Vergunningvrij bouwen van schutting, dakkapel en aanbouw

Alleen een paar dingen zijn in heel Nederland vergunningvrij. Een dakkapel met een plat dak aan de achterkant van je huis mag zonder vergunning als hij hoogstens 1,75 meter hoog is. Hij moet dan wel genoeg afstand houden tot de randen van het dak. Een schutting tot 1 meter mag op je hele erf, behalve bij een monument. Dat staat in het Besluit bouwwerken leefomgeving, de landelijke regels voor bouwen. Voor een schuur, een aanbouw of een schutting van 2 meter gelden regels die je gemeente mag aanpassen. Meer over wetten en regels in het dagelijks leven staat in het kennisgebied Juridisch.

Landelijke regels en regels van je gemeente

Als je bouwt, kijkt de overheid naar twee dingen. Het eerste is de techniek: is het bouwwerk stevig en veilig? Het tweede is de plek: past het op die plek in de straat? Voor allebei kan een vergunning nodig zijn, en voor allebei bestaan vrijstellingen.

De techniek staat in het Besluit bouwwerken leefomgeving, kortweg Bbl. Een schuur of aanbouw heeft geen technische vergunning nodig als hij op de grond staat en niet hoger is dan 5 meter. Hij mag dan ook geen woonruimte op een verdieping hebben, geen dakterras en geen balkon. Dat schrijft het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO), de uitlegsite van de overheid over de Omgevingswet. De Omgevingswet is de wet waarin de overheid de regels voor bouwen, ruimte en milieu bij elkaar heeft gezet. Voldoet je plan daar niet aan, dan heb je een vergunning of een bouwmelding nodig. Een bouwmelding doe je minstens vier weken voor de start bij de gemeente. Een kwaliteitsborger, een deskundige die de bouw controleert, kijkt dan mee. Een dakkapel is technisch altijd vergunningvrij, hoe groot hij ook is.

Vergunningvrij betekent niet regelvrij. Ook zonder vergunning moet je bouwwerk voldoen aan de technische eisen van het Bbl, bijvoorbeeld voor de constructie. Daarnaast gelden de regels voor buren uit het Burgerlijk Wetboek.

Wat de bruidsschat is

De regels over de plek staan in het omgevingsplan. Dat is het document waarin je gemeente alle regels voor de leefomgeving bundelt, zoals vroeger het bestemmingsplan. Bij de start van de Omgevingswet heeft het Rijk een pakket regels in elk omgevingsplan gezet. Dat pakket heet de bruidsschat. Het is een tijdelijke set regels, en gemeenten mogen die aanpassen.

Hier zit het verschil dat de meeste uitleg overslaat. Het Bbl noemt ook een paar bouwwerken die voor de plek overal vergunningvrij zijn. Wat het Bbl vergunningvrij maakt, blijft dat ook. Dat geldt voor de dakkapel aan de achterkant en de schutting tot 1 meter. Wat de bruidsschat vergunningvrij maakt, kan je gemeente anders regelen. Dat geldt voor de schuur, de aanbouw en de schutting van 2 meter. De actuele regels voor jouw adres vind je in het Omgevingsloket, de website van de overheid voor vergunningen en regels over je omgeving. Kijk daar in het onderdeel Regels op de kaart.

Let dus op met uitleg die je online vindt. Een deel van wat bovenaan in Google staat, is geschreven voor de regels van vóór de Omgevingswet en spreekt nog van het bestemmingsplan.

Het achtererfgebied bepaalt waar je mag bouwen

Bijna alle vrijstellingen voor een schuur of aanbouw gelden alleen in het achtererfgebied. Het achtererfgebied is het deel van je erf achter je huis, gerekend vanaf 1 meter achter de voorgevel. Je erf is de grond rond je huis die bij het huis hoort. Alles daarvoor heet voorerfgebied. Voor een aanbouw of bijgebouw in het voorerfgebied heb je volgens de landelijke regels altijd een vergunning nodig, schrijft IPLO. Dat is anders als je gemeente het zelf ruimer heeft geregeld.

