Mag je zomaar een foto van iemand maken? De regels

Je staat op een terras en aan het tafeltje naast je filmt iemand de straat, met jou in beeld. Mag dat? Het korte antwoord: ja, maar wat daarna met die beelden gebeurt, is wel aan regels gebonden. Dat de vraag leeft, blijkt uit de cijfers van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Die kreeg in 2024 alleen al over deurbelcamera’s en beveiligingscamera’s van particulieren 370 klachten en 702 tips, 20 procent meer dan een jaar eerder. Hieronder lees je wat je mag vastleggen en wanneer je iets niet mag publiceren. Ook lees je wat je kunt doen als je zelf ongewild in beeld komt. Meer over wetten en je rechten staat in het kennisgebied Juridisch.

Het korte antwoord

Op een openbare plek mag je in Nederland foto’s en video’s maken, ook als er mensen in beeld zijn. Een algemeen fotografeerverbod bestaat niet. De regels gaan pas spelen als je de beelden openbaar maakt, of als je ze stiekem maakt op een plek waar iemand privacy mag verwachten. Ook gebruik voor je werk of je bedrijf valt onder strengere regels.

Veel uitleg op internet zegt dat je voor elke foto van een ander toestemming nodig hebt. Dat klopt niet. Toestemming is vooral nodig als je iemand herkenbaar in beeld brengt en die beelden breed deelt. Een foto die je voor jezelf maakt en op je telefoon houdt, valt buiten de privacywet.

Maken is iets anders dan publiceren

Het verschil tussen maken en publiceren is de kern van het hele onderwerp. Maken gaat over het moment dat je op de knop drukt. Publiceren gaat over wat je daarna doet: de foto op Instagram zetten, in een openbare groep delen of op een website plaatsen.

Voor het maken gelden weinig regels, behalve als je een verborgen camera gebruikt. Voor het publiceren gelden er twee: de privacywet en het portretrecht. Ze overlappen deels, maar ze werken anders.

Wat de privacywet zegt

Zodra iemand herkenbaar in beeld is, zijn de beelden persoonsgegevens. Dan geldt in principe de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG), de Europese privacywet. Er is een belangrijke uitzondering, de zogeheten huishoudelijke exceptie. Maak je foto’s of filmpjes voor jezelf, bijvoorbeeld op een festival of op vakantie, dan geldt de AVG niet. Volgens de AP mag je ze dan ook delen in een zeer beperkte kring, zoals een kleine appgroep met familie.

Die uitzondering vervalt zodra je breder deelt. Zet je de beelden op een openbaar profiel of een openbare pagina, dan heb je een reden uit de AVG nodig. In de praktijk is dat bijna altijd toestemming van de mensen die herkenbaar in beeld zijn.

Voor bedrijven en organisaties geldt de uitzondering nooit. Een bedrijf dat foto’s maakt voor een website of een folder, heeft altijd een reden uit de AVG nodig, en ook dat is meestal toestemming. Voor journalistiek geldt een aparte uitzondering.

Het portretrecht in de Auteurswet

Naast de AVG is er het portretrecht, dat al veel ouder is en in de Auteurswet staat. De wet maakt een verschil tussen twee soorten portretten.

• Een portret in opdracht, zoals een pasfoto of een trouwreportage, mag de fotograaf alleen openbaar maken met toestemming van wie erop staat.
• Een portret zonder opdracht, zoals een foto van een voorbijganger, mag de maker openbaar maken, tenzij de persoon op de foto daar een redelijk belang tegen heeft.

Een redelijk belang is bijvoorbeeld dat je in een vervelende of beschamende situatie staat. Of dat de foto wordt gebruikt voor iets waar je niet mee geassocieerd wilt worden. Ben je bekend, dan kan ook meetellen dat je voor zo’n foto in een reclame geld had kunnen vragen. Of een belang zwaar genoeg weegt, bepaalt uiteindelijk de rechter.

Wat vaak verkeerd wordt uitgelegd: het portretrecht geeft je geen alleenrecht op je eigen gezicht. Het is een recht om je te verzetten tegen publicatie, niet een verbod om je te fotograferen.

Wanneer fotograferen strafbaar is

Soms is al het maken van een foto strafbaar. Het Wetboek van Strafrecht noemt drie situaties.

1. Stiekem fotograferen of filmen met een verborgen camera van iemand in een woning of op een andere plek die niet voor het publiek toegankelijk is, zoals een kleedkamer of een toilet. Daarop staat een gevangenisstraf van hoogstens een jaar of een geldboete.
2. Met een verborgen camera iemand vastleggen op een openbare plek, als je de camera daarvoor hebt neergezet en niet duidelijk laat zien dat hij er hangt. Dat is een lichter vergrijp, met hoogstens twee maanden hechtenis of een geldboete.
3. Zonder toestemming beelden van seksuele aard van iemand maken, of zulke beelden openbaar maken terwijl je weet dat het die persoon schaadt. Daarop staan straffen tot twee jaar gevangenis. Dat geldt ook voor seksuele deepfakes.

Ook doxing is strafbaar: persoonsgegevens van iemand verzamelen of verspreiden om die persoon bang te maken of lastig te vallen. Een foto van iemands huis met het adres erbij kan daaronder vallen.

Fotograferen op feesten en evenementen

Op een bruiloft of verjaardag maak je foto’s voor jezelf, dus dan geldt de huishoudelijke exceptie. Wil je ze later op een openbaar account zetten, vraag dan eerst of iedereen dat goed vindt.

Een organisatie die op een evenement laat fotograferen, moet dat volgens de AP vooraf melden en in de meeste gevallen om toestemming vragen. Die toestemming kan ook blijken uit gedrag, bijvoorbeeld als bezoekers bewust door een duidelijk aangegeven fotozone lopen. Voor scholen en sportclubs gelden dezelfde regels. Is een kind jonger dan 16, dan moeten de ouders toestemming geven. Dat staat in de Nederlandse uitvoeringswet van de AVG. Ouders kunnen die toestemming ook weer intrekken, en de AP heeft daar een voorbeeldbrief voor.

Deurbelcamera en drone

Een camera bij je huis mag je ophangen om je eigendom te beveiligen. Volgens de AP mag je daarbij de openbare weg en de buren in principe niet filmen. Dat mag alleen met een aantoonbaar goede reden, zoals een reeks inbraken in de buurt. Waar je op let bij het kopen, lees je in het artikel over een videodeurbel kopen.

Een drone met een camera valt onder dezelfde privacyregels, en daarnaast onder de regels voor het luchtruim. Die staan in het artikel over drones boven Nederland. Welke camera bij jou past, lees je in het artikel over de beste camera.

Wat je kunt doen als je ongewild in beeld bent

Sta je zonder dat je dat wilt in een foto of video online, dan raadt de AP deze stappen aan.

1. Vraag degene die de beelden plaatste om ze te verwijderen, je eruit te knippen of je gezicht onherkenbaar te maken.
2. Werkt dat niet, meld de beelden dan bij het platform waar ze staan. De grote platforms hebben daar een meldknop voor.
3. Helpt ook dat niet, dan kun je naar de kortgedingrechter of een klacht indienen bij de AP.
4. Gaat het om strafbare beelden, zoals seksuele beelden of doxing, doe dan aangifte bij de politie.

Ben je zelf de maker en vraagt iemand je om een foto weg te halen, doe het dan gewoon. Een foto is zelden zoveel waard als het conflict dat erop volgt. Hoe lang gegevens online vindbaar blijven en wat een lek kan aanrichten, lees je in het artikel over de impact van datalekken.