Waterschapsverkiezingen 2027: waar stem je op 17 maart voor?

De datum komt van de Kiesraad, het landelijke adviesorgaan en informatiecentrum voor verkiezingen. Je stemt die woensdag ook voor de Provinciale Staten van je provincie, het parlement van de provincie. Bij de vorige verkiezing, in 2023, kwam 53,61 procent van de kiezers voor het waterschap stemmen. Dat staat in de databank met uitslagen van de Kiesraad. Meer over politiek en bestuur staat in het kennisgebied Maatschappelijk.

Misschien herken je het moment in het stemhokje: bij het tweede stembiljet ken je bijna geen partij. Toch gaat dat biljet over dijken, over schoon water en over een rekening die je elk jaar thuiskrijgt. Voor een gezin met een koophuis is die in 2026 gemiddeld € 511. Het duurste waterschap kost zo’n gezin € 276,60 per jaar meer dan het goedkoopste, volgens onze berekening.

Wat een waterschap doet

Een waterschap is een overheidsorganisatie die in een bepaald gebied voor het water zorgt. Die omschrijving komt van de Rijksoverheid, de landelijke overheid. Nederland heeft 21 waterschappen. Sommige heten hoogheemraadschap, maar dat is hetzelfde.

De Kiesraad noemt drie taken: het beheer van dijken en sluizen, de juiste waterstand en het zuiveren van afvalwater. Van dat laatste maak je elke dag gebruik zonder dat je het ziet. Wat jij doorspoelt, gaat via het riool naar een van de 312 zuiveringen van de waterschappen. Daar wordt het zo schoon gemaakt dat het terug kan naar sloot of rivier. Hoe dijken het land droog houden, lees je in ons artikel over dijken in Nederland.

Waar het geld naartoe gaat

Al dat werk kost in 2026 samen € 4,6 miljard. Dat schrijft de Unie van Waterschappen. In die vereniging werken de 21 waterschappen samen. Het zuiveren van rioolwater kost het meest: 38 procent. Het beheer van het watersysteem, zoals sloten en kanalen, kost 30 procent. Naar dijken en andere waterkeringen gaat 12 procent.

Van elke euro die de waterschappen uitgeven, gaat dus 38 cent naar het zuiveren en 12 cent naar de dijken. Wie bij een waterschap alleen aan dijken denkt, mist het grootste deel.

In welk waterschap je woont

De grenzen van een waterschap vallen niet samen met die van gemeenten. In sommige gemeenten is er daardoor meer dan één waterschapsverkiezing tegelijk, schrijft de Kiesraad. Welk waterschap bij jouw adres hoort, zoek je op met je postcode en huisnummer. Dat kan op waterschappen.nl, de website van de Unie van Waterschappen.

Wat je aan het waterschap betaalt

Een huishouden betaalt in 2026 gemiddeld € 213 tot € 511 per jaar aan het waterschap. Het laagste bedrag is voor wie alleen woont in een huurhuis, het hoogste voor een gezin in een koophuis. In de tabel hieronder zie je vier huishoudens naast elkaar, met het bedrag van 2025 en van 2026. Bij het koophuis is gerekend met een WOZ-waarde van € 370.000. Dat is de waarde die de gemeente voor je huis vaststelt.

Het zijn bedragen voor een heel jaar. De rekening van het waterschap heet een aanslag. Die komt meestal in het voorjaar. Heb je een laag inkomen en weinig spaargeld, dan kun je om kwijtschelding of een betalingsregeling vragen. Bij kwijtschelding hoef je de aanslag niet of maar voor een deel te betalen.

Zo is je aanslag opgebouwd

Je aanslag bestaat meestal uit drie delen. In vier waterschappen komt er een vierde bij, voor wegen. Iedereen betaalt een vast bedrag per huishouden. Wie een huis bezit, betaalt daarnaast een percentage van de WOZ-waarde. Het derde deel is voor het zuiveren van je afvalwater. Daarbij rekent het waterschap met vervuilingseenheden. Eén eenheid staat voor het afvalwater dat één persoon gemiddeld in een jaar loost.

