Voetbal, de meest populaire sport

Naar schatting zijn er zo’n 3,5 miljard voetbalfans, en er is vrijwel geen land meer zonder professioneel voetbalteam. Cricket volgt op ruime afstand als tweede.

De geschiedenis van voetbal

Voetbal is zo populair dat meerdere landen de oorsprong claimen. Waar en wanneer het precies is uitgevonden weet niemand. Wel staat vast dat het spel zoals we het nu kennen in Groot-Brittannië is ontstaan.

Spelen met een bal is natuurlijk veel ouder. De oude Grieken en Romeinen kenden al balspelen die op voetbal leken. In China werd in de derde eeuw v.Chr. cuju gespeeld, met een leren bal gevuld met veren. In de middeleeuwen trapten Engelsen tegen een opgeblazen varkensblaas. Dat werd in de dertiende eeuw verboden: het spel leidde mensen te veel af van hun dagelijkse bezigheden.

De eeuwen daarna won voetbal aan populariteit, vooral onder jonge mannen uit de arbeidersklasse. Het spel werd belangrijk voor het sociale leven. Uniforme regels ontbraken nog, er werd geregeld gevochten en van elftallen was geen sprake; soms deden wel honderd mensen mee. Vanaf 1830 kon je in Engeland een boete krijgen voor voetballen op de openbare weg.

Vastleggen van regels voor voetbal

Door de groeiende populariteit en het uit de hand lopen van wedstrijden nam de behoefte aan regels toe. Ook daarin liep Groot-Brittannië voorop. Waar voetbal eerst iets was voor jongens uit de arbeidersklasse, gingen ook leerlingen van prestigieuze kostscholen spelen. Het gold als een goede manier om studenten in conditie te houden. In 1815 kreeg Eton spelregels, in 1825 Aldenham. Eén daarvan was de buitenspelregel.

In 1848 kwam op Cambridge een echt reglement tot stand, met regels over ingooien, uittrappen en de bescherming van de doelman. Die regels zijn tot vandaag grotendeels overeind gebleven.

Het probleem was dat elke school eigen regels hanteerde. Voor een partijtje onderling gaf dat niets, maar bij onderlinge wedstrijden botste het. Op sommige scholen mocht je de bal ook met de hand spelen; uit die tak groeide later het rugby.

De Football Association

Halverwege de negentiende eeuw speelden schoolteams steeds vaker tegen elkaar. Dat werd eenvoudiger doordat het treinverkeer verbeterde. In 1850 nam Groot-Brittannië de Factory Act aan, die de werkdagen van kinderen inkortte. Er bleef tijd over om te voetballen, en uit die generatie kwamen de eerste profs voort.

In 1863 werd in Engeland de Football Association opgericht, die de regels van Cambridge als basis nam. Dat geldt als het startpunt van de officiële voetbalgeschiedenis. Daarna verspreidde de sport zich over de wereld. De wereldvoetbalbond FIFA volgde in 1904, de KNVB bestond toen al: die werd in 1889 opgericht.

Hoe wordt een voetbal gemaakt

Een voetbal maken is nauwkeurig werk. Elke bal moet vrijwel exact hetzelfde gewicht en dezelfde omtrek hebben. Bij grote toernooien als het EK en het WK is dat extra belangrijk.

De productie begint bij de binnenkant. Polyesterkatoen wordt in stukken geknipt en ingesmeerd met latex. Na een uur drogen in de oven is de stof steviger. Daaruit worden twaalf vijfhoeken gesneden, die tot een bolvorm aan elkaar worden genaaid: het geraamte. Via een open vakje schuift de blaas naar binnen, die met een ventiel wordt opgepompt. Daarna gaat het vakje dicht en krijgt de bal nog een laag latex.

Vervolgens komt de buitenlaag. Uit leer of synthetisch materiaal worden twaalf vijfhoeken en twintig zeshoeken gesneden. Die worden tegen elkaar gelijmd of gestikt, waarna de naden met een waterafstotend middel worden gevuld. Zo neemt de bal geen vocht op en blijft het gewicht ook bij regen gelijk. Na een rustperiode van 24 uur volgt de laatste controle. Moderne wedstrijdballen wijken van dit klassieke patroon af: die bestaan vaak uit een handvol thermisch gelijmde panelen in plaats van 32 genaaide vlakken.

