Waar heb je als mantelzorger recht op en wie betaalt?

Waar je als mantelzorger vooral recht op hebt, is tijd en ontlasting, en veel minder geld. Werk je in loondienst, dan geeft de Wet arbeid en zorg je per twaalf maanden twee keer je wekelijkse werkuren zorgverlof. Je werkgever betaalt daarover 70 procent van je loon door. Daarnaast is er zes keer je weekuren onbetaald verlof. Hulp en een jaarlijkse blijk van waardering regel je bij de gemeente van degene voor wie je zorgt. Meer over geld, belasting en regelingen staat in het kennisgebied Financieel.

Wie mantelzorger is en wie niet

Mantelzorg is hulp aan iemand die door ziekte, ouderdom of een beperking hulp nodig heeft en met wie je een band hebt. Denk aan je moeder, je partner, je kind of de buurvrouw. De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de wet waarmee gemeenten hulp thuis regelen, legt de nadruk op die band. De hulp komt daaruit voort en niet uit je beroep. Daarom is een vrijwilliger via een stichting geen mantelzorger.

Het gaat om veel mensen. In 2024 gaf 39 procent van de volwassenen in Nederland mantelzorg, ruim 5,5 miljoen mensen. Dat meldt het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), het onderzoeksinstituut van de overheid voor maatschappelijke vragen. Ruim 1 miljoen van hen helpt meer dan 8 uur per week. De meeste mantelzorgers zorgen voor familie: 41 procent voor een ouder of schoonouder en 16 procent voor een partner. Van alle mantelzorgers voelt 11 procent zich ernstig belast, zo’n 600.000 mensen.

Gebruikelijke hulp telt niet mee

Voor de gemeente telt niet alles wat je voor een ander doet als mantelzorg. De Wmo spreekt van gebruikelijke hulp: hulp die je normaal mag verwachten van je partner, je ouders of andere huisgenoten. Denk aan koken, boodschappen en schoonmaken als je samen een huis deelt. Wat een huisgenoot gewoon hoort te doen, neemt de gemeente niet over. Waar die grens ligt, bijvoorbeeld bij wassen en aankleden, beoordeelt de gemeente per situatie.

Alle regelingen op een rij

Er is geen algemene vergoeding voor mantelzorg. Wel zijn er zeven regelingen: drie soorten verlof, respijtzorg, een waardering van de gemeente, betaling uit een zorgbudget en vrijstelling van de sollicitatieplicht. In de tabel hieronder zie je per regeling wat je krijgt, wie betaalt en bij wie je moet zijn.

Zorg je thuis voor een kind dat veel zorg nodig heeft, dan komt daar een regeling bij. Je kunt dan misschien dubbele kinderbijslag krijgen van de Sociale Verzekeringsbank (SVB), die onder meer de kinderbijslag regelt en de betalingen uit een zorgbudget doet.

Zorgverlof als je in loondienst werkt

De Wet arbeid en zorg geeft werknemers drie soorten verlof om voor een naaste te zorgen. Je mag ze gebruiken voor je partner, je kinderen, je ouders, broers, zussen, grootouders en kleinkinderen, en voor huisgenoten. Ook voor een vriend of buur kan het, als de zorg uit jullie band voortkomt en jij degene bent die het redelijkerwijs moet doen.

Kortdurend zorgverlof

Kortdurend zorgverlof is voor de noodzakelijke zorg bij ziekte. Je krijgt per periode van twaalf maanden hoogstens twee keer je werkuren per week. Werk je 32 uur, dan is dat 64 uur. Je werkgever betaalt 70 procent van je loon door. Verdien je meer dan het maximumdagloon, het hoogste dagloon waarover de werknemersverzekeringen worden berekend, dan krijg je 70 procent van dat maximum. Volgens de wet krijg je nooit minder dan het minimumloon, tenzij je cao iets anders regelt.

Je meldt het verlof vooraf, of zo snel mogelijk als het niet anders kan. Je werkgever mag alleen weigeren als het bedrijfsbelang zo zwaar weegt dat jouw belang moet wijken. Dat moet hij dan meteen zeggen. Achteraf mag hij vragen om te laten zien dat de zorg nodig was.

Kijk ook in je cao

Een cao is de afspraak over loon en werk die werkgevers en vakbonden voor een hele sector maken. Zo’n cao kan meer verlof geven dan de wet, maar ook minder. De Wet arbeid en zorg staat toe dat een cao het zorgverlof inperkt: minder uren, minder loon tijdens het kortdurend verlof of minder langdurend verlof. Alleen het kortdurend zorgverlof heeft een bodem: één keer je weekuren per twaalf maanden. Heeft je werkgever geen cao, of zegt de cao er niets over, dan kan hij zo’n afspraak alleen met de ondernemingsraad maken. Ook het loon tijdens calamiteitenverlof kan in een cao anders geregeld zijn. Zoek in je cao dus op het woord zorgverlof voordat je met je werkgever praat.

