Opgelicht: wanneer krijg je je geld terug van de bank?

Heeft de oplichter zelf geld van je rekening gehaald, bijvoorbeeld met codes die hij van je kreeg, dan moet je bank het terugbetalen. Dat moet uiterlijk aan het eind van de volgende werkdag, zegt het Burgerlijk Wetboek, de wet met de regels tussen burgers en bedrijven. Alleen als jij grof nalatig was of zelf fraude pleegde, hoeft de bank niet of niet alles te betalen. Heb je zelf op bevestigen gedrukt, ook al werd je bedrogen, dan hoeft de bank in de regel niets terug te betalen. Dat is alleen anders als ze wist of serieuze aanwijzingen had dat het fraude was.

Hoe dun die grens is, lieten dit voorjaar twee uitspraken zien van het Kifid, het klachteninstituut voor geldzaken. De bank bunq moest een vrouw € 35.367 vergoeden, een echtpaar bij SNS kreeg van € 59.000 niets terug. Meer over geld en je rechten staat in het kennisgebied Financieel.

Wat je nu meteen doet

Oplichters sluizen geld vaak snel door naar andere rekeningen. Hoe sneller je bank het weet, hoe groter de kans dat er nog iets tegen te houden is. Doe dit in deze volgorde:

• Bel je bank via het nummer op je bankpas, in de app of op de eigen website van de bank, nooit via een nummer uit een bericht. Laat je rekening blokkeren en vraag of de bank het geld nog kan terughalen.
• Neem de controle over je rekening terug. Verander je codes, verwijder een app waarmee iemand kon meekijken en laat de bank onbekende toestellen van je rekening halen.
• Doe aangifte bij de politie. Bij helpdeskfraude, waarbij iemand zich voordoet als medewerker van je bank, kan dat online met DigiD. Dat geldt ook voor hulpvraagfraude, waarbij iemand zich via WhatsApp voordoet als je kind of een vriend. Anders bel je 0900-8844 voor een afspraak. Zonder aangifte krijg je geen coulance, een vrijwillige vergoeding van je bank, en start je bank geen terugvraagprocedure.
• Schrijf op wat er gebeurde, met tijden erbij. Bewaar alle berichten, schermafbeeldingen en afschriften.
• Dien een schriftelijke klacht in bij je bank. Zet erin wie de betaling deed: jij of de oplichter.

Dat laatste punt bepaalt bijna alles wat daarna gebeurt.

Niet toegestaan of zelf betaald

Voor de wet draait het om één woord: instemming. Een bank mag een betaling alleen uitvoeren als jij ermee instemt, op de manier die je met de bank hebt afgesproken. Denk aan bevestigen in de app met je pincode of vingerafdruk. Gebeurt een betaling zonder die instemming, dan heet ze niet toegestaan.

Bij een niet-toegestane betaling moet de bank het bedrag meteen terugzetten, en in elk geval voor het eind van de volgende werkdag. Dat geldt ook als de oplichter je codes van jou kreeg, via een nepsite of een telefoontje. Hij voerde de betaling uit, niet jij. Jij moet de betaling wel zo snel mogelijk melden, en uiterlijk 13 maanden na de afschrijving. Weigert de bank omdat jij te onvoorzichtig was, dan moet de bank dat bewijzen. Dat de betaling met jouw codes in haar systeem staat, is volgens de wet niet vanzelf genoeg.

Keurde je de betaling zelf goed, dan is ze voor de wet toegestaan. Ook als een oplichter je daartoe overhaalde. Je bank moet een opdracht die jij geeft gewoon uitvoeren, en daarna kan alleen de ontvanger het geld nog terugboeken.

Zo pakken de bekendste trucs uit

In de tabel hieronder zie je zes vormen van oplichting die veel voorkomen. Wat je terugkrijgt, hangt af van de tweede kolom.

Ons oordeel: bij oplichting beslist niet hoe erg het is wat je overkwam, maar hoe de betaling technisch verliep. Dat voelt willekeurig. Twee slachtoffers van dezelfde nepbankmedewerker kunnen heel anders uitkomen. De een gaf een code en krijgt in beginsel alles terug, de ander drukte zelf op bevestigen en krijgt niets.