Voetbal toernooien

De lijst met voetbaltoernooien is inmiddels erg lang. Ze worden in verschillende lagen gespeeld; de competities tussen clubs en scholen laten we hier buiten beschouwing. Op wereldniveau organiseert de FIFA deze toernooien:

De Confederations Cup verdween uit de kalender toen de FIFA het WK voor clubs uitbreidde. De eerste editie in het nieuwe formaat werd in 2025 in de Verenigde Staten gespeeld; Chelsea won de finale met 3-0 van Paris Saint-Germain. Naast de wereldtoernooien bestaan er veel competities per continent of federatie, zoals het EK, de Copa América en de Champions League.

Het WK van 2026

Het WK van 2026 was het grootste ooit. Voor het eerst deden 48 landen mee in plaats van 32, verdeeld over 104 wedstrijden. Het toernooi werd van 11 juni tot en met 19 juli 2026 gespeeld in de Verenigde Staten, Canada en Mexico: de eerste keer dat drie landen samen gastheer waren.

Spanje werd wereldkampioen. In de finale in het MetLife Stadium bij New York won het met 1-0 van Argentinië; Ferran Torres besliste de wedstrijd in de 106e minuut van de verlenging. Nederland kwam niet verder dan de achtste finales: na een 1-1 gelijkspel verloor Oranje de strafschoppenserie van Marokko.

In welke landen is voetbal het populairst?

Voetbal is in vrijwel elk land de grootste of op een na grootste sport, maar de intensiteit verschilt. In Brazilië en Argentinië is het onderdeel van de nationale identiteit; in Europa vormen Engeland, Spanje, Duitsland en Italië de kern, met de sterkste competities en de hoogste omzetten. Het aantal spelers groeit het hardst in Afrika.

In een paar landen is voetbal juist niet de nummer één. In India en Pakistan is dat cricket, in de Verenigde Staten American football, in Canada ijshockey en in Nieuw-Zeeland rugby. Ook daar wint voetbal terrein: het WK van 2026 in Noord-Amerika was daar mede op gericht. Voor de reiziger heeft dat een prettig gevolg: een balletje trappen hoort overal ter wereld tot de makkelijkste manieren om ook op vakantie in beweging te blijven.

Professioneel voetballen

Na de Tweede Wereldoorlog voerden veel Europese landen betaald voetbal in. Nederland wachtte tot 1954. De watersnoodwedstrijd van 12 maart 1953 geldt als directe aanleiding: daar werd pijnlijk zichtbaar dat buitenlandse profs een stuk beter speelden dan de beste Nederlandse amateurs.

Het betaald voetbal in Nederland kent twee competities: de Eredivisie en de Eerste divisie. De salarissen lopen ver uiteen. In het seizoen 2021/2022 betaalde Ajax met ongeveer 119 miljoen euro de hoogste loonsom, gevolgd door PSV met 55 miljoen en Feyenoord met 48 miljoen; in die bedragen zitten ook de salarissen van staf en overig personeel. Spelers in de Eerste divisie verdienden in diezelfde periode doorgaans tussen de 2.000 en 5.000 euro bruto per maand. Deze cijfers zijn sindsdien opgelopen; gebruik ze als orde van grootte, niet als actuele stand.

Elders gelden andere indelingen. België maakt geen strikt onderscheid tussen amateur- en profvoetbal en kent twee klassen betaald voetbal. Duitsland en Engeland hebben er vier, Frankrijk en Italië drie.

Wat is een transfer

Een transfer is de overgang van een speler van de ene club naar de andere. Er zijn drie partijen bij betrokken: de speler, zijn huidige club en de club die hem wil hebben. Worden zij het eens, dan gaat de transfer door, meestal tegen een vergoeding aan de oude club.

Voetballers hebben net als andere werknemers een contract, vrijwel altijd voor bepaalde tijd. Loopt dat af, dan is de speler transfervrij: andere clubs mogen hem dan benaderen zonder afkoopsom te betalen. Sinds het Bosman-arrest van 1995 mogen spelers binnen de Europese Unie na afloop van hun contract vrij overstappen, wat de onderhandelingspositie van spelers ingrijpend heeft veranderd.

Veelgestelde vragen over voetbal