Michelangelo, beeldhouwer van de David en de Sixtijnse Kapel

Michelangelo Buonarroti werd op 6 maart 1475 geboren in Caprese, een stadje in Toscane. Hij stierf op 18 februari 1564 in Rome. Reken je dat uit, dan werd hij 88 jaar. De data staan in een lijst van het Getty Research Institute. Dat is het onderzoeksinstituut van de Getty-stichting in Los Angeles. Beroemd is hij door de Sixtijnse Kapel, maar hij was vooral beeldhouwer. Van zijn schilderijen op hout is maar een handvol bewaard. De Uffizi, het grote kunstmuseum van Florence, kent er één dat voltooid is. Dicht bij huis is ook werk van hem. In Haarlem liggen tekeningen, in Brugge staat een beeld. Meer over kunst en geschiedenis lees je in het kennisgebied Wereld.

Wie was Michelangelo

Michelangelo was een Italiaanse beeldhouwer, schilder, bouwmeester en dichter uit de tijd van de renaissance. Zo staat hij in de lijst van Getty. Zijn vader bestuurde het stadje Caprese, dat onder de stad Florence viel. Michelangelo kwam dus niet uit Florence zelf.

Op zijn dertiende ging hij in Florence in de leer bij Domenico Ghirlandaio. Dat was toen de bekendste schilder van de stad, schrijft Getty. Daarna leerde hij beeldhouwen. Zijn beschermer was Lorenzo de’ Medici, de machtigste man van Florence. Dat vertelt de National Gallery, het nationale museum voor schilderkunst in Londen. Toen hij in 1496 naar Rome trok, was hij al bekend als beeldhouwer. Zijn loopbaan duurde volgens Getty meer dan 70 jaar.

In ons overzicht van de bekendste kunstenaars staat hij naast zes anderen.

Zijn leven in zeven werken

De tabel hieronder zet zeven bekende werken op volgorde van jaar. Je ziet ook hoe oud Michelangelo toen was en waar het werk nu is.

De Pietà en de David maakte hij allebei voor zijn dertigste. En op zijn 66e werkte hij nog aan een schildering die een hele wand vult.

Beeldhouwer boven alles

Michelangelo was ‘boven alles’ beeldhouwer, zegt Terry van Druten. Hij is conservator van Teylers Museum in Haarlem, het oudste museum van Nederland. Een conservator beheert de verzameling van een museum.

Zijn eerste meesterwerk is de Pietà in de Sint-Pietersbasiliek in Vaticaanstad. Een pietà is een beeld van Maria met haar dode zoon Jezus in haar armen. Michelangelo hakte zijn Pietà in 1498 uit één blok marmer. Het marmer kwam uit Carrara in Italië, en het werk kostte hem negen maanden. Dat schrijft de Fabbrica di San Pietro. Die dienst van het Vaticaan zorgt voor de basiliek. Een Franse kardinaal had het beeld besteld voor zijn eigen graf.

Bij de band over de borst van Maria staat de naam van de maker. Volgens de Fabbrica zette Michelangelo die op geen enkel ander werk.

De David in cijfers

De David is 517 centimeter hoog. De marmeren voet waarop hij staat, telt daarin mee. Naar onze berekening is het beeld bijna drie keer zo hoog als een man van 1,80 meter. Het weegt 5.560 kilo. Die maten komen van de Galleria dell’Accademia, het museum in Florence waar het beeld staat.

De opdracht kwam op 16 augustus 1501 van het bestuur van de kathedraal van Florence. Michelangelo kreeg er 400 dukaten voor, een munt van toen.

Waar het moest staan, besliste op 25 januari 1504 een commissie van kunstenaars. Daarin zaten onder anderen Leonardo da Vinci en Sandro Botticelli. Ze kozen voor de ingang van het Palazzo Vecchio, aan het belangrijkste plein van de stad. Daar moest de David de kracht en de onafhankelijkheid van Florence laten zien. Op 8 september 1504 werd het beeld aan de stad getoond.

Het beeld is nog altijd meer dan een kunstwerk. Kort voor 15 april 2026 gebruikte een politieke beweging een afbeelding van de David. Het museum liet die dag weten dat de David geen logo is en geen middel voor politieke boodschappen.

Veel werk bleef onaf

Michelangelo liet veel werk onaf. In 1505 bleef het meeste in Florence liggen, want hij werd naar Rome geroepen. Daar moest hij een graf met beelden maken voor paus Julius II. Dat graf bleef hem achtervolgen tot 1545, schrijft de National Gallery. Naar onze berekening is dat 40 jaar.

Ook de Apollo-David uit ongeveer 1530 is onaf. Het beeld is 150 centimeter hoog. Het bleef achter toen Michelangelo uit Florence vertrok, na een wisseling van de macht. Doordat het niet af is, twijfelden kenners lang of het de god Apollo is of de held David. Daar komt de dubbele naam vandaan, schrijft Teylers Museum.

