Wat is advent, en waarom duurt hij zelden vier weken?

De advent begint op de vierde zondag voor kerst en loopt tot en met 24 december. De bisschoppen van de Rooms-Katholieke Kerk in Nederland noemen zondag 29 november 2026 als eerste adventszondag. Omdat kerst elk jaar op een andere weekdag valt, verschilt ook de lengte: de advent duurt tussen 22 en 28 dagen. Zelfs de oudste soort adventskrans, uit 1839, heeft daarom niet elk jaar evenveel kaarsen. Meer over feesten en gebruiken lees je in het kennisgebied Maatschappelijk.

Wanneer de advent begint

De eerste adventszondag valt altijd tussen 27 november en 3 december. Wij rekenden de data zelf uit voor de komende vijf jaar. Onze uitkomst voor 2026 is dezelfde datum die de bisschoppen noemen.

In de tabel hieronder zie je per jaar de eerste adventszondag, de weekdag van eerste kerstdag en hoeveel dagen de advent duurt. Ook 24 december telt mee als laatste dag.

Waarom de lengte verschilt

Advent heeft altijd vier zondagen, maar de laatste week is bijna nooit compleet. Hoe kort die week is, hangt af van de weekdag waarop kerst valt. Valt kerst op een maandag, dan is de dag voor kerst zelf de vierde adventszondag. De advent duurt dan 22 dagen. Valt kerst op een zondag, dan is de laatste week wel compleet. Alleen dan duurt de advent precies vier weken, 28 dagen.

Dat gebeurt pas weer in 2033. Je leest vaak dat advent vier weken duurt, maar dat klopt dus zelden. Beter is: advent heeft vier zondagen.

Wat advent betekent

Advent komt van het Latijnse adventus, en dat betekent komst. Dat schrijft het Meertens Instituut, een onderzoeksinstituut van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen dat de Nederlandse taal en cultuur bestudeert. Het gaat om de komst van Jezus, die christenen vieren met kerst op 25 december. Advent hoort bij het christendom, de grootste van de wereldreligies.

Toch gaat advent over twee keer komen. Dat staat in een richtlijn over geloofsgebruiken die het Vaticaan in 2001 uitgaf. Het Vaticaan is het bestuur van de Rooms-Katholieke Kerk, in Rome. Christenen denken in de advent terug aan de geboorte van Jezus. Ze kijken ook vooruit naar zijn terugkeer aan het einde van de tijd, waar ze in geloven. De richtlijn noemt advent daarom een tijd van wachten, van bekering en van hoop. Bekering betekent hier dat je je leven betert.

Een nieuw kerkelijk jaar

Met de eerste adventszondag begint in de katholieke kerk een nieuw jaar. Dat is ongeveer een maand eerder dan het jaar dat je met oud en nieuw inluidt. Dan wisselen ook de lezingen. Op zondag lezen katholieke kerken uit een vaste reeks bijbelteksten die in drie jaar rondgaat. Het boek met die teksten heet een lectionarium. Op 29 november 2026 begint jaar B, met het evangelie van Marcus als rode draad. Een evangelie is een van de vier boeken in de Bijbel over het leven van Jezus.

Op 8 september 2026 keurde het Vaticaan een herziene Nederlandse vertaling van het boek voor jaar B goed. Dat meldde de Rooms-Katholieke Kerk in Nederland op 23 september. Volgens de drukker kan het boek vóór de eerste adventszondag worden geleverd, als er geen nieuwe vertraging komt. Parochies mogen de nieuwe vertaling vanaf de eerste adventszondag gebruiken, en vanaf 14 februari 2027 is ze verplicht. Een parochie is de plaatselijke katholieke kerkgemeenschap. De vertaling vervangt een uitgave uit 1969. Wie in de advent naar een katholieke kerkdienst gaat, kan de lezingen dus al in de nieuwe vertaling horen.

