Duitsland in Europa
Duitsland is de grootste lidstaat van de EU en de sterkste economie. Je leest hoe het land werd wat het is en welke rol het vandaag in Europa speelt.
Duitsland heeft de grootste economie van de Europese Unie en met 83,5 miljoen inwoners ook de grootste bevolking. In oppervlakte komt het land pas op de vierde plaats: Frankrijk, Spanje en Zweden zijn groter. Die combinatie van veel inwoners en een sterke economie maakt Duitsland tot de belangrijkste speler binnen de EU. Samen met Frankrijk en Italië woont er 47 procent van alle EU-burgers.
Hoe groot is Duitsland binnen de EU?
| Kenmerk | Duitsland | Positie in de EU |
|---|---|---|
| Inwoners (1 januari 2026) | 83,5 miljoen | 1e van 27 |
| Aandeel in de EU-bevolking | ruim 18 procent | grootste lidstaat |
| Oppervlakte | 357.600 km² | 4e, na Frankrijk, Spanje en Zweden |
| Zetels in het Europees Parlement | 96 | het maximum dat een land mag hebben |
| Munt | euro, sinds 1999 | een van de 21 eurolanden |
Centrale macht bedreiging voor Europa?
Het gedeelde Duitsland vloeide begin jaren ’90 van de vorige eeuw weer samen tot één groot geheel. Hoewel de beweging in politiek opzicht onomkeerbaar was, waren nogal wat mensen bang. Zij vreesden dat er opnieuw een sterke macht in centraal Europa zou ontstaan die een bedreiging zou vormen voor de rest van Europa. Een verstandige politiek heeft ervoor gezorgd dat dit niet gebeurde. Duitsland is tegenwoordig volledig ingebed in Europa. Het land kan niet zonder de EU en de EU kan niet zonder deze sterke economie. Angela Merkel, bondskanselier van 2005 tot 2021, verwoordde dat in mei 2020 zo: ‘De natiestaat alleen heeft geen toekomst. Met Duitsland zal het op lange termijn alleen goed gaan als het met Europa goed gaat.’
Gedecentraliseerde natiestaat met sterke grondwet
Het Duitsland van vandaag is een natiestaat met een sterk gedecentraliseerd gezag. Dit is in alles merkbaar. Je ziet het aan de zestien deelstaten waaruit het land bestaat. Die spreken een stevig woordje mee in de landelijke politiek. Ook onderhouden ze eigen contacten met andere landen binnen de Europese Unie en beschikken ze over eigen vertegenwoordigers in de Europese hoofdstad Brussel. Je ziet het ook aan de gedecentraliseerde tv-kanalen waarover het land beschikt. Die maken centraal aangestuurde propaganda onmogelijk. Ook de grondwettelijke rechten in Duitsland zijn sterk verankerd. Duitse burgers kunnen daar zelfs rechtstreeks een beroep op doen, bij het Bundesverfassungsgericht in Karlsruhe. In Nederland is dit niet mogelijk. Ook mogen in Nederland door de rechter geen wetten aan onze grondwet worden getoetst.
Van keizerrijk tot hereniging
De deelstaten hebben niet altijd bestaan. Het huidige Duitsland maakte eeuwenlang deel uit van het Heilige Roomse Rijk, een lappendeken van vorstendommen die pas in 1806 uiteenviel. Otto von Bismarck smeedde daar in 1871 het Duitse Keizerrijk uit. Na twee verloren wereldoorlogen (WO I en WO II) en een deling van veertig jaar vormt het Duitse grondgebied opnieuw een eenheid. Dat neemt niet weg dat het Duitsland van 1990 een flink deel van zijn vooroorlogse gebied in het oosten definitief heeft moeten prijsgeven.
| Jaar | Wat er gebeurde |
|---|---|
| 1806 | Het Heilige Roomse Rijk houdt op te bestaan |
| 1871 | Bismarck sticht het Duitse Keizerrijk |
| 1949 | De Bondsrepubliek (west) en de DDR (oost) worden opgericht |
| 9 november 1989 | De Berlijnse Muur valt |
| 3 oktober 1990 | Oost en west herenigen zich |
| 2002 | De euro vervangt de D-mark als contant geld |
Duitsland als bron van wetenschap en cultuur
Ondanks de dramatische gebeurtenissen in zijn geschiedenis heeft Duitsland altijd een vooraanstaande rol gespeeld op het gebied van cultuur en wetenschap. Het land bracht bekende componisten voort zoals Johann Sebastian Bach en Ludwig van Beethoven. De Duitse filosofen Immanuel Kant, Georg Hegel en Friedrich Nietzsche legden een stevige basis voor de huidige wetenschapsgebieden filosofie, sociologie en psychologie. Ook schrijvers als Johann Wolfgang von Goethe en Thomas Mann behoren tot de meest bekende klassiekers.
Van kolen en staal tot Europese Unie
Sinds de Tweede Wereldoorlog heeft Duitsland zich samen met Frankrijk ingezet voor Europese integratie. Het eerste belangrijke samenwerkingsverband was de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS), opgericht met het Verdrag van Parijs in 1951. De productie van kolen en staal in Frankrijk en Duitsland werd zoveel mogelijk met elkaar verweven en onder een gemeenschappelijke Hoge Autoriteit geplaatst. Door die onderlinge afhankelijkheid zou een oorlogsproductie met deze grondstoffen onmogelijk worden. Via de Europese Economische Gemeenschap (EEG) en de Europese Gemeenschap (EG) ontstond de huidige Europese Unie. Duitsland is een grote nettobetaler aan de EU. Daarmee draagt het land het Europese project financieel, maar bouwt het voor zichzelf ook aan een groot afzetgebied voor zijn exportproducten.