Het plafond en de wand van de Sixtijnse Kapel

Michelangelo schilderde twee keer in de Sixtijnse Kapel. Het plafond maakte hij van 1508 tot 1512. De wand achter het altaar schilderde hij later, van 1536 tot 1541. Die jaren komen van de Vaticaanse Musea. Dat zijn de musea van de paus, en de kapel hoort erbij.

Wie de kapel binnenkomt, legt meteen het hoofd in de nek, net als alle bezoekers eromheen.

De kapel heet naar paus Sixtus IV, die haar tussen 1477 en 1480 liet opknappen. De wanden waren al in 1481 en 1482 beschilderd. Een van de schilders was Domenico Ghirlandaio, de latere leermeester van Michelangelo. Op het plafond stond toen een sterrenhemel. In deze kapel kiezen de kardinalen nog altijd een nieuwe paus.

Het plafond begon als een kleine opdracht

Paus Julius II vroeg eerst om weinig. In mei 1504 was er een lange scheur in het plafond gekomen. De oude schildering raakte daardoor waarschijnlijk zo beschadigd dat de paus een nieuwe wilde. Op 8 mei 1508 tekende Michelangelo het contract. Hij zou twaalf apostelen schilderen, met versieringen eromheen. Dat plan vond hij zelf ‘een armzalig ding’. De paus liet hem daarna zelf bepalen wat er kwam.

In het midden staan negen taferelen uit Genesis, het eerste boek van de Bijbel. Ze lopen van de schepping tot het verhaal van Noach. Eromheen zitten zeven profeten en vijf sibillen. Dat zijn vrouwelijke profeten.

Michelangelo schilderde op natte kalk. Die manier van schilderen heet fresco, legt de National Gallery uit. Er gaat per dag maar zoveel kalk op de muur als je die dag kunt beschilderen.

In augustus 1510 was de eerste helft klaar. Op 1 november 1512 droeg de paus een mis op in de kapel. Het plafond moet dus uiterlijk op 31 oktober af zijn geweest. Volgens onze berekening werkte Michelangelo er bijna vier en een half jaar aan.

Het Laatste Oordeel en de bedekte naakten

Ruim 20 jaar na het plafond kwam Michelangelo terug in de kapel. Eind 1533 kreeg hij een nieuwe opdracht van paus Clemens VII. Hij moest de wand achter het altaar beschilderen. Michelangelo begon in 1536 en was in de herfst van 1541 klaar. Het Laatste Oordeel laat zien hoe Christus terugkomt en over alle mensen oordeelt.

Op de wand staat ook de heilige Bartolomeüs, met zijn eigen huid in de hand. Meestal wordt in die huid een zelfportret van Michelangelo herkend, schrijven de Vaticaanse Musea.

Niet iedereen was blij met de vele naakte figuren. De ceremoniemeester van de paus vond het werk meer iets voor een kroeg dan voor de kapel van een paus. In 1564 besloot de kerk dat een deel van de figuren bedekt moest worden. Dat was ook het jaar waarin Michelangelo stierf. De schilder Daniele da Volterra schilderde er kleding overheen. Hij kreeg daardoor de bijnaam de broekenschilder.

Als schilder liet hij weinig na

Michelangelo liet maar een handvol schilderijen op houten panelen na. De fresco’s tellen dan niet mee. De National Gallery houdt het op misschien maar drie. Het museum heeft er zelf twee, en die zijn allebei niet af. Het derde hangt in de Uffizi. Het is rond en heet daarom de Doni Tondo. De doorsnee is 120 centimeter. Volgens de Uffizi is dit zijn enige voltooide paneel dat bewaard is.

De figuren vullen bijna het hele vlak, alsof het een beeld is. Zelfs met een penseel dacht hij als beeldhouwer.

Michelangelo en Leonardo da Vinci

Michelangelo en Leonardo da Vinci werkten kort na 1500 allebei in Florence. Ook de jonge schilder Rafaël was er toen. Dat gaf de kunst in de stad een flinke duw, schrijft de Uffizi.

Leonardo was van 1452 en dus ongeveer 23 jaar ouder. Hun wegen kruisten elkaar bij de David, toen Leonardo meekoos waar het beeld kwam te staan.

De twee hadden één ding gemeen: ze lieten allebei veel werk onaf. Hoe dat bij Leonardo ging, lees je in ons artikel over Leonardo da Vinci.

Bouwmeester en dichter in zijn late jaren

Later in zijn leven ontwierp Michelangelo ook gebouwen. Het bekendste is de koepel van de Sint-Pietersbasiliek. Hij bedacht de koepel en bouwde hem tot aan de trommel. Dat is de ronde muur waarop de koepel rust.

De bouwmeester Giacomo della Porta maakte het werk af, van 1588 tot 1590. Volgens de Fabbrica di San Pietro werkten 800 arbeiders er 22 maanden aan. Toen hij in 1590 af was, was Michelangelo naar onze berekening al 26 jaar dood.