De adventskrans had eerst een kaars voor elke dag

De eerste adventskrans had geen vier kaarsen, maar een kaars voor elke dag van de advent. De Duitse theoloog Johann Hinrich Wichern hing hem in 1839 op in de gebedszaal van het Rauhe Haus in Hamburg. Dat was een tehuis dat hij had opgericht voor kinderen die in armoede opgroeiden. Het Rauhe Haus bestaat nog steeds, als stichting.

Elke dag tot kerstavond ging er een kaars meer aan. Zo wilde Wichern de kinderen laten zien en voelen hoe kerst dichterbij kwam. Het Rauhe Haus beschrijft de krans met grote witte kaarsen voor de zondagen en kleine rode voor de andere dagen. De Historische Musea Hamburg, de stichting achter de geschiedenismusea van de stad, noemen dezelfde kleuren. Omdat de advent niet elk jaar even lang is, verschilt ook het aantal kaarsen. In 2023 telde de krans van het Rauhe Haus 22 kaarsen. Dat klopt met de rekensom, want kerst viel dat jaar op een maandag. In 2033 zijn het er 28.

Geen vast aantal en geen zonnerad

Soms lees je dat de eerste krans 28 kaarsen had: vier grote en 24 kleine. Dat klopt alleen in een jaar waarin kerst op een zondag valt. In 1839 viel kerst op een woensdag. Volgens dezelfde rekenregel had de allereerste krans dus 24 kaarsen, waarvan vier voor de zondagen.

De Hamburgse musea beschrijven die krans als een houten ring, ongeveer zo groot als een wagenrad, onder het plafond van de gebedszaal. Pas vanaf 1860 kwam er dennengroen aan. Je leest ook dat de krans teruggaat op een zonnerad van de oude Germanen. De pagina’s met dat verhaal die wij lazen, noemen er geen bron bij. Het Rauhe Haus en de musea leggen het begin in 1839, bij Wichern.

De krans met vier kaarsen die nu in Europa gangbaar is, noemt het Rauhe Haus een andere vorm dan die van Wichern. Volgens de musea ontstond die kleinere krans omdat mensen hem in de woonkamer wilden hebben. Daarvoor moesten er kaarsen af, tot er één per zondag overbleef. Het Rauhe Haus steekt in zijn scholen en huizen nog altijd een krans naar het model van Wichern aan.

Wat de vier kaarsen betekenen

Samen staan de vier kaarsen voor een licht dat groeit tot kerst. Elke zondag gaat er een kaars meer aan, zodat het steeds lichter wordt. Volgens de richtlijn van het Vaticaan herinnert dat aan de lange geschiedenis van wachten op de komst van Jezus. En het staat voor het licht dat de profeten beloofden in een lange nacht. Profeten zijn in de Bijbel mensen die namens God spreken.

Het Vaticaan noemt de krans een gewoonte die vooral leeft in de Germaanse landen, zoals Duitsland, Oostenrijk en Nederland, en in Noord-Amerika. Een eigen naam per kaars geeft de richtlijn niet. Hoor je thuis of in een kerk een naam per kaars, zoals hoop of vrede? Dan komt die uit de eigen traditie van die kerk of dat gezin.

De roze kaars op de derde zondag

De katholieke kerk heeft voor de advent een eigen kleur: violet, een soort paars. De priester draagt dan violette kleding in de mis, de katholieke kerkdienst. Op de derde zondag mag het roze zijn, als dat in de parochie de gewoonte is. Zo staat het in de algemene regels voor de mis die het Vaticaan uitgeeft. Die derde zondag heet Gaudete, Latijn voor wees blij. Daarom zie je in sommige kransen drie paarse kaarsen en één roze.

Dezelfde regels vragen in de advent om bescheiden bloemen op het altaar en om ingetogen orgelspel. De volle feestvreugde is voor kerst zelf.