Waarom Duitsland en Frankrijk het eens moeten worden
De Europese Unie telt 452 miljoen inwoners, maar vooral de stem van de economisch sterkere lidstaten weegt. Gaat het om politieke stabiliteit binnen Europa, dan is afstemming tussen Duitsland en buurland Frankrijk steeds een eerste vereiste. Merkel verwees daar ook naar toen ze op 29 juni 2020 het overleg over het coronaherstelfonds afsloot. Dat herstelfonds was oorspronkelijk een Frans plan van president Emmanuel Macron, waar Merkel eerst tegen was. Onder druk van de omstandigheden veranderde zij van standpunt en werd het fonds een belangrijk resultaat van het Duitse EU-voorzitterschap.
Centrale aansturing versus decentrale vrije markt
De afstemming met Frankrijk is niet altijd gemakkelijk. Van oudsher vormt de Franse politiek een tamelijk centralistische macht. Voor de komst van de euro was de Franse overheid gewend om actief in te grijpen in haar economie. In Duitsland geldt een heel andere visie: die van een sociale markteconomie waarin de overheid vooral randvoorwaarden schept. Toen Duitsland besloot zijn sterke D-mark in te leveren voor de euro, stemde Frankrijk ermee in een Europese Centrale Bank op te richten naar Duits model. Toch laait de discussie geregeld op. Waar Duitsland tijdens de kredietcrisis vasthield aan de vrije markt, hield de Franse president warme pleidooien voor een economische regering van Europa.
Brugfunctie naar het oosten
De ligging van Duitsland brengt ook andere verantwoordelijkheden met zich mee. Het land grenst in het oosten aan Polen en Tsjechië en vervult daarmee een brugfunctie tussen de economieën en de politieke werkelijkheid van oost en west. Pleit Frankrijk voor een Europese economische regering, dan stelt Duitsland dat zo’n regering niet alleen voor de eurozone zou mogen gelden, maar voor de hele Europese Unie. Zo houdt Duitsland de lidstaten zonder euro binnenboord en blijft de zorgvuldig uitgedachte positie van de Europese Centrale Bank overeind.
Van Nord Stream naar LNG: de breuk met Rusland
Lange tijd leunde Duitsland zwaar op Russisch aardgas. De leiding Nord Stream 1 door de Oostzee, in gebruik sinds 2011, verbond Duitsland rechtstreeks met Rusland. Polen en Tsjechië waren daar altijd argwanend over: de leiding omzeilde hun grondgebied en verzwakte volgens critici de eenheid binnen de EU.
Die kritiek bleek terecht. Nord Stream 2 was in 2021 klaar, maar Duitsland zette de vergunningsprocedure op 22 februari 2022 stil, twee dagen voor de Russische inval in Oekraïne. In september 2022 raakten beide leidingen door explosies zwaar beschadigd. Duitsland bouwde daarop in hoog tempo terminals voor vloeibaar aardgas (LNG); de eerste, in Wilhelmshaven, ging in december 2022 open.
De EU trok de les breder. Op 26 januari 2026 nam ze een verordening aan die de invoer van Russisch aardgas in stappen beëindigt; die regels gelden sinds 18 maart 2026. Daarmee is de energieband tussen Duitsland en Rusland, decennialang een pijler van het Duitse buitenlandbeleid, doorgesneden.
Wie regeert Duitsland nu?
Sinds mei 2025 is Friedrich Merz (CDU) bondskanselier. Hij volgde Olaf Scholz op, die het ambt vanaf december 2021 bekleedde na de zestien jaren van Angela Merkel. Voor de rest van Europa is de kanselierswissel geen detail: wie in Berlijn regeert, bepaalt in belangrijke mate hoeveel ruimte er in Brussel is voor gezamenlijke schulden, defensie-uitgaven en klimaatbeleid.
Veelgestelde vragen over Duitsland in Europa
Hoeveel inwoners heeft Duitsland?
Op 1 januari 2026 telde Duitsland 83,5 miljoen inwoners. Daarmee is het de grootste lidstaat van de Europese Unie, die in totaal 452,0 miljoen inwoners heeft.
Wanneer werden Oost-Duitsland en West-Duitsland weer één land?
Op 3 oktober 1990, bijna een jaar na de val van de Berlijnse Muur op 9 november 1989. Die datum is nog altijd de Duitse nationale feestdag, de Tag der Deutschen Einheit.
Wie is de bondskanselier van Duitsland?
Friedrich Merz (CDU) is sinds mei 2025 bondskanselier. Hij volgde Olaf Scholz op, die het ambt in december 2021 overnam van Angela Merkel.
Hoeveel zetels heeft Duitsland in het Europees Parlement?
Duitsland heeft 96 zetels, meer dan elke andere lidstaat. Dat is meteen het maximum: geen enkel land mag er volgens de EU-verdragen meer hebben. Nederland heeft er 31.
Welk verdrag zette de Europese eenwording in gang?
Het Verdrag van Parijs uit 1951, dat de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal instelde. Door de kolen- en staalproductie van Frankrijk en Duitsland te bundelen, werd een nieuwe oorlog tussen beide landen praktisch onmogelijk.
Welke landen grenzen aan het oosten van Duitsland?
Polen en Tsjechië. Door die ligging vervult Duitsland een brugfunctie tussen Oost- en West-Europa, zowel economisch als politiek.
Bronnen
- Eurostat – Population and population change statistics
- Europees Parlement – Zetelverdeling per land
- EUR-Lex – Verordening (EU) 2026/261 over de uitfasering van Russisch aardgas
Aanbevolen artikelen
