Betoog schrijven met voorbeeld, opbouw en 20 stellingen

Een betoog heeft drie delen: een inleiding met je stelling, een kern met argumenten en een slot. Op het centraal examen van havo en vwo schrijf je er geen. Dat examen is voor het hele land gelijk. Je beoordeelt daar de tekst van een ander. Zelf schrijven hoort bij het schoolexamen, en dat neemt je eigen school af.

In de examenstof voor 2027 telden wij zes manieren van redeneren en 12 drogredenen. Een drogreden is een redenering die niet klopt. Die examenstof komt van het College voor Toetsen en Examens. Dat college bepaalt hoe het centraal examen wordt afgenomen. Een stelling zoek je bij onze maatschappelijke onderwerpen.

Wat een betoog is en wat niet

Een betoog is een tekst waarin je een standpunt inneemt en dat met argumenten steunt. Je wilt de lezer overtuigen. Zo staat het in de syllabus voor 2027. Dat is het document waarin het college uitlegt wat het centraal examen kan vragen.

Wil je later naar bed, dan kies je thuis één kant en geef je je ouders redenen. Op school doe je hetzelfde, op papier.

Hieronder staat het betoog naast twee soorten tekst die erop lijken.

Het verschil met een beschouwing zit in het doel, niet in de mening. Ook in een beschouwing mag een mening staan. Volgens het college biedt ze ‘opinies ter overweging’ aan. Maar zo’n tekst ‘is er niet op gericht de lezer voor een van die standpunten te winnen’.

Wie alleen voors en tegens op een rij zet, schrijft dus geen betoog.

Hoe ziet een betoog eruit?

Een betoog bestaat uit een inleiding, een kern en een slot. Die volgorde staat in het Besluit referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen. Daarin legt de overheid per soort school een taalniveau vast. Al op het vmbo moet een tekst ‘inleiding, kern en slot’ hebben.

Zo ziet de tekststructuur van een betoog eruit in onze indeling, met de ruimte per deel bij 500 woorden.

Een tegenargument is een bezwaar tegen je standpunt. Weerleggen is uitleggen waarom dat bezwaar niet opgaat. Dat hoort bij de kern, maar krijgt hier een eigen rij. De uitsmijter is je laatste zin.

Hoeveel argumenten heb je nodig?

Voor het aantal argumenten bestaat geen landelijke regel. Wij vonden geen getal in het examenprogramma. Dat is de lijst van de minister met wat je voor het eindexamen moet kunnen. Het college en het besluit noemen er ook geen.

Wel vraagt het besluit op het vwo meer. Je werkt je standpunten daar ‘vrij uitvoerig’ uit. Eén argument met uitleg en een bron is dus meer waard dan drie losse zinnen. Vraagt je docent er drie, geef er dan drie.

Hoe maak je een goede stelling voor je betoog?

Een goede stelling is een uitspraak waar iemand het mee oneens kan zijn. Het college noemt een standpunt, of stelling, een ‘uitspraak die op twijfel of tegenspraak stuit of zou kunnen stuiten’.

Toets je stelling met drie vragen. Wij maakten ze zelf uit die omschrijving.

• Kan een verstandig mens het ermee oneens zijn? Zo niet, dan heb je een feit en geen stelling.
• Staat er één bewering in? Twee beweringen vragen om twee betogen.
• Staat er precies wat er moet gebeuren? ‘Sociale media zijn slecht’ is vaag. ‘Sociale media horen pas vanaf 15 jaar’ kun je verdedigen.

Een betoog schrijven in zes stappen

Een betoog schrijf je in zes stappen, van stelling tot tweede versie. Je docent zet een stelling op het bord en je weet meteen wat je vindt. Dat is het makkelijke deel. Nu het werk.

• Kies een stelling en toets die met de drie vragen.
• Zet op papier twee lijsten: argumenten voor en tegen.
• Kies je kant en je twee of drie sterkste argumenten.
• Zoek bij elk argument een cijfer of voorbeeld en noteer de bron.
• Begin het schrijven bij de weerlegging van het sterkste tegenargument.
• Laat een vriend of je moeder je eerste versie lezen en herschrijf je tekst daarna.

Ons advies: begin bij het bezwaar van de ander. Kun je het niet weerleggen? Dan koos je de verkeerde kant, of je stelling is te breed. Dat merk je liever nu dan vlak voor het inleveren.