De Waterschapswet houdt die telling simpel. Die wet regelt het bestuur en de belastingen van de waterschappen. Woon je alleen, dan betaal je voor één eenheid. Alle andere huishoudens betalen voor drie. Voor het zuiveren betaalt een stel zonder kinderen dus evenveel als een gezin met vier kinderen. Een waterschap mag er ook voor kiezen om met je waterverbruik te rekenen.

Als eigenaar betaal je meer naarmate je huis meer waard is. Stijgen alle huizen in waarde, dan stijgt je aanslag daardoor niet. De waterschappen verlagen dan het percentage, schrijft de Unie van Waterschappen. Hoe je de waarde van je eigen huis laat toetsen, lees je in ons artikel over bezwaar maken tegen je WOZ-waarde.

Hetzelfde gezin in drie waterschappen

Hoeveel je betaalt, hangt sterk af van waar je woont. Wij rekenden uit wat hetzelfde gezin in 2026 in drie waterschappen betaalt. Het gezin woont in een koophuis met een WOZ-waarde van € 370.000. In de tabel hieronder zie je per waterschap de drie delen van de aanslag en het totaal.

De Dommel heeft zijn kantoor in Boxtel, Zuiderzeeland in Lelystad en Delfland in Delft. Tussen De Dommel en Delfland zit € 202,66 per jaar, voor hetzelfde gezin en hetzelfde huis.

Landelijk is het verschil nog groter. Wij maakten dezelfde som voor alle 21 waterschappen. De Dommel komt dan het laagst uit. Het hoogste bedrag is voor Noorderzijlvest, met het kantoor in Groningen: € 652,16 per jaar. Dat is € 276,60 meer dan bij De Dommel.

Waarom het ene waterschap duurder is

Volgens de Unie van Waterschappen komt zo’n verschil door het gebied. Ligt het laag of hoog, is het stad of platteland, zijn er veel dijken? Het komt ook door keuzes van het bestuur, zoals sneller investeren in schoon water. Dat bestuur kies je op 17 maart.

Vijf waterschappen in het westen beheren ook wegen. Wat je daarvoor apart betaalt, zit niet in onze som.

Wie je kiest en wie niet

Je kiest de meeste leden van het algemeen bestuur. Dat bestuur werkt zoals een gemeenteraad, legt de Kiesraad uit. Het stelt het beleid vast en controleert het dagelijks bestuur. Dat dagelijks bestuur voert het beleid uit, zoals de wethouders in een gemeente. De leden ervan kiest het algemeen bestuur zelf.

De voorzitter kies je niet. Die heet dijkgraaf of watergraaf en wordt voor zes jaar benoemd door de regering. Het algemeen bestuur doet daarvoor een aanbeveling. Zo staat het in de Waterschapswet. Hoe het waterschap past naast gemeente, provincie en Rijk, lees je in ons artikel over de democratie in Nederland.

De geborgde zetels

Niet alle leden van het algemeen bestuur worden gekozen. Elk waterschap heeft vier geborgde zetels. Dat zijn plaatsen die vaststaan voor een groep met een bijzonder belang bij het water. Twee zijn voor boeren en andere eigenaren van onbebouwde grond. De andere twee zijn voor wie natuurgebieden beheert.

Die vier leden worden niet gekozen maar aangewezen, schrijft de Unie van Waterschappen. Voor de boeren doet LTO dat, de belangenorganisatie van boeren. Voor de natuur doet de VBNE het. Dat is de vereniging van eigenaren van bos en natuur.

Van zeven tot negen naar vier

Tot de verkiezing van 2023 waren het er meer. De oude Waterschapswet noemde zeven tot negen van die zetels per waterschap. Daar hoorden ook zetels voor bedrijven bij. Een wet van 9 december 2022 schrapte de zetels voor bedrijven en zette de rest vast op twee plus twee. Die wet geldt sinds 17 december 2022.

