Is 5G gevaarlijk? Dit laten de metingen zien

Het korte antwoord is nee, en dat komt niet uit de lucht vallen. Dat zegt het Kennisplatform Elektromagnetische Velden, het samenwerkingsverband waarin onder meer het RIVM en de GGD de wetenschap over dit onderwerp bijhouden. Samenhang tussen gezondheidsschade en blootstelling aan 5G-frequenties is niet aangetoond en ook niet waarschijnlijk. Tegelijk blijft er een deel dat we niet weten, en dat deel benoemen we hieronder ook.

Wat voor straling 5G gebruikt

Er bestaan twee soorten straling. Ioniserende straling heeft zoveel energie dat ze elektronen uit atomen kan slaan en daarmee cellen kan beschadigen. Röntgenstraling en straling uit radioactief materiaal horen daarbij. Niet-ioniserende straling heeft die energie niet.

5G valt in de tweede groep, net als 4G, wifi, een babyfoon en de radio. Het is de jongste stap in de geschiedenis van de telefonie. Het verschil tussen die bronnen zit in de frequentie, niet in de aard van de straling. Röntgenstraling zit daar vele miljoenen keren boven.

Dat is de reden dat de vergelijking met kanker door röntgenfoto’s niet opgaat. Het zijn twee verschillende verschijnselen die alleen hetzelfde woord delen.

Welke limieten er gelden en wie ze controleert

Voor antennes en telefoons gelden blootstellingslimieten. Die zijn opgesteld door de ICNIRP, een onafhankelijke commissie van wetenschappers die wereldwijd advies geeft over niet-ioniserende straling. De Europese Unie beveelt haar lidstaten aan die limieten aan te houden, en Nederland doet dat.

Voor de frequenties waarop mobiele netwerken werken ligt de grens op 61 volt per meter. Een mobiele telefoon mag daarnaast niet meer dan 2 watt per kilogram in het lichaam opwekken. In die limieten zit al een veiligheidsmarge ten opzichte van de waarde waarbij een effect optreedt.

De controle ligt bij de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur, de toezichthouder die in Nederland over telecommunicatie gaat. Die doet elk jaar ongeveer 80 toezichtmetingen, 70 metingen op verzoek van bewoners en 250 steekproeven. De uitkomst is elke keer dat de gemeten waarden onder de limieten liggen. Elke meting staat met locatie en waarde in het openbare Antenneregister, dus je kunt je eigen straat opzoeken.

Hoeveel straling je op een dag binnenkrijgt

Het RIVM, het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, liet 98 vrijwilligers een etmaal lang meten tijdens 39 dagelijkse bezigheden. De gemiddelde blootstelling over een dag kwam uit op 0,18 milliwatt per vierkante meter, met een spreiding van 0,015 tot 2,37 tussen de deelnemers.

Wat daarbij opvalt: het verschil tussen de deelnemers wordt vooral bepaald door hun eigen apparaten en door waar ze zijn, niet door de zendmast in de straat. Je telefoon tegen je hoofd levert meer op dan een antenne op honderd meter afstand.

Dat is meteen het meest praktische advies dat uit al dat onderzoek volgt. Wil je je blootstelling verlagen, bel dan met een oortje of de speaker aan, en niet door je verhuizing te plannen rond een mast.

Wat wetenschappers nog niet weten

Over de korte termijn bestaat weinig discussie. Bij hoge veldsterktes warmt weefsel op, en daar zijn de limieten op gebouwd.

Over de lange termijn is de kennis onvolledig, schrijft het RIVM zelf. Dat geldt voor alle radiofrequente velden, niet alleen voor 5G, en het is de reden dat het onderzoek doorloopt. Bij een ander soort veld, het laagfrequente veld onder hoogspanningslijnen, is er een statistisch verband gevonden met leukemie bij kinderen boven 0,3 tot 0,4 microtesla. Ook daar is geen oorzakelijk verband aangetoond, en Nederland houdt uit voorzorg toch een richtlijn aan voor nieuwe woningen en scholen.

Dat is de eerlijke stand van zaken: geen aangetoonde schade bij de niveaus waar het in Nederland om gaat, en voorzichtigheid op de plekken waar de kennis dun is.

Mensen die klachten krijgen bij straling

Een deel van de mensen krijgt klachten die zij toeschrijven aan elektromagnetische velden: hoofdpijn, spier- en gewrichtspijn, hartkloppingen, huidproblemen, vermoeidheid en moeite met concentreren.

Die klachten zijn echt en kunnen iemands leven flink beperken. Wat onderzoek tot nu toe niet laat zien, is dat blootstelling aan die velden er de oorzaak van is. In onderzoeken waarin mensen niet wisten of een zender aan of uit stond, bleek de klacht niet samen te hangen met het veld.

Dat is geen reden om iemand niet serieus te nemen. Het betekent wel dat de oplossing zelden in een stralingsvrij huis zit. Houd je klachten aan, dan is je huisarts het eerste aanspreekpunt; de GGD in je regio kan meedenken over metingen in huis.

Waar de verhalen over 5G vandaan komen

In het voorjaar van 2020 gingen in Nederland en het Verenigd Koninkrijk zendmasten in brand, in de veronderstelling dat 5G met het coronavirus te maken had. Dat verband bestaat niet: een virus verspreidt zich tussen mensen en heeft geen radiogolven nodig.

Wat de verhalen wel voedt, is de snelheid waarmee antennes verschijnen. Voor een dekkend 5G-netwerk komen er meer en kleinere antennes, ook op lantaarnpalen en bushokjes. Meer bronnen betekent alleen niet automatisch meer straling: kleine antennes dichtbij zenden met minder vermogen dan een grote mast ver weg, omdat het signaal minder ver hoeft te komen.

Ons oordeel: de meetgegevens zijn openbaar en de limieten worden gehaald, dus de zorg over gezondheidsschade houdt geen stand. De zorg die wel hout snijdt, gaat niet over straling maar over wie er meekijkt via al die apparaten. Daarover lees je meer in onze artikelen over maatschappelijke onderwerpen.

Veelgestelde vragen over 5G en gezondheid