Wanneer ben je grof nalatig

Bij een niet-toegestane betaling heeft de bank voor een eerlijke klant één uitweg. Ze moet aantonen dat jij grof nalatig was. Lukt dat, dan draag je in beginsel het verlies zelf. Handelde je niet met opzet, dan mag de rechter dat verlies beperken, en het Kifid deed dat ook bij de vrouw in de zaak hieronder. Een eigen risico voor gewone onoplettendheid kent de Nederlandse wet niet.

Grof nalatig betekent meer dan onoplettend. Het gaat om de veiligheidsafspraken met je bank, de Uniforme Veiligheidsregels. De banken stelden ze in 2014 op met de Consumentenbond. Houd je codes geheim en laat niemand anders je pas gebruiken. Beveilig de apparaten waarmee je bankiert en controleer je rekening. Meld een incident direct en volg de aanwijzingen van je bank op. Sinds april 2026 geldt als maat dat je wist dat je waarschijnlijk werd opgelicht, en toch doorging.

De uitspraak van april 2026

Banken, en tot april 2026 ook het Kifid zelf, rekenden het doorgeven van je code aan een beller tot grove nalatigheid. In de zaak hieronder deed de eerste commissie van het Kifid dat ook. Op 20 april 2026 ging de Commissie van Beroep van het Kifid daar tegenin. Dat is de hoogste commissie binnen het klachteninstituut.

Het ging om een klant van bunq. Op een avond in oktober 2023 klikte ze op een mail die van haar bank leek te komen, en vulde ze haar bankgegevens in. Drie kwartier later belde een zogenaamde bankmedewerker. Ze gaf hem haar beveiligingscode van zes cijfers, en daarmee koppelde hij zijn eigen toestel aan haar rekening. In ruim een uur boekte hij € 50.489 weg, naar een cryptoplatform en een Spaanse rekening.

De commissie oordeelde dat je pas grof nalatig bent als je beseft dat je waarschijnlijk wordt opgelicht, en toch doorgaat. Het hele idee van bankhelpdeskfraude is juist dat je denkt met je echte bank te praten. Daarom is er bij deze fraude niet snel sprake van grove nalatigheid, en moet de bank de schade in beginsel volledig vergoeden. De commissie kwam daarmee terug op haar eigen uitspraak van 7 februari 2025. Dat bunq klanten vaak waarschuwt dat de bank nooit om codes vraagt, liet volgens de commissie vooral zien hoe goed de oplichter de vrouw had gemanipuleerd.

Waarom ze toch niet alles terugkreeg

In het nieuws stond dat de vrouw al haar geld terugkreeg. De uitspraak zelf zegt iets anders. De eerste commissie van het Kifid vond haar grof nalatig, maar gaf haar toch € 35.367. Ze hoefde niet te verwachten dat haar spaarrekening zo makkelijk een betaalrekening kon worden, en de bank hanteerde geen wachttijd. Alleen bunq ging daartegen in beroep. Daardoor kon de uitkomst voor de bank niet slechter worden dan de eerste uitspraak.

Zo kreeg ze 70 procent. Dat is precies wat bunq haar eerder uit coulance had aangeboden en wat zij had afgewezen. De les: vind je dat de bank alles moet vergoeden, ga dan zelf ook in beroep. Dat kan alleen tegen een bindende uitspraak, als het om minstens € 25.000 gaat, en binnen zes weken. Je betaalt er € 500 voor.

Zelf betaald en wat de bank dan nog doet

Heb je de betaling zelf goedgekeurd, dan heb je bij je eigen bank nog twee routes: coulance en de zorgplicht. Coulance is een gunst. Een beroep op de zorgplicht is wel een recht, maar de lat ligt hoog.

Coulance bij een nepbankmedewerker

Sinds 2021 vergoeden de grote banken slachtoffers van bankhelpdeskfraude uit coulance. Vraag bij een kleinere bank na of die meedoet. De Nederlandse Vereniging van Banken (NVB), de organisatie waarin de banken samenwerken, legde op 2 juni 2021 vast wanneer. Het uitgangspunt is dat je 100 procent terugkrijgt als aan vier voorwaarden is voldaan:

• je hebt aangifte gedaan;
• de oplichter misbruikte de naam of het telefoonnummer van je eigen bank;
• je kunt met iets aantonen dat dat gebeurde;
• je bent particulier en het ging om een privérekening.