Wat dat scheelt, hebben wij uitgerekend met de uitslagen in de databank van de Kiesraad. In 2019 verdeelden de kiezers 442 zetels, in 2023 waren het er 518. De plekken die vrijkwamen, gingen naar gekozen leden. Het totaal per waterschap bleef in 2023 namelijk gelijk. Met 21 keer vier geborgde zetels erbij telden de besturen in 2023 samen 602 leden.

In 2019 waren volgens onze berekening dus 160 van de 602 leden benoemd, ruim een kwart. Nu zijn het er 84. Dat is ongeveer één op de zeven.

Het aantal zetels in 2027

Hoeveel zetels jouw waterschap in 2027 verdeelt, bepaalt de provincie. Die legt dat vast in het reglement. Dat zijn de regels voor het bestuur van één waterschap. De wet geeft alleen de grenzen. Een bestuur heeft 18 tot 30 leden, en daar horen de vier geborgde zetels bij.

De regel van 2023, dat het totaal gelijk blijft, vervalt bij deze verkiezing. In februari 2025 schreef de Unie van Waterschappen aan de gezamenlijke provincies dat bijna alle reglementen nog moesten worden aangepast. Bij Delfland is dat gebeurd. Sinds februari 2025 noemt het reglement daar 30 leden, van wie je er 26 kiest. In jouw waterschap kan het aantal gekozen leden in 2027 dus anders zijn dan in 2023.

Wie er mag stemmen

Je mag stemmen als je in een waterschap woont en op 17 maart 2027 minstens 18 jaar bent. Dat staat in de Kieswet, de wet met de regels voor verkiezingen. Bepalend is het adres waar je staat ingeschreven op de dag van de kandidaatstelling. Dat is de dag waarop partijen hun lijsten met kandidaten inleveren. Volgens de Kieswet valt die in 2027 op maandag 1 februari. Verhuis je daarna naar een ander waterschap, dan stem je nog voor het waterschap van je oude adres.

Ook zonder Nederlands paspoort

Je nationaliteit maakt bij het waterschap weinig uit. Inwoners uit een ander land van de Europese Unie stemmen onder dezelfde voorwaarden als Nederlanders, schrijft de Kiesraad. Kom je van buiten de Europese Unie, dan heb je een geldige verblijfsvergunning nodig. Hoe lang je al in Nederland woont, telt niet mee. Oekraïners met tijdelijke bescherming mogen volgens de Kiesraad niet stemmen.

Bij de gemeenteraad is dat strenger. Wie van buiten de Europese Unie komt, moet dan ook minstens vijf jaar onafgebroken in Nederland wonen. Dat eist de Kieswet. En voor de Provinciale Staten mogen alleen Nederlanders stemmen. Op 17 maart krijgt een deel van de kiezers dus één stempas in plaats van twee.

Hoeveel dat scheelt, zie je in de databank van de Kiesraad. In 2023 mochten 14.454.028 mensen voor het waterschap stemmen en 13.302.222 voor de provincie. Het verschil is 1.151.806 kiezers.

Woon je in het buitenland en sta je niet meer in Nederland ingeschreven? Dan kun je niet voor een waterschap stemmen, ook niet als Nederlander.

De opkomst sinds 2015

Bij de waterschapsverkiezingen van 2023 was de opkomst 53,61 procent. De opkomst is het deel van de kiezers dat komt stemmen. Het cijfer van 2023 is het hoogste van de drie verkiezingen sinds 2015. Sinds dat jaar stem je voor het waterschap op dezelfde dag als voor de provincie.

In de tabel hieronder staat de opkomst voor het waterschap naast die voor de Provinciale Staten. De laatste kolom laat zien welk deel van de stemmen voor het waterschap blanco was. Blanco betekent dat het stembiljet leeg is ingeleverd.

De Unie van Waterschappen noemt op haar website nog 53,1 procent. Twee dagen na de verkiezing meldde zij 53,7 procent. Dat was een voorlopig cijfer, toen 15 van de 21 waterschappen waren geteld. Wij houden het cijfer uit de databank van de Kiesraad aan.