Bij een tussenwoning is de achtertuin gewoon het achtererfgebied. Bij een hoekhuis wordt het lastiger. Grenst je tuin aan openbaar gebied, zoals een straat, stoep, plein, plantsoen of openbaar vaarwater, dan loopt de grens langs je zijgevel mee. De strook naast je huis aan die kant is dan geen achtererfgebied. Een aanbouw of schuur moet bovendien meer dan 1 meter van dat openbare gebied af blijven.

Een achterpad dat alleen dient om te voet of met de fiets bij de tuinen te komen, telt daarbij niet als openbaar gebied. Het Bbl zondert zulke paden uit. Een gewone sloot telt volgens IPLO ook niet mee, een vaart waar boten varen wel.

Hoe hoog mag een schutting zonder vergunning?

Zonder vergunning mag een schutting in de voortuin 1 meter hoog zijn en naast en achter je huis 2 meter. De 1 meter is een landelijke regel uit het Bbl. De 2 meter komt uit de bruidsschat. Daarvoor moet er al een huis op het perceel staan: het stuk grond dat bij je huis hoort. De schutting moet achter de lijn langs de voorgevel blijven. Die lijn ligt dus niet 1 meter achter de gevel, zoals bij een schuur, maar precies langs de voorkant.

In de tabel hieronder zie je per plek hoe hoog een schutting zonder vergunning mag zijn, en of je gemeente die regel kan veranderen.

Zo meet je de hoogte

De hoogte meet je vanaf de grond naast de schutting. Staat de schutting op de grens met de buren, dan meet je aan de kant waar de grond het hoogst ligt. Dat staat in het Bbl en in de bruidsschat. Ligt de tuin van je buren 20 centimeter hoger dan de jouwe, dan mag je schutting aan jouw kant dus 2,20 meter zijn.

Een schutting van 1,80 meter op een betonplaat van 30 centimeter is samen 2,10 meter. Ligt de grond aan beide kanten even hoog, dan heb je daarvoor wel een vergunning nodig. Moet je na een storm je schutting vervangen, lees dan ook wie de stormschade betaalt.

Wat de buren mogen eisen

Het Burgerlijk Wetboek geeft je buren ook een stem. Woon je in een bebouwde kom waar de huizen dicht op elkaar staan? Dan kun je van je buren eisen dat ze meewerken aan een scheidsmuur van 2 meter op de grens. De kosten delen jullie dan gelijk. Een gemeentelijke regel of een plaatselijke gewoonte kan wel een andere hoogte voorschrijven. Een houten schutting telt daarbij als muur. De wet noemt elke ondoorzichtige afscheiding van steen of hout een muur.

Dakkapel aan de voorkant of de achterkant

Een dakkapel aan de achterkant mag zonder vergunning, als hij aan vijf eisen voldoet. Dat geldt ook voor een zijdak dat niet naar de straat of ander openbaar gebied is gekeerd. Het is een landelijke regel, dus je gemeente kan hem niet strenger maken. Wel mag de gemeente optreden als een dakkapel het huis ernstig ontsiert. Zo’n welstandsexces is een uiterlijk dat zo uit de toon valt dat ook iemand zonder verstand van bouwen het ziet.

Aan de voorkant ligt het anders. Daar heb je voor de plek bijna altijd een vergunning nodig. De uitzondering is een gebied waar je gemeente geen eisen stelt aan het uiterlijk van gebouwen. Die eisen heten welstandseisen. Technisch blijft ook een dakkapel aan de voorkant vergunningvrij. Je vraagt dus alleen een vergunning voor de plek aan.

Vijf eisen voor de dakkapel

In de tabel staan de vijf eisen. De dakvoet is het laagste punt van het schuine dak, de nok het hoogste punt.

