Beroemde kunstenaars en schilders: de 7 bekendste namen

Bekend is niet hetzelfde als goed. Het Louvre in Parijs telde in 2024 8,7 miljoen bezoekers en is daarmee het drukstbezochte museum ter wereld. De rij staat er voor een paneeltje van 77 bij 53 centimeter dat Leonardo da Vinci rond 1503 begon. Werk van deze makers hangt ook in de Nederlandse musea. Dat is wat bekendheid doet: zeven namen zijn zo ver boven de rest uit gegroeid dat ze het beeld van vijf eeuwen schilderkunst bepalen. Hieronder staan die zeven, met hun stroming, hun bekendste werk en de verhalen die er vaak verkeerd bij verteld worden.

Eerst de afbakening, want kunstenaar is een breed woord: iedereen die iets creatiefs maakt. Je kunt daarbinnen onderscheid maken tussen scheppende en uitvoerende kunst. Scheppende kunst is het bedenken en maken van iets nieuws, uitvoerende kunst is dat bedachte werk ten gehore brengen. Wie een vioolconcert bedenkt en opschrijft is de scheppende kunstenaar, de componist; wie de viool bespeelt is de uitvoerende, de violist. Alle creatieve vakken langslopen zou te ver voeren, dus we houden het hier bij de schilders.

De zeven bekendste schilders op een rij

In de tabel hieronder zie je de zeven op een rij: wanneer ze leefden, in welke stroming hun werk wordt geplaatst en welk schilderij het bekendst is geworden.

Leonardo da Vinci

Leonardo da Vinci (1452 tot 1519) was schilder, maar ook wetenschapper, uitvinder, beeldhouwer, architect en ingenieur. Hij liet minder dan 20 schilderijen na, een klein oeuvre voor iemand van zijn faam, en juist daardoor is elk werk een gebeurtenis. Zijn bekendste zijn de Mona Lisa en Het Laatste Avondmaal. Wat de Mona Lisa zo ongrijpbaar maakt, is een techniek die hij zelf tot in de perfectie bracht: sfumato. Daarbij laat de schilder de overgangen tussen licht en donker vervagen, zodat er geen enkele harde lijn in het gezicht zit. Daarom lijkt de uitdrukking te veranderen terwijl je kijkt.

Michelangelo Buonarroti

Michelangelo Buonarroti (1475 tot 1564) was Italiaan, net als Da Vinci, en zag zichzelf in de eerste plaats als beeldhouwer. Zijn David en zijn Pietà zijn wereldberoemd. Toch is hij het bekendst van iets wat hij met tegenzin aannam: de fresco’s op het plafond van de Sixtijnse Kapel in Vaticaanstad, geschilderd tussen 1508 en 1512. Een fresco is een schildering in natte kalk, die je in één dag af moet hebben voordat de kalk opdroogt; corrigeren kan niet. Michelangelo bedekte op die manier ongeveer 500 vierkante meter plafond met scènes uit het Bijbelboek Genesis, staand op een steiger, jaar in jaar uit.

Vincent van Gogh

Vincent van Gogh (1853 tot 1890) schilderde tien jaar lang, en in die tien jaar maakte hij ruim 800 schilderijen. Zijn bekendste zijn Sterrennacht, de Zonnebloemen en De aardappeleters. Hij is herkenbaar aan de dikke, zichtbare penseelstreek en aan kleuren die harder tegen elkaar staan dan de schilders voor hem durfden.

Op dit punt staat op vrijwel elke Nederlandse pagina hetzelfde zinnetje: dat hij tijdens zijn leven maar één schilderij verkocht, De rode wijngaard. Dat klopt niet. Het Van Gogh Museum, dat zijn nalatenschap beheert en onderzoekt, noemt het een hardnekkig misverstand. We weten niet precies hoeveel hij verkocht, schrijft het museum, maar in elk geval meer dan een paar. Bekend is dat hij tekeningen verkocht aan zijn oom Cor, kunsthandelaar in Amsterdam, en een schilderij aan de Parijse verfleverancier Julien Tanguy. De rode wijngaard ging in 1890 naar de Belgische schilder Anna Boch voor 400 Franse frank. Het beeld van de volstrekt miskende schilder klopt dus wel in grote lijnen, maar het cijfer erachter is verzonnen.

Pablo Picasso

Pablo Picasso (1881 tot 1973) werd in Spanje geboren en werkte het grootste deel van zijn leven in Frankrijk. Hij was schilder, beeldhouwer, graficus en schrijver. Samen met Georges Braque bedacht hij het kubisme. Daarbij zie je een voorwerp niet vanuit één standpunt, maar tegelijk van voren, van opzij en van boven, opgebroken in vlakken.

Zijn werk wordt vaak in periodes ingedeeld. In de blauwe periode schilderde hij sombere, blauwgekleurde doeken van mensen aan de rand van de samenleving. Tijdens de rozenperiode werd zijn palet warmer en kwamen er circusartiesten in. In de Afrikaanse periode werd het werk hoekiger en abstracter, onder invloed van Afrikaanse maskers. Zijn bekendste werken zijn Les Demoiselles d’Avignon, Guernica en The Old Guitarist. Guernica maakte hij in 1937 na het bombardement op het Baskische stadje Guernica; het hangt in Museo Reina Sofía in Madrid en is bijna 8 meter breed.

Johannes Vermeer

Johannes Vermeer (1632 tot 1675) schilderde stille binnenkamers: een vrouw die melk schenkt, een meisje dat omkijkt, iemand bij een raam. Er zijn nog geen 40 werken die met zekerheid van hem zijn, en dat maakt elk doek kostbaar. Zijn handelsmerk is het licht dat van links door een raam valt en alles zacht maakt.