De laatste stap staat ook in het examenprogramma. Een leerling moet een tekst kunnen ‘reviseren op basis van geleverd commentaar’. Reviseren is herschrijven.

Verbind je alinea’s met woorden als ten eerste, daarnaast en toch. Meer vind je in onze lijst met signaalwoorden per tekstverband.

Voorbeeld van een betoog

Dit voorbeeld telt ruim 200 woorden, zoals een leerling uit de derde klas het kan schrijven. De cijfers komen uit een nieuwsbericht van 17 juni 2025 op Rijksoverheid.nl, de website van de ministeries.

Eerst chatten en dan pas scrollen

Mijn zusje zit in de brugklas en wil TikTok. ‘Iedereen heeft het,’ zegt ze elke avond aan tafel. Mijn ouders twijfelen. Ik niet. Sociale media zoals TikTok en Instagram horen pas vanaf 15 jaar.

Ten eerste adviseert de overheid die leeftijd zelf. Op 17 juni 2025 kwam de staatssecretaris van Jeugd met richtlijnen voor het gebruik van schermen. Het belangrijkste advies daarin is een leeftijd van 15 jaar voor sociale media. Die richtlijnen steunen op onderzoek van wetenschappers. Het is dus geen mening van één bezorgde ouder.

Daarnaast is het risico niet klein. Volgens de staatssecretaris loopt bijna 13 procent van de jongeren risico op problematisch gebruik van sociale media. In een klas van 30 zijn dat bijna vier leerlingen. Intensief gebruik kan bovendien slecht zijn voor je slaap en je concentratie.

Tegenstanders zeggen dat je er zonder TikTok niet bij hoort. Dat bezwaar begrijp ik, maar het klopt niet. Het advies ziet chatten als iets anders dan sociale media. Chatten met je klas kan vanaf de middelbare school. Mijn zusje kan dus gewoon met haar klas chatten.

Wachten tot 15 jaar is daarom geen straf. Het is een volgorde: eerst leren chatten, daarna pas leren scrollen. Mijn zusje krijgt nog geen TikTok. Over een paar jaar praten we verder, en tot die tijd chat ze met haar vriendinnen.

Wat je in het voorbeeld ziet

Per alinea zie je welk deel het is en wat de schrijver doet. De woorden feitelijk en autoriteit leggen we daarna uit.

Argumenten die overtuigen

Een argument is een uitspraak waarmee je je standpunt steunt. Het college kent twee soorten. Een feitelijk argument zegt dat iets waar is. Een waarderend argument zegt dat iets goed of slecht is.

Een feitelijk argument is nog geen feit. Het college noemt het een uitspraak waarvan de schrijver ‘claimt’ dat hij waar is. Pas als de uitspraak klopt, heb je een feit. Controleer je cijfers dus bij de bron. Een betrouwbare bron is volgens het college deskundig en heeft geen belang bij de uitspraak. Hij spreekt zichzelf ook niet tegen.

Zes manieren om te redeneren

Het college noemt zes manieren om van een argument bij een standpunt te komen. Ze heten argumentatieschema’s. De tabel geeft per schema een voorbeeld en de fout die erbij hoort. De voorbeelden horen bij een verzonnen stelling: onze school moet een uur later beginnen.

De drogredenen die je docent aanstreept

Een drogreden is een fout in je redenering. Je gebruikt een schema verkeerd, of je breekt een regel van de discussie. Wij telden er 12 die het college bij naam noemt. Zeven staan in de rechterkolom hierboven, twee daarvan bij voor- en nadelen. De andere vijf breken een regel van de discussie en staan hieronder.

Wat zijn goede onderwerpen voor een betoog?

Een goed onderwerp voor een betoog is een kwestie waar mensen het over oneens zijn en waar cijfers over bestaan. Hieronder staan 20 stellingen in vier thema’s, elk met een artikel vol cijfers.

Sociale media en schermen

• Sociale media horen pas vanaf 15 jaar.
• Apps moeten de leeftijd van elke gebruiker controleren.
• Drie uur schermtijd per dag is voor een puber genoeg.
• Huiswerk op een laptop telt mee als schermtijd.
• Een telefoon hoort tijdens de les in een kluisje.

Cijfers staan in ons artikel over de leeftijd voor social media.

