Hooikoorts: klachten, pollenseizoen en wat echt helpt

Huisartsen zien deze klacht vaak. Rinitis is de medische naam voor een ontstoken neusslijmvlies. In de Nederlandse huisartsenregistraties staan per jaar 49 van elke 1.000 patiënten geboekt met rinitis. Dat cijfer komt van het Nederlands Huisartsen Genootschap, de wetenschappelijke vereniging die de richtlijnen voor huisartsen schrijft. Op een praktijk met 2.000 ingeschreven mensen gaat het dus om ongeveer 98 mensen per jaar.

Wat is hooikoorts

Hooikoorts heeft niets met hooi te maken en je krijgt er ook geen koorts van. Een allergeen is een stof die bij sommige mensen een afweerreactie uitlokt. Bij hooikoorts is dat allergeen stuifmeel, ook wel pollen genoemd. Bomen, grassen en kruiden laten stuifmeel los om zich voort te planten.

Waar je precies op reageert verschilt per persoon. De een niest van berkenpollen in april, de ander pas van gras in juni. Het Leids Universitair Medisch Centrum telt al decennia pollen voor heel Nederland. Volgens het LUMC heeft ongeveer 20 procent van de Nederlanders lichte tot ernstige hooikoortsklachten. In een schoolklas van 30 leerlingen zijn dat er dus ongeveer zes.

Welke klachten bij hooikoorts

De klachten lijken in het begin op een verkoudheid. Toch is er een verschil dat je zelf kunt zien. Een verkoudheid duurt een paar dagen tot een week. Hooikoorts houdt weken of maanden aan, zolang de pollen in de lucht zitten. Klachten die op verkoudheid lijken kunnen trouwens ook door een virus komen, zoals het RS-virus.

Thuisarts.nl noemt deze klachten. Die site wordt gemaakt door huisartsen zelf en volgt de richtlijnen van het Nederlands Huisartsen Genootschap.

• Niezen, vaak achter elkaar
• Een verstopte of juist lopende neus
• Jeuk aan neus en ogen
• Tranende ogen
• Een droge keel en een kriebelhoest
• Een vol gevoel in je hoofd
• Vermoeidheid en slecht slapen
• Benauwdheid of een piepende ademhaling

Het herkenbare moment: je wordt om zes uur wakker met dichtgeplakte ogen. Buiten is het 22 graden. De tuindeur blijft toch dicht, want de buren hebben net gemaaid. Zo’n dag kost je concentratie op werk of school, en dat is de echte schade van hooikoorts.

Andere allergieën

Je kunt ook allergisch zijn voor dingen die het hele jaar in huis zitten. Een allergie voor huisstofmijt is daarvan het bekendste voorbeeld. Ook huidschilfers van katten en honden geven vergelijkbare klachten. Het verschil zit in het ritme: huisstofmijt geeft klachten in januari net zo goed als in juli. Duren jouw klachten het hele jaar door, dan is stuifmeel waarschijnlijk niet de enige oorzaak. Ook eten, een wespensteek, een medicijn of iets op je huid kan een allergie geven, en elk van die soorten allergieën vraagt een eigen test.

Wat gebeurt er precies als je hooikoorts hebt

Een boom of gras maakt stuifmeel en laat dat los in de lucht. Lichte korrels waaien kilometers ver. Je ademt ze in en ze landen op het slijmvlies van je neus en keel. Bij een allergie ziet je afweersysteem die onschuldige korrel aan voor een indringer.

Het slijmvlies zwelt op en maakt meer slijm, schrijft Thuisarts.nl. Daardoor zit je neus dicht en gaan je ogen tranen. Bij sommige mensen reageren ook de kleine luchtwegen in de longen. Dan komen er hoesten en benauwdheid bij.

Wanneer heb je de meeste klachten van hooikoorts

Elke pollensoort heeft zijn eigen maanden. Het LUMC telt de pollen met een apparaat op het dak van het ziekenhuis en legt die tellingen jaar na jaar naast elkaar. Onderstaande tabel zet de drie hoofdgroepen en hun drukste maanden op een rij.

Een zachte winter schuift die maanden naar voren. Hazelaar en els bloeien dan al in januari. Het Longfonds, de patiënten- en onderzoeksorganisatie voor mensen met een longziekte, rekent daarom met een seizoen van januari tot en met september. Het RIVM verwacht dat het pollenseizoen door de opwarming van de aarde langer wordt. Dat instituut doet onderzoek voor de rijksoverheid op het gebied van volksgezondheid en milieu.

Sinds april 2025 staan er automatische pollentellers in Nederland, naast de handmatige telling onder de microscoop. Het RIVM doet dat samen met het LUMC en het Elkerliek ziekenhuis in Helmond. Voor jou betekent dat een actuelere pollenverwachting dan een paar jaar geleden.

Wie krijgen hooikoorts

De aanleg zit in je erfelijk materiaal en is er dus vanaf je geboorte. Je loopt hooikoorts niet op bij iemand anders en je steekt niemand aan. De klachten beginnen meestal in je jeugd of als jonge volwassene. Volgens de cijfers van het Nederlands Huisartsen Genootschap ligt de piek bij 19 tot 24 jaar, met 37,7 gevallen per 1.000 patiënten.