Langdurend zorgverlof

Duurt de zorg langer, dan is er langdurend zorgverlof: per twaalf maanden hoogstens zes keer je weekuren. Het is onbetaald. Het geldt als je naaste levensbedreigend ziek is, maar ook als hij of zij ziek of hulpbehoevend is en jouw zorg nodig heeft. Je mag het ook in delen opnemen, bijvoorbeeld een dag per week. Werk je 40 uur, dan kun je dat een half jaar volhouden. Bij 32 uur is het na 24 weken op.

Je vraagt het minstens twee weken vooraf schriftelijk aan. Zet erin voor wie het is, waarom, vanaf wanneer, hoeveel uur en hoe je de uren over de week verdeelt. Je werkgever beslist uiterlijk een week voor de begindatum. Doet hij dat niet, dan gaat het verlof in zoals je het vroeg.

Calamiteitenverlof voor de eerste dag

Wordt je moeder plotseling ziek of moet je vader met spoed naar het ziekenhuis, dan heb je recht op calamiteitenverlof met volledig loon. Dat geldt ook voor de zorg op de eerste ziektedag en voor een spoedbezoek aan de dokter dat je niet buiten werktijd kunt plannen. Het verlof duurt zo kort als redelijk is. Is er daarna meer zorg nodig, dan ga je over op kortdurend zorgverlof.

Wat het verlof je kost

Stel dat je 32 uur per week werkt en € 3.000 bruto per maand verdient. Dat is ongeveer € 21,63 per uur. Neem je al je kortdurend zorgverlof op, 64 uur, dan krijg je daarover € 969 in plaats van € 1.385. Je levert dus zo’n € 415 bruto in. Neem je ook al je langdurend zorgverlof op, 192 uur, dan mis je daarover € 4.154 bruto. Samen kosten acht weken zorg je dan iets meer dan anderhalf maandsalaris, zo’n € 4.570 bruto.

Wat er vanaf 2028 kan veranderen

Het kabinet wil de twee zorgverloven samenvoegen tot één regeling van acht weken. Dat staat in het voorstel voor een nieuwe Verlofwet, dat van 29 juni tot en met 10 augustus 2026 in internetconsultatie lag. Op 26 september 2026 is het nog geen wet. De eerste twee weken blijven betaald tegen 70 procent van je loon, de andere zes blijven onbetaald. Nieuw is dat je het verlof, ook het betaalde deel, mag gebruiken als je naaste afhankelijk is van hulp en bij zorg in de laatste levensfase. Het kabinet wil de wet in 2028 laten ingaan.

Meer geld levert het voorstel dus niet op. De Sociaal-Economische Raad (SER), de adviesraad van werkgevers, vakbonden en onafhankelijke deskundigen, adviseerde begin 2026 om alle acht weken te betalen, met geld van de overheid. Dat advies zit niet in het wetsvoorstel.

Hulp van de gemeente

Voor hulp thuis ga je naar de gemeente. Meestal vraagt degene voor wie je zorgt die hulp aan, maar jij mag erbij zijn. Na de melding moet de gemeente binnen zes weken onderzoeken wat er nodig is. Ze kijkt volgens de Wmo daarbij ook naar wat jij als mantelzorger nodig hebt om het vol te houden. Voor dat gesprek heb je recht op gratis cliëntondersteuning: iemand die onafhankelijk met je meedenkt.

Dat gesprek is het moment om ook over jezelf te praten. Zeg hoeveel uur je zorgt, wat je werk vraagt en waar het wringt. De gemeente kan bijvoorbeeld hulp in huis, vervoer of een aanpassing van de woning regelen. Een traplift of een drempelvrije douche valt daaronder, net als andere stappen om levensloopbestendig te wonen. Wil je zelf dichter bij je naaste wonen, dan kun je een mantelzorgwoning in de tuin of aan het huis bouwen. Sinds 2014 kan dat onder voorwaarden zonder vergunning, meldt het SCP. Volgens de Rijksoverheid heb je wel een omgevingsvergunning nodig als het huis een monument is of in een beschermd stads- of dorpsgezicht staat. Stopt de mantelzorg, dan mag niemand er meer in wonen. Vraag je gemeente dus eerst naar de regels.

Respijtzorg

Respijtzorg betekent dat iemand anders de zorg tijdelijk overneemt, zodat jij even op adem komt. Dat kan een vrijwilliger zijn, dagopvang, of een logeerhuis voor een weekend of een week. De Wmo noemt kort verblijf in een instelling om de mantelzorger te ontlasten uitdrukkelijk als hulp die de gemeente kan geven. Voor hulp uit de Wmo mag de gemeente je naaste een eigen bijdrage vragen. Volgens de Wmo is die in 2026 voor de meeste hulp hoogstens € 21,80 per maand, voor alles samen.

Mantelzorgwaardering

Elke gemeente moet in een verordening, een regeling van de gemeenteraad, vastleggen hoe ze haar mantelzorgers ieder jaar waardeert. Dat staat in de Wmo. Hoe en hoeveel, bepaalt de gemeente zelf. Op sommige sites staat dat de waardering een vrijwillige regeling is. Dat klopt niet: de regeling is verplicht, alleen de vorm is vrij.

