Bitcoins en andere coins: hoe ze werken en de risico’s

Bitcoins en andere coins heten samen crypto’s. Je kunt ze kopen, bewaren en verkopen, maar je kunt er bijna nergens mee betalen. Daarom zijn ze vooral een belegging, en een zeer risicovolle. In dit artikel lees je hoe bitcoin werkt en waarom de koers zo schommelt. Ook lees je wat er sinds 2024 in Europa geregeld is en wat de Belastingdienst van je wil weten. Meer over geld en vermogen staat in het kennisgebied Financieel.

Wat is een bitcoin

Een bitcoin is een digitale munt. Hij bestaat alleen als code in een computernetwerk. Je bewaart hem in een wallet: een digitale portemonnee in een app of op een apart apparaatje. Geen bank of overheid geeft bitcoins uit. Het netwerk van gebruikers houdt zelf bij wie wat bezit.

Bitcoin werd in 2008 bedacht door iemand die zich Satoshi Nakamoto noemde. Wie dat is, weet tot vandaag niemand. De eerste echte aankoop volgde op 22 mei 2010, schrijft De Nederlandsche Bank (DNB) in een studie over crypto’s. Iemand betaalde toen 10.000 bitcoin voor een pizza van 35 dollar.

Hoe de blockchain werkt

De techniek achter bitcoin heet blockchain. Je kunt het zien als een grootboek waarin alle betalingen staan. Honderden computers over de hele wereld hebben een kopie. Een nieuwe betaling komt er pas in als de meerderheid van het netwerk die goedkeurt. Wie daarvoor rekenwerk levert, krijgt als beloning nieuwe bitcoins. Dat heet minen. Een betaling die eenmaal in de keten staat, draai je vrijwel niet meer terug.

Dat klinkt veilig, maar DNB wijst in zijn uitleg over blockchain op twee zwakke plekken. Ten eerste kopen de meeste mensen hun crypto’s niet rechtstreeks op het netwerk, maar via een handelsplatform. Dan vertrouw je dus toch op een tussenpersoon. Ten tweede kost het controleren van alle betalingen veel stroom.

Waarom de koers zo schommelt

Volgens DNB legt de broncode van bitcoin vast dat er nooit meer dan 21 miljoen bitcoins komen. Die schaarste is een van de redenen dat mensen er geld in steken. Toch zegt schaarste niets over wat een bitcoin echt waard is. Er staat geen bedrijf, geen winst en geen overheid achter. De prijs is wat kopers op dat moment willen betalen. Je hoeft overigens geen hele bitcoin te kopen: handelsplatformen verkopen ook kleine delen, zodat je met een paar tientjes kunt instappen. Dat maakt het risico per aankoop kleiner, maar niet anders.

Daardoor kan de koers in een paar dagen tientallen procenten stijgen of dalen. Volgens DNB kan zelfs een bericht op sociale media de prijs flink laten bewegen. Wie in 2021 op de top kocht, stond een jaar later op een groot verlies. Wie later kocht, zag soms het omgekeerde. Een voorspelling is dus niet te geven, en wie dat wel doet, verkoopt je iets.

Andere coins en stablecoins

Naast bitcoin bestaan er duizenden andere crypto’s, zoals ether en cardano. Ze werken op dezelfde manier, maar vaak met een andere techniek of een ander doel. Hoe kleiner een munt, hoe groter het risico dat hij van de ene op de andere dag bijna niets meer waard is.

Een aparte groep zijn stablecoins. Die proberen hun waarde gelijk te houden aan iets anders, zoals de dollar of de euro. De Europese regels onderscheiden twee soorten:

• e-geldtokens volgen de waarde van één munt, bijvoorbeeld de euro;
• tokens die verwijzen naar activa volgen een mandje van munten, grondstoffen of andere bezittingen.

Wie in Nederland een stablecoin uitgeeft, heeft een vergunning nodig en valt onder toezicht van DNB. Een stablecoin is daarmee nog geen euro: de waarde hangt af van de uitgever en van wat die achter de hand houdt.

Is handelen in bitcoin veilig

Nee, niet in de zin dat je geld veilig staat. Sinds 30 december 2024 geldt in de hele Europese Unie de verordening MiCA. Een bedrijf dat in Nederland crypto’s verkoopt of bewaart, heeft sindsdien een vergunning van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) nodig. Dat bedrijf moet dan duidelijke informatie geven over kosten en risico’s, en zijn reclame mag niet misleiden.

De AFM zegt er zelf bij dat handelen in crypto’s ook met dat toezicht zeer risicovol blijft. Het toezicht gaat namelijk over de aanbieder, niet over de munt. De bitcoin zelf valt niet onder toezicht, en NFT’s en decentrale handelsplatformen ook niet. Bovendien zeggen de regels niets over de koers. Als de prijs keldert, is dat gewoon je verlies. Ook een depositogarantie zoals bij je spaarrekening is er niet.

Let daarom op deze punten:

1. Koop alleen via een aanbieder die in het register van de AFM staat.
2. Leg er alleen geld in dat je kunt missen zonder dat je vaste lasten in gevaar komen.
3. Wees extra kritisch op finfluencers en berichten die snelle winst beloven. De AFM waarschuwt daarbij voor zogenaamde pump-and-dumps: iemand jaagt de koers op en verkoopt zelf op de top.
4. Bewaar de herstelcode van je wallet op papier en deel hem met niemand. Wie die code heeft, heeft je munten.

Wil je beleggen met een plan en een spreiding over meer dan één soort bezit, lees dan eerst het artikel over beginnen met beleggen.

Cryptomunten en de belasting

Voor de Belastingdienst horen crypto’s in box 3, bij je spaargeld en beleggingen. Je geeft de waarde op zoals die op 1 januari om 0.00 uur was, tegen de koers van het platform waar je ze hebt. Komt je vermogen boven de grens uit, dan moet je het opgeven in de aangifte.

Over crypto’s rekent de Belastingdienst in 2026 met een verondersteld rendement van 6,00 procent. Over dat rendement betaal je 36 procent belasting. Was je echte rendement lager, dan mag je dat doorgeven. De Belastingdienst gebruikt dan het bedrag dat voor jou het gunstigst is. Hoe box 3 verder werkt, staat in het artikel over inkomstenbelasting in box 1, 2 en 3.

Cryptomunten en de digitale euro

De Europese Centrale Bank (ECB) werkt aan een digitale euro. Dat is iets heel anders dan bitcoin. Een digitale euro wordt uitgegeven door de centrale bank en is altijd precies één euro waard. De ECB besloot op 30 oktober 2025 door te gaan naar de volgende fase. De lidstaten bepaalden op 19 december 2025 hun standpunt, en het Europees Parlement stemde op 9 juli 2026 in met zijn onderhandelingsmandaat. Over de invoering zelf is nog niet beslist. Wat al wel en nog niet vaststaat, lees je in het artikel over de digitale euro.

Voordelen en nadelen van cryptomunten

Crypto’s hebben een paar voordelen. Je kunt geld naar de andere kant van de wereld sturen zonder bank. En niemand kan de regels van bitcoin in zijn eentje veranderen. Daar staan grote nadelen tegenover:

• de koers schommelt sterk en je kunt alles verliezen;
• volgens DNB komen diefstal, fraude en handel met voorkennis geregeld voor;
• bijna nergens kun je met crypto’s betalen;
• de controle van betalingen kost veel stroom.

DNB ziet crypto’s zoals bitcoin daarom niet als geld, maar als een speculatieve belegging. Dat is ook de nuchterste manier om ernaar te kijken.