Zonsverduistering 2027 en de volgende boven Nederland

Op maandag 2 augustus 2027 is er een zonsverduistering: tussen ongeveer 10.10 en 12.05 uur bedekt de maan een deel van de zon. Rond 11.05 uur is het meeste weg: in Amsterdam 38 procent van de zon, in Maastricht 43 procent. Dat hebben wij uitgerekend met de gegevens van NASA, de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie. Echt donker wordt het alleen in een smalle strook van Zuid-Spanje via Noord-Afrika en Egypte naar Saoedi-Arabië, Jemen en Somalië. Meer over de ruimte en de aarde lees je in het kennisgebied Wereld.

Hoe een zonsverduistering werkt

Een zonsverduistering kan alleen bij nieuwe maan, een van de fasen van de maan. De maan staat dan tussen de zon en de aarde in. Haar schaduw valt op een klein deel van de aarde. Wie in het donkerste deel van die schaduw staat, ziet de zon helemaal verdwijnen. Wie erbuiten staat, ziet alleen een hap uit de zon.

Dat de maan de zon precies kan afdekken, is toeval. De zon is 400 keer zo breed als de maan. Dat volgt uit de gegevens van NASA: de zon heeft een straal van 695.700 kilometer, de maan van 1.737 kilometer. Maar de zon staat ook 389 keer zo ver weg. De afstand tot de zon is gemiddeld 149,6 miljoen kilometer, tot de maan 384.400 kilometer. Daardoor lijken ze aan de hemel bijna even groot, allebei ongeveer een halve graad. Van de horizon tot recht boven je hoofd is 90 graden, dus een halve graad is een klein rondje.

Totaal of ringvormig

Die afstanden zijn niet vast. De maan draait in een ovale baan om de aarde. Op haar dichtste punt, gemiddeld 363.300 kilometer, is ze aan de hemel 32,9 boogminuten breed. Een boogminuut is een zestigste deel van een graad. Op haar verste punt, gemiddeld 405.500 kilometer, is dat 29,5 boogminuten. De zon lijkt volgens NASA tussen 31,5 en 32,5 boogminuten breed, want de afstand tussen de aarde en de zon verandert over het jaar maar een beetje.

Lijkt de maan groter dan de zon, dan kan de verduistering totaal zijn. Lijkt ze kleiner, dan blijft er een ring van zonlicht over. Dat heet een ringvormige zonsverduistering. Buiten het midden van de schaduw zie je in beide gevallen een gedeeltelijke verduistering. Een verduistering die op de ene plek ringvormig is en op de andere totaal, heet in de sterrenkunde hybride.

Op 2 augustus 2027 lijkt de maan 7,9 procent breder dan de zon, meldt NASA. Dat is een van de redenen dat het donker die dag zo lang duurt.

Waarom het niet elke maand gebeurt

Er is niet elke maand een zonsverduistering, omdat de baan van de maan scheef staat. Ze helt 5,1 graden ten opzichte van de baan van de aarde om de zon. Nieuwe maan is er wel elke 29,5 dagen. Dat is bijna tien keer de breedte van de zon aan de hemel. Meestal schuift de nieuwe maan daardoor boven of onder de zon langs. Alleen als nieuwe maan valt rond een van de twee punten waar die banen elkaar kruisen, schuift ze ervoor. Gemiddeld gebeurt dat ruim twee keer per jaar.

In de hele 21e eeuw telt NASA 224 zonsverduisteringen. In de tabel hieronder zie je hoe die over de vier soorten zijn verdeeld.

Een totale zonsverduistering is op de wereld dus geen zeldzaamheid: ongeveer twee op elke drie jaar. Zeldzaam is dat de strook over jouw huis trekt. Op 2 augustus 2027 is die strook op het punt van de grootste verduistering 258 kilometer breed.

Wat je op 2 augustus 2027 in Nederland ziet

In Nederland is de verduistering gedeeltelijk. De zon staat dan hoog in het zuidoosten, ruim 40 graden boven de horizon. Hoeveel er verdwijnt, hangt af van waar je staat: hoe zuidelijker, hoe meer. In de tabel zie je per plaats het begin, het hoogtepunt en welk deel van de zon de maan dan bedekt. Het einde valt overal tussen 12.03 en 12.06 uur.

Donker wordt het niet. Er valt ruim een derde van het zonlicht weg, midden op een zomerochtend, en dat merk je nauwelijks aan het daglicht. De hap uit de zon zie je alleen met een eclipsbril.