Samenleving

• Het woningtekort is het grootste probleem van Nederland.
• Eenzaamheid verdient meer aandacht van de politiek.
• Nederlanders zijn te somber over hun eigen land.
• Wat mensen het meest noemen, is niet het grootste probleem.
• Ook jongeren onder de 18 horen mee te tellen in peilingen.

De cijfers staan in ons overzicht van maatschappelijke problemen in Nederland.

Veiligheid en verkeer

• Het verbod op vuurwerk had er eerder moeten komen.
• Ook carbidschieten moet in het hele land worden verboden.
• Elke gemeente moet met oud en nieuw een vuurwerkshow geven.
• Op een fatbike hoort iedereen een helm te dragen.
• Voor een fatbike moet een minimumleeftijd gelden.

Lees eerst over het verbod op vuurwerk of de regels voor de fatbike.

School en examen

• Op het centraal examen Nederlands van havo en vwo hoor je ook te schrijven.
• Wie alleen zessen haalt, hoort te slagen.
• Eén herkansing per leerling is te weinig.
• Het schoolexamen moet zwaarder tellen dan het centraal examen.
• AI gebruiken bij een schrijfopdracht moet op elke school mogen.

Hoe je slaagt of zakt, staat in ons artikel over de eindexamens.

Wat je school en het examen vragen

Op havo en vwo moet je een betoog kunnen ontleden, beoordelen en zelf schrijven. Dat vraagt de minister in het examenprogramma. Schrijven heet daar ‘zelf opzetten en presenteren’, op papier en voor de klas.

Het centraal examen vraagt alleen ontleden en beoordelen. Zelf schrijven wordt volgens het college ‘niet in het CE getoetst’. CE staat voor centraal examen. Wat je schrijft, telt dus mee voor het schoolexamen.

Het examenprogramma vraagt ook een gedocumenteerd betoog. Je zoekt dus eerst informatie en gebruikt die in je tekst. Zonder bronnen ben je op havo en vwo niet klaar.

Wat je per taalniveau moet kunnen

Overtuigen moet je al op niveau 2F kunnen. In de tabel staat wat het besluit bij schrijven vraagt. Meer staat in ons artikel over de taalniveaus 1F tot en met 4F.

Op het vmbo zit schrijven wel in het centraal examen. Het woord betoog vonden wij in het examenprogramma van het vmbo niet. Wel moet je ‘het schrijfdoel in teksten tot uitdrukking brengen’. Overtuigen is zo’n doel.

Het concept voor het nieuwe examenprogramma noemt het betoog niet

In de concepten voor een nieuw examenprogramma Nederlands staat het woord betoog niet. Wij zochten het in de versies voor havo en vwo van september 2026. Wel staat er ‘een opiniërend artikel schrijven over een maatschappelijk thema’ in. Dat is een artikel met een mening. De naam verdwijnt dus mogelijk, het overtuigen blijft.

De concepten verschenen bij SLO. SLO leidt die vernieuwing voor het ministerie van Onderwijs. Het plan is dat de vierde klas van havo en vwo er in schooljaar 2029-2030 mee begint. Op 5 oktober 2026 moest het ministerie het programma nog vastleggen.

Mag je AI gebruiken voor je betoog?

Of je AI mag gebruiken voor je betoog, bepaalt je school. AI is software die zelf tekst maakt, zoals een chatbot. Een landelijke regel over AI bij een schrijfopdracht vonden wij niet.

Bij het eindexamen staat er meer op het spel, en het schoolexamen hoort daarbij. Gebruik je daar AI terwijl het niet mag, dan kan de school dat volgens onze lezing als fraude behandelen. In de wet heet dat een onregelmatigheid. De rector of directeur kan dan onder meer het cijfer 1 geven of de toets ongeldig verklaren. Dat staat in het Uitvoeringsbesluit WVO 2020, met de regels voor het eindexamen. Bij een gewone toets in de klas beslist je school zelf.

Het concept voor het nieuwe examenprogramma noemt AI als hulp. Een leerling vraagt AI om ‘gerichte feedback’ op een tekst die hij zelf schreef.

Zo zouden wij het ook doen, als je school het toestaat. Vraag een chatbot om het sterkste bezwaar tegen jouw stelling. Dat weerleg je daarna zelf. Schrijf vanavond alvast één zin op: je stelling. Morgen zoek je het bezwaar erbij.

Veelgestelde vragen over het betoog