Aanbouw of uitbouw aan je huis

Een aanbouw mag zonder vergunning in je achtertuin, als hij niet hoger is dan je huis en binnen de grens voor de oppervlakte blijft. Een aanbouw of uitbouw is een uitbreiding van je huis, bijvoorbeeld voor een grotere keuken. De wet noemt dat een bijbehorend bouwwerk, net als een schuur, garage, carport of overkapping. Voor al die bouwwerken geldt artikel 22.27 van de bruidsschat. Dat artikel maakt ze vergunningvrij in het achtererfgebied, tot 5 meter hoog. Je moet je dan wel houden aan de andere regels in het omgevingsplan, zoals een grens aan de oppervlakte.

Artikel 22.36 gaat verder. Voldoet je aanbouw aan de strengere eisen van dat artikel, dan mag hij er komen, wat het omgevingsplan verder ook zegt. Dat is de zekerste route. De eisen gaan uit van het oorspronkelijke huis: het huis zoals het ooit met vergunning is gebouwd, zonder latere aanbouwen.

In de tabel hieronder staan de eisen voor een aanbouw binnen 4 meter van dat oorspronkelijke huis.

Diepte en ramen

Wat verder dan 4 meter van het huis ligt, mag alleen een ondergeschikte functie hebben, zoals een berging of garage. Is een ruimte deels binnen en deels buiten die 4 meter, zonder muur ertussen, dan geldt die strengere regel voor de hele ruimte. Een woonkamer 5 meter de tuin in uitbreiden past dus niet in artikel 22.36. Dan beslist het omgevingsplan van je gemeente, of je hebt een vergunning nodig.

Ramen in de zijkant van een aanbouw vragen ook aandacht. Het Burgerlijk Wetboek verbiedt ramen, deuren en balkons binnen 2 meter van de grens, als je daardoor op het erf van de buren kijkt. Dat mag alleen met toestemming van de buren. Een raam van matglas dat niet open kan, mag volgens IPLO wel.

Schuur of tuinhuis achter in de tuin

Een schuur of tuinhuis verder dan 4 meter van je huis mag zonder vergunning 3 meter hoog zijn met een plat dak. Met een schuin dak mag hij hoger. Je mag er dan wel niet in wonen. Voor een carport of overkapping op die plek geldt hetzelfde. Daar gelden in artikel 22.36 twee extra eisen. De eerste gaat over het gebruik. Het bouwwerk moet ondergeschikt zijn aan het huis: een berging, garage of plantenkas mag, een ruimte om in te wonen of te slapen niet. De tweede gaat over de hoogte.

In de tabel zie je welke maten gelden voor zo’n bouwwerk verder dan 4 meter van het huis.

Een rekenvoorbeeld. De nok van je tuinhuis komt 2 meter van de grens met de buren. Dan mag de nok hoogstens 2 × 0,47 + 3 = 3,94 meter hoog zijn. De regel zorgt ervoor dat een hoog tuinhuis vlak bij de grens de buren niet te veel zon afneemt.

Mantelzorg in de tuin

Voor mantelzorg geldt een uitzondering. Een bijgebouw verder dan 4 meter van het huis mag dan wel als woonruimte dienen. Mantelzorg is intensieve zorg voor iemand met wie je een band hebt, meer dan de gewone hulp tussen huisgenoten. De gemeente kan om een verklaring van een huisarts of wijkverpleegkundige vragen. Stopt de zorg, dan moeten de woonvoorzieningen er weer uit. Wat je als mantelzorger verder kunt regelen, lees je in ons artikel over waar je als mantelzorger recht op hebt.

Hoeveel van je tuin je mag bebouwen

Van een achtertuin tot 100 vierkante meter mag je de helft bebouwen. Bij een grotere tuin wordt dat deel kleiner, tot hoogstens 150 vierkante meter. Hoeveel je precies mag bebouwen, reken je uit met het bebouwingsgebied. Dat is je achtererfgebied plus de grond onder latere uitbreidingen van je huis. De grond onder het oorspronkelijke huis telt niet mee. Van dat gebied mag een deel bebouwd zijn met aanbouwen, schuren en overkappingen samen. Wat er al staat, telt mee.