In Florence ontwierp hij de Nieuwe Sacristie. Dat is een grafkapel voor de familie De’ Medici. Hij maakte zowel het gebouw als de beelden, tussen 1519 en 1534. Bekend zijn de vier naakte figuren Nacht, Dag, Avond en Ochtend. Dat schrijven de Musei del Bargello. Bij die groep musea in Florence hoort ook de Galleria dell’Accademia.

Michelangelo schreef ook gedichten. In 1532 leerde hij de jonge edelman Tommaso de’ Cavalieri kennen. Volgens Teylers Museum werd hij smoorverliefd op hem. Hij stuurde hem brieven, gedichten en tekeningen. Michelangelo was ook diepgelovig, schrijft het museum.

Tekeningen die hij liet vernietigen

Van Michelangelo zijn ongeveer 600 tekeningen bewaard. Dat zei Julian Brooks van het Getty-museum in een gesprek in 2020. Het hadden er veel meer kunnen zijn.

In februari 1518 schreef Michelangelo vanuit Florence een brief aan zijn assistent in Rome. Die moest alle tekeningen in het huis daar vernietigen. De assistent schreef terug dat hij het met spijt had gedaan. Toen Michelangelo stierf, lagen er nog maar ongeveer tien tekeningen in zijn huis. Waarom hij ze liet vernietigen, noemt Brooks een raadsel.

Michelangelo in Nederland en België

Wie in Nederland werk van Michelangelo wil zien, komt uit in Haarlem. In Teylers Museum liggen 22 tekeningen van hem, maar die zijn niet elke dag te zien. Het museum kocht ze in 1790 in Rome, samen met een grote verzameling Italiaanse tekeningen.

De tekeningen in Haarlem

De tekeningen in Haarlem waren eerder van koningin Christina van Zweden. Dat vertelt Edina Adam van het Getty-museum in hetzelfde gesprek. De eerste eigenaar was mogelijk Daniele da Volterra. Dat is de broekenschilder uit de Sixtijnse Kapel. Hij was een goede vriend van Michelangelo.

Hoeveel het er zijn, hangt af van hoe je telt. Teylers houdt het op 22. In dat gesprek vallen twee andere getallen: 24 bladen en 28 tekeningen. Op een blad staat soms op beide kanten een tekening.

Tekeningen kunnen slecht tegen licht en worden daarom zelden getoond. Van 15 oktober 2025 tot en met 25 januari 2026 lagen ze wel in de zalen. Toen hield Teylers de tentoonstelling De mannen van Michelangelo, 550 jaar na zijn geboorte. Meer dan 72.000 mensen kwamen kijken.

Uit Florence kwam toen de Apollo-David naar Haarlem. Volgens het museum was dat de eerste keer dat een marmeren beeld van Michelangelo in Nederland te zien was.

De Madonna van Brugge is twee keer geroofd

Voor een beeld van Michelangelo hoef je niet naar Italië. In de Onze-Lieve-Vrouwekerk in Brugge staat zijn Madonna met Kind, van wit marmer uit Carrara. Het beeld is 130 centimeter hoog en gemaakt tussen 1503 en 1505. Dat schrijft Musea Brugge, de organisatie die het beeld beheert.

Het was het eerste van slechts enkele werken die Italië tijdens zijn leven verlieten. Buiten Italië zijn maar een stuk of vijf marmeren beelden van hem blijvend te zien, schrijft Teylers Museum.

In 1514 schonk het echtpaar Mouscron het beeld aan de kerk. De voorwaarde was dat het er voor altijd zou blijven. In 1794 ging het beeld als buit naar Parijs. Pas in 1816 kwam het terug.

In de nacht van 6 op 7 september 1944 haalden Duitse soldaten het opnieuw weg. Ze wikkelden het beeld in een matras en namen ook 11 schilderijen mee. De Madonna kwam terecht in een zoutmijn in het Oostenrijkse Altaussee. Daar hadden de Duitsers bijna 8.000 voorwerpen verborgen. Op 16 mei 1945 vonden de Monuments Men de mijn. Zo heet de groep geallieerde militairen die geroofde kunst opspoorde. In november 1945 stond de Madonna weer in Brugge.

Dicht bij huis naar Michelangelo kijken

De tabel hieronder laat zien waar je dicht bij huis werk van Michelangelo vindt, en of het er altijd te zien is.

De kerk in Brugge is gratis. Voor het deel met de Madonna heb je een kaartje nodig.

Ons oordeel: wie Michelangelo wil begrijpen, moet een beeld van hem zien en geen foto van een plafond. Vanuit Nederland is Brugge daarvoor de beste plek. Het is dichterbij dan Florence of Rome, en het beeld staat er het hele jaar. Hoeveel musea Nederland telt en wat een bezoek kost, lees je in ons artikel over musea in Nederland.

Veelgestelde vragen over Michelangelo