Soorten lettertypen en welke letter het best leest

Je typt een brief in Times New Roman op 12 punt. Dezelfde brief in Verdana lijkt groter, en dat klopt. Bij dezelfde maat zijn de kleine letters van Verdana ruim een vijfde hoger. Dat is onze berekening met cijfers van het W3C. Die organisatie maakt de regels voor het web. Juist die hoogte bepaalt hoe groot een letter lijkt. Bij kleine letters bepaalt ze ook hoe goed hij leest. De schreef doet er veel minder toe. Dat is het streepje aan het eind van een letter. Wie een letter zoekt voor kleine tekst, heeft dus meer aan die hoogte dan aan de schreef. Meer over ontwerp en huisstijl staat in het kennisgebied Marketing.

Wat is een lettertype?

Een lettertype is een set letters, cijfers en leestekens in één stijl, zoals Arial. Bijna elk lettertype is een familie. Er is een gewone, een vette en een schuine versie. Die versies verschillen in dikte, in breedte of in hoe schuin ze staan. Dat schrijft het W3C.

Een font is strikt genomen één versie uit die familie, zoals Arial vet. In het dagelijks gebruik lopen ze door elkaar. Het verschil telt pas als je een lettertype koopt of op een website zet. Dan heeft elke versie vaak een eigen bestand.

Welke soorten lettertypen zijn er?

Er zijn vijf soorten lettertypen: schreef, schreefloos, schrijfletter, sierletter en monospace. Zo deelde het W3C ze in, in CSS 2.1. Dat is de standaard uit 2011 voor de opmaak van webpagina’s. Latere versies zijn nog niet af. Ze vullen de vijf aan, bijvoorbeeld met een letter voor formules.

In de tabel hieronder zie je per soort waaraan je hem herkent, met voorbeelden van het W3C zelf.

De keuze tussen schreef en schreefloos past maar bij een paar schriften, zoals het onze. Zo staat het bij het W3C.

Leest een letter met schreef beter?

Dat een letter met schreef beter leest dan een letter zonder, is in onderzoek niet aangetoond. In boeken en artikelen over letters geldt de schreef wel als hulp bij het lezen. Dat schreven Aries Arditi en Jianna Cho in 2005 in het vakblad Vision Research. Zij werkten bij Lighthouse International in New York. Dat is een instelling voor mensen die slecht zien.

De twee testten het met letters die ze zelf hadden getekend. Die verschilden alleen in de schreef: geen, een kleine of een grote.

Mensen lazen met alle drie de letters even snel, op een scherm en op papier. Alleen bij het herkennen van heel kleine letters hielp een kleine schreef een beetje. Volgens de onderzoekers komt dat doordat letters met een schreef iets verder uit elkaar staan. Het was wel een kleine proef, met zes mensen. Kleine verschillen kunnen ze daarmee niet uitsluiten, schrijven ze zelf.

Een Nederlands onderzoek met veel meer lezers vond hetzelfde voor Arial en Times New Roman. Je leest er hieronder meer over, bij dyslexie.

Wat de webrichtlijn erover zegt

De WCAG kiest niet tussen schreef en schreefloos. Dat is de richtlijn van het W3C voor websites die iedereen kan gebruiken. Het woord serif komt er volgens onze telling niet in voor. Wel waarschuwt de richtlijn voor heel dunne lijnen en vreemde vormen. Zulke letters lezen moeilijker, vooral bij weinig contrast.

Ons oordeel: wie twijfelt tussen schreef en schreefloos, kan kiezen op smaak en op wat bij het merk past. Voor het lezen maakt het geen aantoonbaar verschil.

Wat maakt een lettertype goed leesbaar?

Hoe groot een letter oogt, hangt sterk af van de hoogte van de kleine letters. Bij kleine tekst bepaalt die hoogte ook mee hoe goed je hem leest. De hoogte heet de x-hoogte: zo hoog is de kleine letter x. Verdana heeft hoge kleine letters en blijft daardoor volgens het W3C ook klein goed te lezen.

De maat in punten zegt daar weinig over. Die meet het hele blokje waarin een letter past. Daarin zit ook ruimte voor de staart van de g en de stok van de k. Bij 12 punt heeft het ene lettertype daardoor veel hogere kleine letters dan het andere.

Te hoog is ook niet goed. Dan gaan de h en de n op elkaar lijken, waarschuwt NL Design System. Dat is een onderdeel van ICTU, een organisatie die werkt aan een betere digitale overheid.

Twaalf punt is niet overal even groot

In de tabel hieronder zie je hoe hoog de kleine letter is bij vier lettertypen. De laatste kolom geeft de kleinste maat waarop je gedrukte tekst op 40 centimeter nog vlot leest. Dat is onze berekening.