Je vraagt de waardering aan bij de gemeente waar je naaste woont, niet bij je eigen gemeente. Dat volgt uit de Wmo: de gemeente waardeert de mantelzorgers van haar eigen inwoners die hulp krijgen. Woon je in Utrecht en zorg je voor je vader in Zwolle, dan ga je dus naar Zwolle.

Betaald worden uit een pgb

Wil je betaald worden voor de zorg, dan kan dat alleen via het persoonsgebonden budget (pgb) van je naaste. Een pgb is geld waarmee iemand zelf zijn zorg inkoopt, in plaats van zorg van een instelling. Het kan komen uit de Wmo, de Wet langdurige zorg (Wlz), de zorgverzekering of de Jeugdwet. De Wlz is de wet voor mensen die blijvend intensieve zorg nodig hebben.

Je sluit dan een zorgovereenkomst met je naaste, met een model van de SVB. Komt het budget van de zorgverzekeraar, dan gebruik je het model van die verzekeraar. Daarin staan de zorg, de uren en je uurloon. Voor familie en vrienden geldt een lager tarief dan voor een beroepskracht. Bij een pgb uit de Wlz is dat in 2026 hoogstens € 26,98 per uur. Bij een pgb uit de Wmo of de Jeugdwet bepaalt de gemeente het maximum. Als familielid of vriend krijg je hoogstens 40 uur per week betaald uit het pgb, ook als je meer zorgt. Alleen met een arbeidsovereenkomst mag het meer zijn.

Wat een pgb-vergoeding niet is

Een pgb-vergoeding lijkt een salaris, maar mist veel van wat een salaris beschermt. Volgens de Rijksoverheid bouw je er geen pensioen mee op. Word je werkloos of ziek, dan krijg je in veel gevallen geen uitkering. Overlijdt je naaste, dan stopt de overeenkomst direct. Soms is er dan nog één uitkering van hoogstens een maandloon.

Over je pgb-inkomen betaal je inkomstenbelasting, en het kan gevolgen hebben voor toeslagen zoals huurtoeslag en zorgtoeslag. Een rekenvoorbeeld: word je betaald voor tien uur per week tegen het hoogste Wlz-tarief, dan is dat € 269,80 per week. Over een jaar is dat ongeveer € 14.030, vóór belasting. Dat is een flink bedrag, maar het maakt van je naaste een werkgever en van jou een betaalde zorgverlener, met een overeenkomst, vaste afspraken en verplichtingen. De Rijksoverheid noemt je dan een informele pgb-zorgverlener.

Mantelzorg naast een uitkering

Heb je een WW-uitkering of een uitkering bij arbeidsongeschiktheid, dan hoef je misschien een tijd niet te solliciteren. Die uitkeringen komen van het UWV, de uitvoeringsorganisatie van de werknemersverzekeringen. Het UWV geeft mantelzorgers hoogstens zes maanden vrijstelling van de sollicitatieplicht. In een uitzonderlijke situatie kan het UWV dat steeds met een maand verlengen. Die tijd is bedoeld om de zorg anders te regelen. Je bespreekt het eerst met je werkcoach en vraagt het daarna aan in de Werkmap op werk.nl.

Met een bijstandsuitkering beslist je gemeente. Sommige gemeenten stellen mantelzorgers met een zware zorgtaak vrij van de plicht om te solliciteren, maar dat verschilt per plek. De gemeente kan je in ruil voor bijstand om onbetaald werk vragen, een tegenprestatie. Mantelzorg mag daarvoor nooit worden opgelegd, meldt Regelhulp, de wegwijzer van het ministerie van VWS. Werd je vóór je WW uit een pgb betaald, dan tellen die jaren mogelijk mee voor je arbeidsverleden. Daardoor heb je misschien langer recht op WW.

Begin bij tijd en ontlasting

Regel eerst tijd, dan ontlasting, en kijk pas daarna naar geld. Begin dus bij tijd: praat met je werkgever over zorgverlof en over andere werktijden of thuiswerken. Zorg daarna voor ontlasting: meld je bij de gemeente van je naaste en vraag in het gesprek ook naar respijtzorg voor jezelf. Geld komt als laatste. De waardering is een klein gebaar, en een pgb maakt van je naaste een werkgever en van jou een zorgverlener zonder pensioen.

Die volgorde heeft een reden. Van de mantelzorgers die voor hun partner zorgen, voelt 27 procent zich ernstig belast, meldt het SCP. Bij wie voor een kind zorgt, is dat 22 procent. Wie uitvalt, verliest meer dan een waardering of een uurloon kan goedmaken. Twijfel je waar je moet beginnen, bel dan de Mantelzorglijn van MantelzorgNL, de landelijke vereniging voor mantelzorgers, op 030 760 60 55.

Veelgestelde vragen over mantelzorg