De adventskalender telt niet de advent

Een adventskalender telt de 24 dagen voor kerst, en niet de dagen van de advent. De kalender komt uit Duitsland, uit de negentiende eeuw. Dat zegt Peter Jan Margry in een overzicht van het Meertens Instituut. In de eerste kalenders stonden bijbelteksten of christelijke plaatjes. Zo dachten kinderen elke dag even aan het feest.

Die 24 is vast, de advent niet. Een kalender met 24 deurtjes begint op 1 december, en de advent begint ergens tussen 27 november en 3 december. Wie in 2026 op 1 december het eerste deurtje opent, is de eerste adventszondag al twee dagen voorbij. In 2028 heb je al twee deurtjes open voordat de advent begint. Van 2026 tot en met 2030 vallen kalender en advent alleen in 2030 precies samen.

Ons oordeel: de adventskalender is eigenlijk een decemberkalender. Voor de meeste gezinnen maakt dat weinig uit. Wil je de advent zelf volgen, begin dan op de eerste zondag, zoals Wichern deed.

Sinterklaas valt altijd in de advent

Sinterklaas valt altijd in de advent, want de advent begint uiterlijk op 3 december. De feestdag van Sint-Nicolaas is 6 december. In 2026 valt die feestdag zelfs op de tweede adventszondag. In 2027 is pakjesavond op 5 december de tweede adventszondag. Hoe het komt dat pakjesavond op de avond ervoor valt, lees je in ons artikel over waar Sinterklaas vandaan komt.

Veertig dagen in de orthodoxe kerken

De orthodoxe kerken bereiden zich niet vier zondagen maar veertig dagen op kerst voor. Orthodoxe kerken zijn de christelijke kerken uit Oost-Europa en het Midden-Oosten, zoals de Griekse en de Russische kerk. Hun voorbereiding heet het vasten van de Geboorte, of het vasten van Filippus. Filippus was een van de twaalf apostelen, de leerlingen van Jezus. Vasten betekent hier: sober eten.

Het vasten loopt van 15 november tot en met 24 december. Dat staat in de kalender van de Orthodoxe Kerk in Amerika, een van die kerken. Het is een echte vastentijd, met regels uit een oud kerkelijk handboek. Op maandag, woensdag en vrijdag gebruiken gelovigen geen olie en drinken ze geen wijn. Van 20 tot en met 24 december eten ze ook geen vis, zelfs niet op zaterdag of zondag. De kerk schrijft er zelf bij dat de regels per plaats verschillen.

Die data gelden voor kerken die kerst op 25 december van onze kalender vieren, zoals de Griekse. De Russische kerk volgt nog de oude, juliaanse kalender en viert kerst op 7 januari. Haar vasten loopt daardoor van 28 november tot en met 6 januari.

Ook bij ons luidde het feest van Sint-Maarten op 11 november vroeger een vastentijd in, zegt antropoloog Irene Stengs van het Meertens Instituut. Een vastentijd die in november begint, loopt naar kerst toe, want de vasten voor Pasen begint pas in februari of maart. Meer daarover staat in ons artikel over waarom we Sint-Maarten vieren.

Veilig met echte kaarsen

Zet geen echte kaarsen tussen het groen van een adventskrans. Brandweer Nederland, de landelijke organisatie van de brandweer, zegt het zonder uitzondering: gebruik geen echte kaarsen in kerststukjes. In december gebeuren veel ongelukken met omvallende kaarsen, schrijft de brandweer. Over het hele jaar melden bijna 10.000 mensen zich met brandwonden bij de spoedeisende hulp, door alle oorzaken samen.

Een paar tips van de brandweer gaan over kaarsen: zet ze in een stevige houder en niet bij een warmtebron. Ook raadt de brandweer echt dennengroen als kerstversiering af. Voor een krans betekent dat: ledkaarsen, en kunstgroen in plaats van echt groen. Wil je toch echte kaarsen, zet ze dan los van het groen in een stevige houder. Ons eigen advies: blaas ze uit als je de kamer uitloopt.

Veelgestelde vragen over advent