Wil je Times New Roman even groot laten ogen als Verdana op 12 punt? Dan zet je hem volgens onze berekening op ongeveer 14,5 punt.

De kleinste maat om vlot te lezen

De laatste kolom rust op onderzoek. Iemand met goede ogen wil op volle snelheid lezen. Hoe klein mag de letter dan zijn? Gordon Legge en Charles Bigelow zijn onderzoekers uit Amerika. Zij zetten dat onderzoek in 2011 op een rij, in het vakblad Journal of Vision.

Stel dat je op 40 centimeter afstand leest. Dan wijzen de onderzoeken samen op kleine letters van 1,4 millimeter hoog. Voor Times New Roman komt dat neer op 9 punt, rekenden Legge en Bigelow uit. De andere drie hebben wij op dezelfde manier berekend.

Per persoon verschilt die grens wel. Wij hebben hun cijfers omgerekend. Dan ligt hij tussen ongeveer 1 en 2 millimeter. Zie de kolom dus als ondergrens, niet als advies. Wie slecht ziet, heeft grotere letters nodig.

Lettergrootte en regelafstand op een scherm

Voor gewone tekst op een scherm noemt NL Design System 16 pixels als kleinste maat. Een pixel is een van de puntjes waaruit het beeld van een scherm bestaat. Zestien pixels is in de maten van het web gelijk aan 12 punt. De richtlijn geeft nog twee getallen:

• De regelafstand is 1,5 tot 2 keer de maat van de letter.
• Een regel telt 45 tot 75 tekens.

Wel raadt NL Design System een maat aan die mee kan groeien. Zet iemand de letters groter, dan groeit de tekst mee. Dat helpt wie slecht ziet.

De richtlijn van het W3C schrijft geen vaste maat voor, zo lezen wij hem. Een bezoeker moet de tekst wel tot 200 procent kunnen vergroten zonder dat er iets wegvalt. Ook moet hij de regelafstand zelf op 1,5 kunnen zetten zonder dat de pagina breekt.

Tekst moet ook genoeg afsteken tegen de achtergrond. Hoe je dat meet, staat in ons artikel over de kleurencirkel, bij het contrast van tekst op een webpagina.

Helpt een speciaal lettertype bij dyslexie?

Kinderen met dyslexie lezen niet sneller of beter met het lettertype Dyslexie. Dat vonden onderzoekers van de Radboud Universiteit in Nijmegen. Ze schreven er eind 2017 over in het vakblad Annals of Dyslexia. De Nederlandse ontwerper Christian Boer bracht het lettertype in 2009 uit. Volgens hem zijn de letters onderaan zwaarder en verschillen ze daardoor meer van elkaar.

In de eerste proef lazen 170 kinderen met dyslexie een tekst in Dyslexie en in Arial. Ze lazen in beide even snel en maakten ongeveer evenveel fouten. De meeste kinderen lazen liever in Arial.

Aan de tweede proef deden 102 kinderen met dyslexie mee en 45 kinderen zonder. Zij lazen rijtjes woorden. Dat deden ze in Dyslexie, in Arial en in Times New Roman. Ook hier maakte het lettertype geen verschil. Daarna kozen ze een favoriet. De tabel hieronder toont hun keuze.

De onderzoekers concluderen dat het lettertype niet helpt en ook niet hindert. Wie het prettig vindt lezen, kan het dus gewoon gebruiken. Dat je er beter door leest, is alleen niet te verwachten.

Meer ruimte helpt soms wel

Wat bij sommige lezers wel verschil maakt, is de ruimte tussen letters en woorden. De onderzoekers uit Nijmegen noemen een proef uit 2016. Daaraan deden 39 zwakke lezers mee. Met Dyslexie lazen zij eerst 7 procent meer woorden per minuut dan met Arial. Daarna kreeg Arial evenveel ruimte tussen de letters en de woorden. Toen verdween het verschil.

Mensen met dyslexie zetten die ruimte soms groter om sneller te lezen. Dat weet ook het W3C. Een website moet dan gewoon blijven werken.

Welke lettertypen gebruiken websites het meest?

Roboto is de meest gebruikte letter voor tekst op websites. Hij staat in de opmaak van ongeveer 10 procent van de pagina’s. Dat blijkt uit de Web Almanac 2025 van HTTP Archive. Dat project houdt sinds 2010 bij hoe websites zijn gebouwd. Voor het rapport zijn in juli 2025 ruim 16 miljoen websites bekeken.

De tabel hieronder geeft de vijf letters voor tekst met een aandeel in het rapport. Inter komt volgens het rapport snel op.

