voor geld, goud en zilver is het een veertigste deel: 2,5 procent. Je betaalt over bezit dat je een heel islamitisch jaar hebt gehad, dus elk jaar opnieuw. Er geldt een ondergrens: de waarde van 85 gram goud. Wie daarboven zit en € 20.000 heeft gespaard, staat dus € 500 per jaar af. Het geld is bedoeld voor armen, wezen, weduwen, zieken en reizigers, schrijft Thomas.

Wie niet hoeft te vasten

Zieken, reizigers en kinderen die nog niet in de puberteit zijn, hoeven niet te vasten. Hetzelfde geldt voor vrouwen die zwanger of ongesteld zijn of borstvoeding geven. De gemiste dagen haal je later in, schrijft Thomas. Ook de bedevaart kent een uitzondering. Je bent die alleen verplicht als je gezondheid en je geld de reis toelaten.

Regels voor eten en het dagelijks leven

De islam verbiedt varkensvlees en alcohol. Het varken is het enige dier waarvan de Koran het vlees bij naam verbiedt, schrijft de Islam-encyclopedie van de Diyanet-stichting. Bloed is eveneens verboden, net als vlees dat in naam van een ander dan God is geslacht. Alcohol is helemaal verboden, staat in hetzelfde naslagwerk.

Wat wel mag, heet halal. Dat betekent: toegestaan volgens de islamitische spijswetten. Spijswetten zijn regels over wat je mag eten en drinken. Het tegenovergestelde is haram, verboden. Zo omschrijft de Etymologiebank de twee woorden.

De regels komen uit twee soorten teksten. Eerst is er de Koran. Daarnaast is er de hadith: duizenden korte verhalen over wat Mohammed zei, deed en goedkeurde. Die verhalen zijn volgens Thomas pas zo’n 150 jaar na zijn dood opgeschreven. Uit de Koran en de hadith is de sharia gegroeid. Dat is de islamitische wet.

Eén uitleg die voor alle moslims geldt, bestaat niet. De islam heeft geen paus en geen ander gezag dat voor iedereen beslist, schrijft Thomas. Geleerden doen wel uitspraken, maar die lopen uiteen.

Wat jihad betekent

Jihad is het Arabische woord voor strijd. In kranten staat vaak de vertaling heilige oorlog. Het woord is de korte vorm van een uitdrukking die inspanning op de weg van God betekent, zo staat in de Etymologiebank. Thomas noemt de strijd met jezelf de grote jihad. Je doet dan je best om een goede moslim te zijn en verleidingen te weerstaan. Die jihad is vreedzaam. Daarnaast bestaat de gewapende strijd als betekenis. Die mag volgens de heersende opvatting alleen ter verdediging, schrijft Thomas.

Soennieten en sjiieten

De islam kent twee grote stromingen: de soennieten en de sjiieten. Van alle moslims is 87 tot 90 procent soenniet en 10 tot 13 procent sjiiet. Dat schatte Pew in 2009. Preciezer kan het niet, want veel landen tellen de stromingen niet apart. Is het aandeel gelijk gebleven, dan gaat het bij 2,0 miljard moslims om 200 tot 260 miljoen sjiieten.

De splitsing begon kort na de dood van Mohammed in 632. Zijn volgelingen kregen ruzie over de vraag wie hem moest opvolgen. De namen laten dat nog zien. Soenniet komt van soenna, de weg van de Profeet: zijn uitspraken en daden als voorbeeld. Sjiiet komt van een Arabisch woord voor partij, en dan vooral de partij van Ali. Ali was de schoonzoon van Mohammed en de vierde kalief. Later kwamen er verschillen in geloofsleer en gebruiken bij.

In vier landen zijn sjiieten volgens Pew in de meerderheid: Iran, Azerbeidzjan, Bahrein en Irak. In Iran alleen woont al ruim een derde van alle sjiieten.

Waar de meeste moslims wonen

De meeste moslims wonen in Azië, niet in het Midden-Oosten. In de tabel zie je welk deel van alle moslims in 2020 in elk deel van de wereld woonde.

Bijna vier op de vijf moslims wonen dus buiten het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Pew rekent Iran en Turkije echter tot Azië. Tel je die twee landen bij het Midden-Oosten en Noord-Afrika, dan woont daar nog steeds maar ruim een kwart van alle moslims.

Indonesië telt de meeste moslims: ongeveer 239 miljoen, bijna 12 procent van het totaal. Daarna volgen Pakistan met 227 miljoen en India met 213 miljoen. In India zijn moslims een minderheid van 15 procent. Toch wonen er twee keer zoveel moslims als in Egypte, het grootste Arabische land op de lijst.

Ons oordeel: wie de islam een Arabisch geloof noemt, slaat vier van de vijf moslims over. Wel is de islam nergens zo sterk aanwezig als in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Daar is 94 procent van de bevolking moslim.

Hoe de islam zich verhoudt tot het christendom en andere geloven, zie je in ons overzicht van de grootste religies van de wereld.