Een bank mag minder of niets geven als je bij dezelfde bank al eerder coulance kreeg voor dezelfde truc. Hetzelfde geldt als je niet meewerkt aan haar onderzoek, of als je zelf aan de fraude meewerkte. Ook weegt ze mee of je duidelijke waarschuwingen negeerde.

De regeling is smaller dan veel mensen denken. Ze gaat over een oplichter die je geld laat overmaken naar een zogenaamd veilige rekening bij je eigen bank. Een nepagent, een nepfamilielid of een nepbelegging valt erbuiten.

De zorgplicht van je bank

Een bank moet zich redelijk inspannen om fraude te voorkomen. Een betaling die jij opgeeft, hoeft ze alleen te controleren als ze weet of serieuze aanwijzingen heeft dat er fraude speelt. Die lat ligt hoog, liet de tweede uitspraak zien, van 19 mei 2026.

Op oudejaarsdag 2024 installeerde een echtpaar op aanwijzing van een nepmedewerker van SNS een programma waarmee hij kon meekijken. De bank hield hun eerste overboeking van € 33.500 tegen voor controle. Toen belde de vrouw de bank en zei, zoals de oplichter haar had opgedragen, dat het geld voor een camper was. De bank gaf de betaling vrij, en er volgden nog € 16.500 en € 9.000.

Volgens het Kifid had de bank geen reden om te twijfelen. Ze mocht ook coulance weigeren. Het geld ging niet naar een zogenaamd veilige rekening maar naar een gewone rekening bij een andere bank, en het echtpaar had meekijksoftware geïnstalleerd waarvoor de bank had gewaarschuwd. De commissie erkende zelf dat een oordeel volgens de huidige wet “helaas niet altijd recht” doet “aan het onrecht dat consumenten door dit soort fraudeurs wordt aangedaan”.

De hardste les uit deze zaak: houdt je bank een betaling tegen of stelt ze er vragen over, dan is dat het moment om te stoppen. Vertel de waarheid, wat de oplichter je ook heeft opgedragen.

Het geld terugvragen bij de ontvanger

Een overboeking is onherroepelijk: alleen de ontvanger kan het geld terugboeken. Dat schrijft Betaalvereniging Nederland, de organisatie waarin banken het betalingsverkeer samen regelen. Werd je opgelicht, dan kan je bank wel namens jou een brief sturen aan de rekeninghouder die je geld kreeg. Die procedure heet de PNBF, de procedure voor naam en adres na fraude. De ontvanger krijgt 21 dagen om terug te betalen of bezwaar te maken. Reageert hij niet, dan mag de bank jou zijn naam en adres geven.

De voorwaarden voor de terugvraagprocedure

De procedure is er alleen onder deze voorwaarden:

• je deed een overboeking via internetbankieren of je bankapp, of je betaalde een betaalverzoek zoals een Tikkie;
• een betaling met pinpas, creditcard of iDEAL telt niet;
• de overboeking is minder dan 13 maanden geleden;
• beide rekeningnummers beginnen met NL en beide banken zijn lid van de Betaalvereniging;
• je hebt eerst aangifte gedaan en geeft je bank een kopie;
• bij een aankoop via internet, zoals op Marktplaats, moet het rekeningnummer van de ontvanger al bij de politie als verdacht bekendstaan.

Dat laatste controleer je met Check de (ver)koper op de site van de politie, en een schermafbeelding van de waarschuwing geef je aan je bank. Veel uitleg over oplichting noemt het opvragen van naam en adres als vaste stap. Voor wie bij een nepwebwinkel met iDEAL betaalde, bestaat die route alleen niet. Een echte webwinkel moet je geld terugbetalen als je binnen de wettelijke bedenktijd afziet van de koop. Een winkel die niet bestaat, doet dat niet.