In de tabel lees je af hoeveel vierkante meter je samen mag bebouwen, met een voorbeeld per tuingrootte.

Een voorbeeld. Je achtertuin is 60 vierkante meter en er staat een schuur van 10 vierkante meter. Dan mag er volgens deze regel nog 20 vierkante meter bij. Deze grens hoort bij artikel 22.36. Kom je erboven, dan kan het soms nog via artikel 22.27, als het omgevingsplan van je gemeente meer ruimte geeft.

Wat verder zonder vergunning mag

Naast de schutting, de dakkapel en de bijgebouwen noemen de landelijke regels nog een reeks kleinere bouwwerken. De meeste staan in het Bbl en gelden dus overal. Alleen het zwembad en de vijver komen uit de bruidsschat, zodat je gemeente dat anders kan regelen.

In de tabel staan de bouwwerken die in een gewone tuin het vaakst voorkomen, met de maat en de voorwaarde.

Wanneer je toch een vergunning nodig hebt

Ook als je plan aan alle maten voldoet, vervalt de vrijstelling in een paar gevallen. Dit zijn de belangrijkste.

• Je bouwt in, aan of bij een monument. Dan blijven er maar een paar vrijstellingen over, en in een door het Rijk beschermd stads- of dorpsgezicht vooral die aan de achterkant.
• Het huis of het bijgebouw waaraan je bouwt, is zelf zonder de vereiste vergunning gebouwd. Dan geldt geen enkele vrijstelling.
• Je maakt er een extra woning van. Het aantal woningen moet gelijk blijven, behalve bij mantelzorg.
• Een deel van je perceel heeft in het omgevingsplan een agrarische functie of een natuurfunctie. Dat deel telt niet als erf.
• Je huis ligt in een veiligheidszone, bijvoorbeeld rond een bedrijf met gevaarlijke stoffen of langs een grote leiding in de grond. Dan heb je voor een aanbouw of bijgebouw meestal wel een vergunning nodig.
• Je gemeente heeft de regels van de bruidsschat aangepast.

Als de buren of de gemeente het er niet mee eens zijn

Bouwt je buurman vergunningvrij, dan is er geen besluit waartegen je bezwaar kunt maken. Dat schrijft de Rijksoverheid. Wel kun je de gemeente vragen te onderzoeken of het bouwwerk aan de regels voldoet. Heb je er echt hinder van, dan kun je je ook beroepen op het burenrecht. Krijgen je buren wel een vergunning, dan heb je 6 weken nadat die bekend is gemaakt om een bezwaarschrift in te dienen.

Heb je zelf gebouwd zonder de vergunning die nodig was, dan kan de gemeente een last onder dwangsom opleggen. Dat is een opdracht om de overtreding ongedaan te maken, bijvoorbeeld door het bouwwerk af te breken. Doe je dat niet op tijd, dan betaal je een geldbedrag. Hoe hoog dat is, staat niet in de wet, schrijft IPLO. Het moet wel in verhouding staan tot de overtreding.

Begin bij je adres en niet bij de maten

Alleen de dakkapel aan de achterkant, de schutting tot 1 meter en een paar kleine bouwwerken zijn in heel Nederland hetzelfde geregeld. Voor al het andere kan jouw gemeente iets anders hebben besloten dan hier staat. Zoek je adres dus op in Regels op de kaart, of doe de Vergunningcheck in het Omgevingsloket. Maak er een schets met maten bij.

Voldoet je plan aan de eisen van artikel 22.36, dan sta je sterk, ook als het oude bestemmingsplan iets anders zei. Dat geldt zolang je gemeente dat artikel niet heeft veranderd. Zit je erboven of twijfel je over je achtererfgebied, bel dan de gemeente voordat de aannemer komt. Een telefoontje vooraf kost minder dan een aanbouw die weer weg moet.

Veelgestelde vragen over vergunningvrij bouwen