Op het web zie je vooral een paar gratis letters zonder schreef, zegt het rapport. Ze zijn voor bijna alles te gebruiken. Wie een van deze letters kiest, zit dus veilig, maar valt er niet mee op.

Mag je elk lettertype zomaar gebruiken?

Nee: een lettertype is een bestand met een licentie. Dat zijn de gebruiksregels van de maker. Dat geldt ook voor de letters die al op je computer staan. Microsoft is het bedrijf achter Windows. Het legt de regels voor de letters van Windows uit op een eigen pagina. Wij lazen de versie van 19 november 2024.

Daar staan open licenties tegenover. Een voorbeeld is de Open Font License van de organisatie SIL International. In de tabel hieronder zie je wat je met beide soorten mag.

Bij Windows gelden twee voorbehouden. Werk je met een programma dat alleen voor thuis, studie of niet-commercieel gebruik is bedoeld? Dan gelden de vrijheden voor drukwerk en logo’s niet. Wel mag de letter soms mee in een document, zoals een pdf. Dat is volgens Microsoft een uitzondering op het verbod op doorgeven.

De naam van een Windows-letter in je opmaak zetten mag wel. Bij de open licentie mag ook het bestand op je server. De tekst van de licentie moet er dan wel bij blijven.

De vorm van een letter kan beschermd zijn

Ook het ontwerp van een lettertype kan een eigenaar hebben. Dat regelt het Benelux-verdrag inzake de intellectuele eigendom. Daarin staan de regels voor merken, tekeningen en modellen. Ze gelden in Nederland, België en Luxemburg. Een model is het uiterlijk van een product. Het verdrag noemt lettertypen daar letterlijk bij. Dat uiterlijk moet dan wel nieuw zijn en een eigen karakter hebben. Een inschrijving van zo’n model geldt vijf jaar. Verlengen kan tot hoogstens 25 jaar.

Laat je een huisstijl maken? Vraag dan welke licentie bij het lettertype hoort. Leg dat vast in het handboek van je huisstijl. Wat daar verder in staat, lees je in ons artikel over een huisstijl laten ontwerpen. Voor je logo spelen nog twee rechten mee: het merkrecht en het auteursrecht. Die leggen we uit bij de juridische kant van je huisstijl.

Wat doet een lettertype met de snelheid van je website?

Ongeveer 88 procent van de websites gebruikt een eigen lettertype, mat HTTP Archive. Zo’n letter moet eerst worden opgehaald. Tot die tijd kan de tekst onzichtbaar blijven. De maker van de website kiest hoe de browser dan wacht. Daarvoor is er de instelling font-display. Die staat in een versie van de standaard voor het web die nog niet af is. Bij de stand block wacht de browser eerst. Het W3C raadt daarvoor meestal 3 seconden aan. Bij de stand swap zie je de tekst vrijwel meteen, in een letter die al op het apparaat staat.

De helft van de bestanden met een lettertype blijft onder ongeveer 36 kilobyte. Maar elke versie, zoals vet of schuin, kan een eigen bestand zijn. Wie minder versies gebruikt, laat de browser dus minder bestanden ophalen.

Zo kies je een lettertype

Ons advies, op grond van de bronnen hierboven: eerst het doel, dan de maat, dan de rechten.

• Voor lange tekst raadt NL Design System een letter met of zonder schreef aan, met vormen die je goed herkent.
• Bewaar een sierletter voor een kop of een logo. NL Design System raadt hem af voor gewone tekst.
• Zet twee kandidaten even groot naast elkaar. Lees er een alinea mee op je telefoon, want dezelfde maat lijkt per letter anders.
• Typ de tekens die op elkaar lijken. Denk aan de hoofdletter I, de kleine letter l en het cijfer 1. Die drie noemt NL Design System.
• Lees de licentie voor elk gebruik.

Twee lettertypen combineren

Ons advies: neem één lettertype voor koppen en één voor gewone tekst. Laat ze duidelijk van elkaar verschillen. Dat advies rust op een opmerking van NL Design System. Een letter met veel verschil tussen dikke en dunne lijnen trekt de aandacht. Dat werkt in een kop, maar kan in een lange tekst vermoeien.

Leg daarna vast welke letter waar hoort, net als de codes van je kleuren. Hoe die codes werken, lees je in ons artikel over het verschil tussen RGB en CMYK.

Twijfel je of een ander lettertype nodig is? Zet dan eerst de huidige tekst op je telefoon op 16 pixels. Kies een regelafstand van 1,5. Leest dat prettig, dan is een nieuwe letter misschien niet nodig.

Veelgestelde vragen over lettertypen