Hebben je ouders hooikoorts, dan is jouw kans groter. Toch is dat geen zekerheid. Andersom komt ook voor: mensen krijgen op hun veertigste ineens klachten zonder dat iemand in de familie ze heeft.

Wat kan je doen tegen hooikoorts

Het eerste spoor is minder pollen binnenkrijgen. Dat lukt nooit helemaal, maar scheelt genoeg om het te proberen.

• Kijk de pollenverwachting na voor je een dag buiten plant
• Houd ramen dicht op zonnige en winderige dagen
• Lucht je huis vroeg in de ochtend of laat op de avond
• Draag buiten een zonnebril, dat scheelt pollen in je ogen
• Was je haren voor je naar bed gaat
• Droog de was binnen of in de droger
• Vermijd rook, verfdamp en sterke schoonmaakmiddelen

Het tweede spoor is medicijnen. Een antihistaminicum is een medicijn dat de stof histamine blokkeert, die je lichaam bij een allergie aanmaakt. Je koopt zo’n pil of neusspray zonder recept. Thuisarts.nl noemt cetirizine en loratadine als tabletten, en azelastine of levocabastine als neusspray.

Daarnaast bestaan er neussprays met corticosteroïden, zoals fluticason en mometason. Die remmen de ontsteking in je neus. Ze werken pas na enkele dagen en je gebruikt ze dagelijks, minimaal vier weken. Het Nederlands Huisartsen Genootschap adviseert bij aanhoudende, matige tot ernstige klachten met zo’n neusspray te beginnen.

Ons oordeel: blijf niet jaar in jaar uit aanmodderen met een pil van de drogist. Heb je elk voorjaar weken achtereen klachten, bespreek dan de neusspray met je huisarts. Dat scheelt meer dan een tip over een zonnebril.

Blijft alles onvoldoende helpen, dan is immunotherapie een optie. Bij immunotherapie krijg je jarenlang kleine hoeveelheden van het allergeen toegediend, zodat je afweersysteem er minder heftig op reageert. Dat gaat via prikken of via een tablet onder de tong. Volgens Thuisarts.nl duurt zo’n behandeling drie jaar of langer en merk je pas na ongeveer een jaar verschil.

Wanneer ga je naar de huisarts

Dit artikel legt uit hoe hooikoorts werkt en is geen medisch advies. Neem contact op met je huisarts als je vermoedt dat je hooikoorts hebt maar het nooit is vastgesteld. Bel ook als vrij verkrijgbare medicijnen na twee weken niet genoeg doen. Benauwdheid of een piepende ademhaling is altijd een reden om te bellen. Je huisarts kan dan meekijken of er astma in het spel is.

Verschil hooikoorts en allergisch astma

Astma is een chronische aandoening van de longen, waarbij de luchtwegen ontstoken en vernauwd raken. Er bestaan verschillende vormen. Bij allergisch astma komt de prikkel van een allergeen, bijvoorbeeld pollen of huisstofmijt.

Het onderscheid zit in de plek. Hooikoorts speelt in je neus, keel en ogen. Allergisch astma speelt dieper, in de longen. Het Longfonds waarschuwt dat pollen bij mensen met astma extra klachten geven en zelfs een aanval kunnen uitlokken. Heb je allebei, dan is een vaste afspraak met je huisarts of longverpleegkundige geen overbodige luxe.

Kruisreacties

Een kruisallergie is een reactie op een tweede stof die sterk lijkt op je eigenlijke allergeen. Je afweersysteem haalt de twee door elkaar. Bij hooikoorts gaat het vaak om groente, fruit en noten.

Het Nederlands Huisartsen Genootschap noemt twee bekende combinaties. Wie op berkenpollen reageert, krijgt nogal eens jeuk in de mond van appels en noten. Wie op graspollen reageert, kan last krijgen van rauwe wortel. De klachten blijven meestal beperkt tot mond en keel. Word je na het eten opeens benauwd of wordt je tong dik, dan is het meer dan een kruisallergie. Dat is een ernstige allergische reactie op eten, en dan bel je direct 112.

Wat staat er elders vaak verkeerd

Veel Nederlandse pagina’s leggen het graspollenseizoen op april en mei. De tellingen van het LUMC laten een piek zien van mei tot en met juli. Wie in juni denkt dat het voorbij moet zijn, zoekt de oorzaak van zijn klachten dus op de verkeerde plek.

Een tweede misverstand gaat over de volgorde van medicijnen. Tal van sites presenteren de pil als standaardoplossing. Bij aanhoudende matige tot ernstige klachten begint het Nederlands Huisartsen Genootschap juist met een neusspray met corticosteroïden.

Wat we niet weten: hoe zwaar jouw seizoen dit jaar wordt. Pollentellingen beschrijven de lucht boven Leiden en Helmond, niet jouw neus in Groningen. En hoeveel Nederlanders hooikoorts hebben zonder ooit de huisarts te bellen, weet niemand precies.

Veelgestelde vragen over hooikoorts