Veel Nederlanders zijn die dag waarschijnlijk niet thuis. Op maandag 2 augustus 2027 hebben alle drie de regio’s zomervakantie, blijkt uit het overzicht van de Rijksoverheid, de informatiesite van de ministeries. Wie dan in Zuid-Spanje zit, krijgt een heel andere verduistering te zien.

Doorsnede of oppervlak

Op andere sites lees je voor dezelfde dag vaak een hoger getal, zoals 49 procent. Dat is geen rekenfout, maar een ander getal. Sterrenkundigen geven vaak aan welk deel van de doorsnede van de zon de maan afdekt. In Amsterdam is dat 48 procent. Van het oppervlak verdwijnt minder: de maan schuift eerst over het smalle randstuk van de zon, en daar zit weinig oppervlak. Wij noemen het oppervlak, want dat zegt ongeveer hoeveel zonlicht er wegvalt.

Hetzelfde speelde op 12 augustus 2026. Toen stond op veel plekken dat 90 procent van de zon verdween. Van het oppervlak was dat volgens onze berekening 87 procent in Groningen en 89 procent in Vlissingen. Het was volgens onze berekening de grootste zonsverduistering in Nederland sinds 11 augustus 1999. Toen verdween in Maastricht nog 97 procent.

Waar het op 2 augustus 2027 donker wordt

De strook waar de verduistering totaal is, komt vanaf de Atlantische Oceaan. Hij trekt over de Straat van Gibraltar en loopt dan door Noord-Afrika en Egypte naar Saoedi-Arabië, Jemen en Somalië. Op het punt waar de verduistering het grootst is, duurt het donker 6 minuten en 23 seconden, meldt NASA. In Luxor in Egypte is dat volgens onze berekening 6 minuten en 20 seconden. Kairo valt erbuiten, met 95 procent.

Zuid-Spanje ligt aan het begin van de strook. In de tabel zie je hoe lang het donker duurt op plaatsen waar veel Nederlanders op vakantie gaan. Het hoogtepunt staat in Spaanse zomertijd, dezelfde tijd als in Nederland.

Waarom 98 procent niet genoeg is

Ons advies is stellig. Ga niet naar Sevilla of Granada in de veronderstelling dat 98 of 99 procent bijna hetzelfde is. Alleen tijdens de totale fase mag je zonder eclipsbril naar de zon kijken, schrijft NASA. Bij 98 procent blijft er een felle sikkel over en blijft het licht. Rijd naar de kust tussen Tarifa en Marbella: daar is het meer dan drie minuten donker.

Aan de overkant van de zeestraat duurt het nog iets langer. In Tanger in Marokko is het 4 minuten en 50 seconden donker. Sevilla ligt net ten noorden van de strook, en ook het Portugese Faro ligt erbuiten. Sta je vlak bij de rand van de strook, reken dan niet op de seconde. Daar kan de duur een paar seconden afwijken van wat wij hebben berekend.

De langste van de eeuw

Je leest vaak dat 2 augustus 2027 de langste zonsverduistering van de eeuw is. Dat klopt niet. Op 22 juli 2009 duurde het donker boven de Stille Oceaan 6 minuten en 39 seconden. Dat is 16 seconden langer, en het staat in dezelfde lijst van NASA. Wel is 2027 de langste die er deze eeuw nog komt. Het dichtst in de buurt komen die van 2045 en 2096, met 6 minuten en 6 seconden.

De verduisteringen van 2009, 2027 en 2045 zijn familie. Ze liggen steeds ongeveer 18 jaar en 11 dagen uit elkaar. Na die tijd staan zon, maan en aarde bijna weer precies zo ten opzichte van elkaar. NASA zet ze daarom in dezelfde reeks, nummer 136.

Veilig kijken naar de zon

Kijk alleen door een eclipsbril die voldoet aan de norm ISO 12312-2, of kijk indirect via een gaatje in karton. ISO is de internationale organisatie die zulke normen vastlegt. Zo’n bril laat nog maar een heel klein deel van het licht door. Dat legt oogarts Ike Schouten van het Oogziekenhuis Rotterdam uit tegen de NOS, de publieke nieuwsomroep. Een gewone zonnebril, hoe donker ook, is volgens NASA niet veilig. Een lasbril, een cd of beroet glas ook niet, zeggen de oogartsen.

Kijk nooit zonder bescherming naar een gedeeltelijke zonsverduistering. Ook niet als er maar een smalle sikkel over is. Je voelt de schade niet op het moment zelf, zegt Schouten. Wel zie je daarna een donkere vlek of een vervormd beeld, en dat gaat niet altijd weg.

In de dagen voor 12 augustus 2026 had een verkoper van eclipsbrillen het druk. Een grote webwinkel haalde zo’n 20 brillen offline, omdat ze niet aan de eisen voldeden, meldde de NOS. Regel je bril voor 2027 dus op tijd, en let op de norm.