Zijn bekendste werken zijn Meisje met de parel, Het melkmeisje en Gezicht op Delft. Meisje met de parel hangt in het Mauritshuis in Den Haag en wordt weleens de Mona Lisa van het noorden genoemd. Aardig detail: een internationaal onderzoeksteam scande het doek in 2018 in het Mauritshuis en maakte in 2020 bekend dat zij oorspronkelijk voor een groen gordijn stond. Die groene verf is in de eeuwen daarna verkleurd, en daarom lijkt de achtergrond nu bijna zwart.

Rembrandt van Rijn

Rembrandt van Rijn (1606 tot 1669) is de derde Nederlander in dit rijtje en voor veel mensen de grootste. Hij was meester in het clair-obscur: licht en donker zo tegenover elkaar zetten dat een plat doek diepte krijgt en je oog vanzelf naar de hoofdpersoon gaat. En hij schilderde, tekende en etste zichzelf zijn leven lang. Het Rijksmuseum komt op ongeveer 80 zelfportretten, verdeeld over drie technieken, en noemt hem daarmee tot in de twintigste eeuw de kampioen van het genre.

Zijn bekendste werken zijn De Nachtwacht, De anatomische les van Dr. Nicolaes Tulp en Bathseba in haar bad. De Nachtwacht ligt sinds de zomer van 2019 onder het vergrootglas in Operatie Nachtwacht, het onderzoeks- en restauratieproject van het Rijksmuseum. Op 19 januari 2022 haalden restauratoren het doek van zijn houten spieraam en spanden ze het op een aluminium frame met veren, omdat de linkerbovenhoek was gaan vervormen. Het schilderij is al die tijd te zien gebleven, achter glas, met de restauratoren erbij. Dat Rembrandt aan het eind van zijn leven ook bankroet ging, in 1656, hoor je er zelden bij.

Claude Monet

Claude Monet (1840 tot 1926) was Frans en gaf het impressionisme zijn naam, zij het per ongeluk. Een criticus noemde zijn doek Impression, soleil levant uit 1872 spottend een ‘impressie’, en de groep nam het scheldwoord over. Waar het de impressionisten om ging: niet het voorwerp zelf schilderen, maar het licht dat er op dat moment op valt. Monet schilderde daarom hetzelfde onderwerp keer op keer bij ander weer en op een ander uur, van hooibergen tot de kathedraal van Rouen. In zijn laatste jaren maakte hij de reeks Waterlelies naar zijn eigen tuin in Giverny, toen zijn ogen door staar al slechter werden.

Naast het impressionisme van Monet was het expressionisme een invloedrijke stroming, met kunstenaars als Edvard Munch en Egon Schiele. Daar gaat het niet om het licht maar om het gevoel.

Bekende vrouwelijke kunstenaars

In het rijtje van zeven staat geen enkele vrouw, en dat is geen toeval. Vrouwen kregen eeuwenlang nauwelijks toegang tot de opleidingen en de gilden waar schilders hun vak leerden. Wie toch schilderde, raakte na haar dood vaak uit beeld. Twee namen horen daarom in elk lijstje thuis.

Judith Leyster

Judith Leyster (1609 tot 1660) kwam uit Haarlem. In 1633 werd ze lid van het Sint-Lucasgilde, het schildersgilde van de stad; dat lukte in die tijd maar weinig vrouwen. Ze schilderde vrolijke taferelen van muzikanten en drinkers, in dezelfde losse stijl als haar stadgenoot Frans Hals. Die gelijkenis werd haar lang noodlottig. Haar werk werd aan Hals toegeschreven, tot kenners aan het eind van de negentiende eeuw haar teken herkenden: de letters JL met een vallende ster erachter. Het Rijksmuseum heeft van haar De vrolijke drinker en De serenade, allebei uit 1629.

Frida Kahlo

Frida Kahlo (1907 tot 1954) uit Mexico is de bekendste vrouwelijke schilder van de twintigste eeuw. Een busongeluk in 1925 liet haar zwaar gewond achter, en haar lichaam en haar pijn komen in haar werk steeds terug. Ze schilderde vooral zichzelf. Het Harry Ransom Center van de Universiteit van Texas, dat een van haar schilderijen bezit, telt 55 zelfportretten. Op het doek van dat museum uit 1940 draagt ze een ketting van doornen die in haar hals prikken.

Bekende moderne schilders

Banksy is de bekendste levende kunstenaar die niemand kent. Banksy is een schuilnaam; wie erachter zit, is nooit officieel vastgesteld. De meest genoemde kandidaat is Robin Gunningham, geboren in 1973 of 1974 in Bristol, maar bewijs is er niet. Zijn werk is grappig en maatschappijkritisch tegelijk. Hij maakt het met een sjabloon: een uitgesneden plaat waar hij verf doorheen spuit, zodat een ingewikkelde afbeelding in seconden op een muur staat. Meer daarover lees je in ons artikel over street art.

Neo Rauch, geboren in 1960 in Leipzig, geldt als een van de belangrijkste hedendaagse schilders. Zijn doeken zien eruit als droombeelden waarin figuren uit verschillende tijden door elkaar lopen; hij houdt bewust afstand van de mode van de internationale kunstwereld. Albert Oehlen, geboren in 1954 in Krefeld, ging de andere kant op en brak de schilderkunst juist af. Hij mengt olieverf met computerprints, reclamebeelden en slordigheid. Zo laat hij zien dat een schilderij ook gewoon een oppervlak met verf is.

Wie deze zeven namen, de twee vrouwen en de drie hedendaagse schilders kent, kan in een museum het meeste plaatsen. En wie er één wil onthouden die het minst wordt overschat: Vermeer. Van nog geen 40 doeken word je niet wereldberoemd door marketing.

Veelgestelde vragen over beroemde kunstenaars