Na de naam en het adres

Krijg je naam en adres, dan begint het echte werk pas. Vaak is de ontvanger een geldezel: iemand die zijn rekening uitleende en het geld doorgaf. Je kunt hem via de kantonrechter aanspreken, maar er is geen garantie dat er iets te halen valt. Kijk eerst of je rechtsbijstandsverzekering helpt bij fraude.

Wat de IBAN-Naam Check wel en niet doet

Sinds oktober 2025 moeten banken in Europa bij elke digitale overboeking in euro controleren of de naam en het rekeningnummer van de ontvanger bij elkaar horen. In Nederland heet dat de IBAN-Naam Check. Klopt de naam niet, dan zie je een waarschuwing. Klopt hij wel, dan zie je een groen vinkje.

Tegen een typefout of een valse factuur helpt dat. Tegen de meeste oplichting niet. Een oplichter die zich voordoet als verhuurder of koerier, geeft je de rekening van een geldezel en de naam die daarbij hoort. Dan krijg je gewoon een groen vinkje. Een waarschuwing kun je bovendien negeren. Bevestig je de overboeking toch, dan mag de bank haar niet meer tegenhouden vanwege die naam, en dan heb je zelf betaald.

Nieuwe Europese regels over nepbankmedewerkers

Europa werkt aan een verordening over betaaldiensten die het grootste gat dichtmaakt. De tekst staat in een stuk van de Raad van de EU van 17 april 2026. In die Raad zitten de regeringen van de lidstaten, en hun onderhandelaars werden het met het Europees Parlement eens. De tekst bevat een nieuwe plicht. Word je gemanipuleerd door iemand die zich voordoet als je bank, via de kanalen van je bank zoals haar telefoonnummer? Dan moet de bank het volle bedrag vergoeden, ook als je de betaling zelf deed.

Je moet het wel zonder onnodige vertraging bij je bank melden en aangifte doen. De bank moet dan binnen 15 werkdagen betalen of uitleggen waarom niet. Weigeren mag alleen bij fraude of grove nalatigheid van jou, en die moet de bank bewijzen. Dat is ruimer dan de coulance van nu. Het geld hoeft niet naar een zogenaamd veilige rekening te zijn gegaan, en het wordt een recht in plaats van een gunst. Een oplichter die zich voordoet als politieagent, familielid of webwinkel valt er niet onder.

Vast staat het nog niet. Raad en Parlement moeten de tekst nog formeel aannemen, en eind september 2026 was dat niet gebeurd. Daarna gelden de regels pas 21 maanden na de inwerkingtreding, dus op zijn vroegst ergens in 2028.

Wat wij je aanraden

Schrijf in je klacht precies op wie welke handeling deed, stap voor stap en met tijden. Schrijf niet uit schaamte dat je alles zelf hebt gedaan, als de oplichter in werkelijkheid met jouw code vanaf zijn eigen toestel betaalde. Die zin kan je het recht op het hele bedrag kosten.

Deed de oplichter de betalingen, neem een coulanceaanbod dan niet te snel aan. Sinds april 2026 staat bij bankhelpdeskfraude niet snel meer vast dat je grof nalatig was. Wijst je bank je klacht af, dan kun je naar het Kifid. Deed je de betaling zelf, reken dan niet op je bank en start de terugvraagprocedure zodra je aangifte hebt gedaan.

Hoe oplichters aan je gegevens komen, lees je in ons artikel over wat hacken is. Kloppen hun nepberichten opvallend goed, met je eigen naam en je eigen bank erin, dan komen de gegevens vaak uit een lek. Wat je dan zelf doet, staat bij de impact van datalekken.

Hulp na oplichting

Slachtofferhulp Nederland helpt slachtoffers van misdrijven, ook na fraude en oplichting. Je belt 0900-0101 tegen je normale belkosten, of je chat via hun website. Met vragen en meldingen over fraude kun je terecht bij de Fraudehelpdesk, het nationale meldpunt, op 088-786 7372. Die is op werkdagen bereikbaar van 13.00 tot 15.30 uur, en behalve op woensdag ook van 9.00 tot 12.00 uur. De politie bereik je op 0900-8844, en bij direct gevaar op 112.

Veelgestelde vragen over opgelicht worden