Deepfake herkennen, wat strafbaar is en wat je kunt doen

Op het oog of op het gehoor haal je een goede deepfake er zelden uit. Dat blijkt uit 56 studies. Onderzoekers van onder meer de Universiteit Duisburg-Essen legden die in 2024 naast elkaar. Mensen wezen een deepfake in 55,54 procent van de gevallen aan, en met gokken haal je 50 procent. De wet gaat verder dan je misschien verwacht. Een seksuele deepfake van iemand maken zonder toestemming is in Nederland strafbaar, ook als je hem aan niemand laat zien. Meer uitleg over techniek en samenleving staat in het kennisgebied Maatschappelijk.

Wat een deepfake precies is

Een deepfake is beeld, geluid of video dat met AI is gemaakt of bewerkt en dat je ten onrechte voor echt kunt aanzien. AI staat voor artificial intelligence. In het Nederlands is dat kunstmatige intelligentie. De omschrijving komt uit de AI-verordening. Dat is de Europese wet met regels voor die techniek. Het nagemaakte lijkt volgens die wet onder meer op bestaande personen, voorwerpen, plaatsen of gebeurtenissen.

Een video waarin je baas iets zegt wat hij nooit zei, is dus een deepfake.

Het woord komt van deep learning en fake, het Engelse woord voor nep. Deep learning is een techniek waarbij een computer zelf patronen leert uit heel veel voorbeelden. Het woord dook op in 2017. Een gebruiker van een discussieplatform maakte toen seksueel nepbeeld van beroemdheden. Dat staat in het overzicht van de 56 studies.

Waar je deepfakes tegenkomt

Deepfakes kom je tegen op sociale media, op websites en aan de telefoon. In januari 2026 stelden Kamerleden vragen over een chatbot op een groot socialemediaplatform. Die maakte op grote schaal seksuele nepbeelden, vooral van vrouwen en minderjarigen. Dat bevestigde de minister van Justitie en Veiligheid op 17 maart 2026 in zijn antwoord aan de Tweede Kamer. Nagemaakte stemmen komen binnen als spraakbericht of als telefoontje. Daarvoor waarschuwde de Rijksoverheid op 19 juni 2024.

Hoeveel Nederlanders slachtoffer werden van die chatbot, is niet bekend. Twee hulporganisaties houden niet bij of gemeld beeld echt is of met AI gemaakt, schreef de minister. Een derde, Offlimits, houdt dat wel bij. Offlimits is het expertisecentrum voor online misbruik. Het legt alleen niet vast met welk programma een beeld is gemaakt.

Hoe herken je een deepfake?

Een goede deepfake herken je nauwelijks: mensen wijzen er gemiddeld 55,54 procent van aan, terwijl gokken al 50 procent oplevert. Aan de 56 studies achter dat cijfer deden samen 86.155 mensen mee.

In de tabel staat per soort namaak hoe vaak mensen die aanwezen, ook per 20 deepfakes.

Geen van die uitkomsten ligt volgens de onderzoekers duidelijk boven gokken. Het cijfer voor stemmen is het minst zeker: per studie liep de score uiteen van 28 tot 87 procent.

Dat het zo slecht lukt, komt volgens hen door de kwaliteit van de namaak. Slordige namaak valt eerder door de mand, door ruis of andere fouten. In de 56 studies zaten alleen goed gemaakte deepfakes.

Ook met hulp mis je er nog veel

Ook met hulp herkennen mensen volgens hetzelfde overzicht gemiddeld maar 65,14 procent van de deepfakes. Die hulp was bijvoorbeeld oefenen met directe uitslag of een oordeel van AI erbij. Volgens onze berekening missen ze er dan nog steeds ruim een derde.

Daarom raden wij af om te vertrouwen op lijstjes met kenmerken, zoals ogen die niet knipperen of een vreemde hand.

Kijk naar de afzender en niet naar het beeld

Wat beter werkt dan turen naar het beeld, is nagaan wie het stuurt. Controleer altijd wie de afzender van een bericht of gesprek is, raadt de Rijksoverheid aan. Let extra op bij veel emotie, bij tijdsdruk en bij iets wat te mooi lijkt om waar te zijn.

De politie geeft een vuistregel voor alles wat je niet kunt terugdraaien, zoals geld overmaken. Zet dan een stap terug en controleer het verhaal langs een andere weg. Bij een video in het nieuws gaat dat net zo als bij nepnieuws herkennen: wie is de afzender, en melden andere media het ook?