Een bril van vorig jaar

Heb je nog een eclipsbril van 12 augustus 2026? Dan kun je die opnieuw gebruiken. NASA noemt geen houdbaarheid, wel één reden om een eclipsbril weg te gooien: schade. Bekijk hem dus eerst. Is hij gescheurd, gekrast of zit er een gaatje in, dan gaat hij weg.

Kijk nooit met een verrekijker, telescoop of camera naar de zon terwijl je een eclipsbril draagt. Het gebundelde zonlicht brandt dan door het filter heen, waarschuwt NASA. Geen bril? Maak een gaatje in een stevig stuk karton, ga met je rug naar de zon staan en vang het licht op een wit vel op. Kijk niet door het gaatje naar de zon. Een vergiet werkt ook: elk gaatje tekent dan een kleine sikkel op de grond.

De volgende zonsverduisteringen in Nederland

De eerstvolgende na 2027 is op 26 januari 2028, vlak voor zonsondergang, met 31 procent in Amsterdam. In de tabel staan de verduisteringen tot en met 2039 waarbij in Amsterdam en Maastricht meer dan een kwart van de zon verdwijnt. Kleinere, zoals op 5 januari 2038 met 6 procent, staan er niet in.

Geen totale verduistering in 2028

Wie zoekt naar een totale zonsverduistering in Europa in 2028, vindt die niet. Op 26 januari 2028 is er in Spanje en Portugal een ringvormige verduistering, zo staat hij bij NASA te boek. In Sevilla blijft volgens onze berekening 7 minuten en 15 seconden een ring van zonlicht over. In Nederland begint de verduistering rond 16.37 uur. De zon gaat onder terwijl de maan er nog voor schuift. Als de zon om 17.15 uur onder de horizon zakt, is in Amsterdam 31 procent weg.

Wanneer Nederland weer een totale ziet

De laatste totale zonsverduistering op Nederlandse bodem was op 3 mei 1715. Volgens onze berekening werd het toen alleen donker op Texel, Vlieland, Terschelling en Ameland, op Vlieland bijna 2 minuten lang. Den Helder en Leeuwarden hielden een dun randje zon over.

De volgende komt op 7 oktober 2135, in het noorden. In Groningen duurt het donker dan 2 minuten en 17 seconden. In Leeuwarden is dat 1 minuut en 24 seconden. Voor het grootste deel van het land is het op 25 mei 2142 zover. In Eindhoven is het dan 3 minuten donker, in Utrecht ruim anderhalve minuut. Volgens de huidige berekening valt Amsterdam er net buiten, met 99,8 procent. Zo ver vooruit is dat een voorspelling met marge. Hoe verder weg een verduistering ligt, hoe groter de onzekerheid, schrijft NASA bij zijn rekenhulp. De draaiing van de aarde staat namelijk niet precies vast.

Wie niet zo lang wil wachten: op 3 september 2081 verdwijnt in Nederland weer 84 tot 94 procent van de zon. Op 23 juli 2093 is de verduistering in Groningen en Friesland zelfs ringvormig. Dan blijft er in Groningen rond 14.38 uur bijna 5 minuten een ring van zonlicht over.

En de maansverduistering

Bij een maansverduistering is het omgekeerd. Dan staat de aarde tussen de zon en de maan, en valt de schaduw van de aarde op de maan. Dat kan alleen bij volle maan. De maan kleurt dan vaak koperrood. Je kunt er zonder bril naar kijken, en je ziet hem overal waar de maan op dat moment boven de horizon staat.

De laatste was op 28 augustus 2026, een bijna totale verduistering vlak voor zonsopkomst. De eerstvolgende totale die je in Nederland goed ziet, valt op oudejaarsavond 2028. Het hoogtepunt is volgens NASA om 17.53 uur, en de maan blijft ruim een uur verduisterd. Ze staat dan nog laag in het oosten. Beter nog is 20 december 2029: dan is het hoogtepunt om 23.43 uur, met de maan hoog aan de hemel.

Ons advies voor 2 augustus 2027

Blijf je in Nederland, zet dan een eclipsbril en een vrij uitzicht op het zuidoosten klaar voor 11.05 uur. Het is een mooie, maar bescheiden verduistering. Ben je die week in Spanje, reserveer de ochtend dan voor de kust tussen Tarifa en Marbella, en kijk de dag ervoor naar het weer. Wacht niet op Nederland zelf: daar duurt het nog ruim een eeuw.

Veelgestelde vragen over de zonsverduistering