Islam in Nederland

In 2025 noemde 6 procent van de Nederlanders van 15 jaar en ouder zich moslim. Dat is ongeveer 1 op de 17. Het cijfer komt van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), dat de officiële cijfers over Nederland bijhoudt. Het CBS publiceerde het op 13 maart 2026. In 2010 was het aandeel 5 procent en in 2024 was het 7 procent. Het cijfer schommelt dus al jaren rond dezelfde hoogte.

De moslims van 15 jaar en ouder zijn gemiddeld 38 jaar. Daarmee zijn ze veel jonger dan katholieken, die gemiddeld 58 zijn. Ze wonen vooral in en rond de grote steden. In de regio Groot-Amsterdam was in de jaren 2021 tot en met 2025 gemiddeld 11 procent moslim. In de regio Den Haag was dat 10 procent. Van de moslims gaat 48 procent minstens één keer per maand naar de moskee.

Ouder dan de gastarbeiders

Vaak begint het verhaal van de islam in Nederland bij de gastarbeiders. Maar het begint ruim 80 jaar eerder. Bij de volkstelling van 1879 stond de islam voor het eerst als geloof in de boeken. Een volkstelling is een telling van alle inwoners van het land. De tellers noteerden 49 moslims. Het waren vooral vrouwen uit Nederlands-Indië, het huidige Indonesië, schrijft het CBS. In de jaren vijftig kwamen er moslims uit Indonesië bij. Den Haag kreeg in 1955 de eerste moskee van Nederland. Dat staat in de Canon van Nederland, het overzicht van de Nederlandse geschiedenis dat scholen gebruiken.

Daarna ging het snel. Vanaf 1964 kwamen er arbeiders uit Turkije en vijf jaar later ook uit Marokko. Vanaf 1974 konden ze hun gezin laten overkomen, en veel gastarbeiders bleven.

Van een kleine groep naar ongeveer een miljoen

Uit die kleine groep groeide een gemeenschap van ongeveer een miljoen mensen. Voor 1995 raamde het CBS het aantal moslims op 625.000. Voor 2007 en 2008 kwam het uit op 825.000. Onderzoeker Willem Huijnk schreef in 2019 over om en nabij 1 miljoen. Dat getal leidde hij af uit het aandeel moslims onder mensen van 15 jaar en ouder. Ook toen was dat ongeveer 6 procent. Huijnk werkte in die tijd bij het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Dat instituut onderzoekt voor de overheid hoe het met de bevolking gaat.

Ongeveer twee derde van de moslims in Nederland heeft een Turkse of Marokkaanse achtergrond, schrijft Huijnk. Moslims zonder migratieachtergrond zijn een kleine groep. In 2014 waren dat er naar schatting 13.000. Het gaat om bekeerde Nederlanders en om kleinkinderen van migranten.

Wat moslims in Nederland doen

Eén soort moslim bestaat niet. Dat laat het SCP zien met een groot onderzoek onder Nederlanders met een migratieachtergrond. Huijnk beschreef de uitkomsten in 2019 in Religie & Samenleving. Dat is een wetenschappelijk tijdschrift. In de tabel zie je welk deel van de moslims met een Turkse en met een Marokkaanse achtergrond zich in 2015 aan een gebruik hield.

De meeste moslims houden zich aan de regel over eten. Bij het dagelijkse gebed lopen de groepen juist ver uiteen. Van de moslims met een Turkse achtergrond bidt een derde vijf keer per dag, van die met een Marokkaanse achtergrond ruim driekwart.

Op het werk zie je dat terug. De ene collega eet tijdens de ramadan tussen de middag niet mee, de andere schuift gewoon aan.

De cijfers zijn uit 2015. Een nieuwere meting met dezelfde vragen vonden we niet.

De halve maan als teken van de islam

De halve maan geldt als het teken van de islam, maar ze is ouder dan het geloof zelf. De maansikkel was al het teken van een maangod in Mesopotamië, het land van de eerste steden in het huidige Irak. Ze stond ook op munten van Perzische koningen uit de tijd voor de islam. Dat schrijft de Islam-encyclopedie van de Diyanet-stichting.

In de Koran is de maansikkel een maat voor de tijd: aan de nieuwe maan zien moslims dat een maand begint.

Vanaf de zevende eeuw verscheen de sikkel op islamitische munten. Sinds de elfde eeuw staat ze als teken van de islam tegenover het kruis van de christenen. Het Ottomaanse Rijk, het rijk van de Turkse sultans, maakte het teken daarna over de hele wereld bekend. Vooral na 1453 ging dat snel. In dat jaar veroverden de Ottomanen Constantinopel, het huidige Istanbul.

Vandaag staat de halve maan op de vlag van landen als Pakistan, Tunesië, Algerije en Maleisië. En de Turkse tegenhanger van het Rode Kruis heet de Rode Halve Maan.

Veelgestelde vragen over de islam