Een nagemaakte stem aan de telefoon

De gekloonde stem van een bekende Nederlander herkent bijna niemand met zekerheid. In een onderzoek in opdracht van de Rijksoverheid lukte dat in mei 2024 maar 4 procent van de deelnemers. Zij luisterden naar de nagemaakte stem van een radiopresentator. Er deden 1.046 Nederlanders van 18 jaar en ouder mee. Volgens onze berekening lukte het dus maar ruim 40 mensen. Ook toen ze wisten dat er een kopie tussen zat, kon maar de helft het origineel van de kopie onderscheiden.

Stel je voor: je telefoon gaat en je hoort je dochter. Ze huilt, ze is haar telefoon kwijt en ze heeft nu geld nodig. De Rijksoverheid geeft voor dat moment deze adviezen.

• Verbreek de verbinding en bel zelf terug, op het nummer dat al in je contacten staat.
• Gebruik nooit de terugbelknop van het gesprek zelf.
• Heb je het nummer niet, vraag het dan aan iemand die het wel heeft.
• Stel een vraag over iets wat jullie samen hebben meegemaakt.

Maak je toch geld over, dan hoeft je bank dat meestal niet te vergoeden. In ons artikel over geld terug na oplichting lees je waarom. Voor de dader is het volgens onze lezing oplichting, waarop ten hoogste vier jaar cel staat.

Is een deepfake maken strafbaar?

Een deepfake maken is niet altijd strafbaar: het hangt af van wat erop staat en wat je ermee doet. Een aparte deepfakewet heeft Nederland niet. De bestaande wetten gelden ook voor namaak met AI.

In de tabel staan de situaties naast elkaar, met de hoogste straf die de wet voor het feit zelf noemt. De boetebedragen gelden sinds 1 januari 2026.

Een seksuele deepfake maken is al strafbaar

Een seksuele deepfake van iemand maken zonder toestemming is strafbaar, ook als hij op je eigen computer blijft staan. Dat zei de rechtbank Amsterdam op 2 november 2023. Een man had het gezicht van een vrouw op het lichaam van een pornoactrice gezet en de video op internet geplaatst. Hij had er zelf de tekst deepfake op gezet. Dat hielp hem niet, want het maken zelf is al strafbaar.

De man kreeg een voorwaardelijke taakstraf van 180 uur. Die voert hij alleen uit als hij binnen twee jaar een voorwaarde overtreedt. De rechtbank trok wel een grens. Het beeld moet zo echt lijken dat iemand die er zonder voorkennis naar kijkt, het voor echt kan houden.

Die uitspraak ging over een wetsartikel dat op 1 juli 2024 is vervallen. De regel staat nu bij de seksuele misdrijven in het Wetboek van Strafrecht. Hij geldt ook voor beeld dat AI maakt, schreef de minister op 17 maart 2026.

Gaat het om iemand onder de 18, dan telt het als seksueel beeld van een kind. Dat geldt ook voor nagemaakt beeld waarin een kind lijkt te staan. Daarop staat in de regel ten hoogste zes jaar cel.

Satire en reclame met iemands gezicht

Een grap met iemands gezicht mag je zonder toestemming delen in een kleine kring van familie en vrienden. Daarbuiten gelden de privacyregels en moet je er altijd bij zeggen dat het een deepfake is. Zo legt de Autoriteit Persoonsgegevens het uit. Dat is de toezichthouder op de Europese privacywet. Voor de uitzondering gelden strikte voorwaarden. Bij seksueel beeld bestaat die ruimte niet.

Voor bekende Nederlanders gelden dezelfde regels, schrijft de toezichthouder. Stapt zo iemand naar de rechter, dan weegt die zijn belang af tegen dat van de maker, zoals de vrijheid van meningsuiting. Satire valt daaronder.

Iemand mag je gezicht niet zomaar zonder te vragen in een advertentie zetten. Het portretrecht geeft je het recht om je te verzetten als je daar een redelijk belang bij hebt. Hoe dat werkt, lees je in ons artikel over een foto van iemand maken. Je stem valt niet onder het portretrecht. Dat staat in de toelichting bij een wetsontwerp uit 2025.

Wat er sinds 2026 geldt en wat nog komt

Sinds 2 augustus 2026 moet wie beroepsmatig een deepfake maakt of gebruikt, erbij zeggen dat het namaak is. Dat staat in de AI-verordening. Bij werk dat duidelijk kunst, satire of fictie is, volstaat een melding die het kijken niet stoort.

In de tabel staat wat wanneer ingaat.

Ook de makers van AI-programma’s hebben sinds 2 augustus 2026 een plicht. Zij moeten de uitvoer zo markeren dat een computer de namaak kan herkennen. Was een programma al eerder op de markt, dan heeft de maker daarvoor tot uiterlijk 2 december 2026.