Bijna evenveel stemmen als voor de provincie

Het waterschap kreeg in 2023 bijna evenveel stemmen als de provincie. Toch was de opkomst lager. Er kwamen 7.748.429 stemmen binnen voor het waterschap en 7.800.795 voor de provincie. Dat zijn er 52.366 minder. Hoeveel stemmen voor het waterschap van niet-Nederlanders kwamen, staat niet in de databank.

Het percentage valt vooral lager uit omdat ruim een miljoen meer mensen voor het waterschap mogen stemmen. Het aantal stemmen deel je dan door een grotere groep. Dat hebben wij zelf nagerekend met de cijfers uit de databank.

Waarom blanco stemmen niets verandert

Een blanco stem telt mee voor de opkomst. Op de verdeling van de zetels heeft hij geen invloed, legt de Kiesraad uit. Toch bleef het stembiljet voor het waterschap in 2023 ruim drie keer zo vaak leeg als dat voor de provincie. Dat gebeurde 89.032 keer, tegen 25.894 keer bij de provincie.

Onderzoekers van de universiteiten van Utrecht, Twente en Leiden deden in 2023 een groot kiezersonderzoek. Ze vroegen mensen die alleen voor de provincie stemden waarom ze het waterschap oversloegen. Opvallend vaak zeiden die dat ze geen idee hadden waarover het ging.

Wij vinden blanco stemmen uit onbekendheid daarom een gemiste kans. Je laat anderen beslissen over een rekening van een paar honderd euro per jaar. Tien minuten met een stemhulp helpen meer.

Zo stem je op 17 maart

Je stempas krijg je uiterlijk 14 dagen voor de verkiezing thuis. De laatste dag is woensdag 3 maart 2027. Mag je ook voor de provincie stemmen, dan krijg je er twee. De lijst met kandidaten volgt uiterlijk vier dagen voor de verkiezing, samen met de adressen van de stembureaus.

De stembureaus zijn open van half acht ’s ochtends tot negen uur ’s avonds. Neem je stempas en een identiteitsbewijs mee. Dat bewijs mag hoogstens vijf jaar verlopen zijn.

Niet elk stembureau is goed

Met je stempas kun je alleen stemmen in een stembureau in je gemeente dat ook binnen je waterschap ligt, schrijft de Kiesraad. Dat is anders dan bij andere verkiezingen. Ligt je gemeente in twee waterschappen, dan kun je dus niet overal terecht. De gemeente mag wel stembureaus aanwijzen waar je ook voor een ander waterschap kunt stemmen.

Op je stempas staat het stembureau dat het dichtst bij je huis is. Wil je in een andere gemeente stemmen, dan vraag je bij je gemeente een kiezerspas aan. Die geldt in het hele waterschap.

Iemand anders laten stemmen

Kun je zelf niet, dan kan iemand anders voor je stemmen. Dat heet stemmen bij volmacht. Je vult de achterkant van je stempas in en jullie tekenen allebei. De ander moet in jouw gemeente wonen en voor hetzelfde waterschap mogen stemmen. Hij of zij neemt een kopie van jouw identiteitsbewijs mee en brengt jouw stem tegelijk met de eigen stem uit. Niemand mag voor meer dan twee anderen stemmen.

Woont de ander in een andere gemeente, dan vraag je een schriftelijke volmacht aan bij je eigen gemeente. Je verzoek moet daar uiterlijk vijf dagen voor de verkiezing binnen zijn.

Wat op 3 oktober 2026 nog niet bekend is

Welke partijen en kandidaten meedoen, weet je pas na 1 februari 2027, als de lijsten zijn ingeleverd. Ruim twee weken later komt er voor alle 21 waterschappen een online stemhulp. Die is op 17 februari klaar, meldde de Unie van Waterschappen in juli 2026. Het bureau Kieskompas maakt hem in opdracht van de Unie.

De waterschapsbelasting voor 2027 is ook nog niet bekend. Elk waterschap stelt zijn eigen tarieven vast. Voor 2026 deden de besturen dat pas eind 2025.

Veelgestelde vragen over de waterschapsverkiezingen