De verordening staat bij een overtreding een boete toe van ten hoogste € 15 miljoen. Voor een bedrijf mag dat 3 procent van de wereldwijde jaaromzet zijn, als dat meer is. Dat zijn bovengrenzen: elk land van de Europese Unie stelt zijn eigen straffen vast.

De meldplicht geldt niet voor iedereen. Wie AI alleen privé gebruikt, valt erbuiten. En een oplichter zet er geen label bij. Zie een ontbrekend label daarom nooit als bewijs dat iets echt is.

Uitkleedapps zijn vanaf 2 december 2026 verboden

Vanaf 2 december 2026 is AI verboden die zonder toestemming levensecht seksueel beeld van een herkenbaar persoon maakt. Dat staat in de AI-verordening zoals die sinds 27 juli 2026 geldt. Zulke programma’s heten ook wel uitkleedapps. Ze maken van een gewone foto een naaktbeeld.

Het verbod treft wie zo’n programma op de markt brengt, als het voor dat doel bedoeld is. Het geldt ook als het programma zulke beelden voorspelbaar oplevert en een goede beveiliging ontbreekt. Wie zo’n programma beroepsmatig voor dat doel gebruikt, overtreedt het verbod ook. Voor een particulier geldt het Europese verbod niet. Die is in Nederland al strafbaar als hij zo’n beeld maakt.

De boete is hier ten hoogste € 35 miljoen, of 7 procent van de wereldwijde jaaromzet als dat meer is. Een tweede nieuw verbod geldt voor AI die beeld van seksueel misbruik van kinderen maakt.

Een wetsvoorstel voor je stem en je uiterlijk

Een eigen recht om deepfakes van je stem en uiterlijk te verbieden bestaat nog niet. Een Tweede Kamerlid werkte in 2025 aan een wet die je dat recht geeft. Die heet de Wet naburig recht deepfakes van personen. Een naburig recht lijkt op het auteursrecht. Je nabestaanden zouden het recht houden tot 70 jaar na je dood. Iedereen kon van 30 oktober tot en met 31 december 2025 op het ontwerp reageren.

Of de wet er komt, is onzeker. Op 17 maart 2026 was het voorstel nog niet bij de Tweede Kamer ingediend, schreef de minister. De indiener zit niet meer in de Kamer en een opvolger beslist of het doorgaat. Op 5 oktober 2026 vonden wij op de site van de Tweede Kamer geen ingediend voorstel.

Wat doe je als er een deepfake van jou rondgaat?

Gaat er een deepfake van jou rond, dan kun je hem laten verwijderen en bij seksueel beeld aangifte doen. Deze stappen komen van de Autoriteit Persoonsgegevens, de minister en Offlimits.

• Maak eerst schermafbeeldingen van de plek waar het beeld is gedeeld en verzamel bewijs.
• Doe bij seksueel beeld aangifte bij de politie. Dat kan ook als je niet weet wie de maker is.
• Wil je dat de politie onderzoek doet? Overleg dan eerst met de politie voordat je het beeld meldt en de dader blokkeert.
• Meld het beeld bij het platform. Is het beeld illegaal, dan moet het platform je melding zorgvuldig en op tijd behandelen.
• Reageert het platform niet, schakel dan Offlimits in.
• Ken je de maker, vraag hem dan om het beeld te wissen. De Autoriteit Persoonsgegevens heeft een brief die je daarvoor kunt gebruiken.
• Lukt dat niet, dien dan een klacht in bij de Autoriteit Persoonsgegevens of ga naar de rechter.

Reken bij een klacht niet op snelheid: een onderzoek van een toezichthouder haalt beeld in de regel niet snel offline, schreef de minister.

Waar je hulp krijgt

De hulplijn van Offlimits bel je gratis en anoniem op 0800-0033, en chatten kan ook. Offlimits is aangewezen als betrouwbare melder. Een platform moet meldingen van Offlimits met voorrang behandelen.

Slachtofferhulp Nederland helpt slachtoffers van misdrijven en is bereikbaar op 0900-0101. Het Centrum Seksueel Geweld bel je gratis op 0800-0188. De politie bereik je op 0900-8844 en bij spoed op 112. Ben je opgelicht met een nagemaakte stem, bel dan ook de Fraudehelpdesk op 088-786 7372. Daar meld je oplichting.

Regel vandaag één ding. Spreek met je ouders en je kinderen af dat jullie bij elk geldverzoek eerst terugbellen.

Veelgestelde vragen over deepfakes