Mbo-niveaus 1 tot en met 4, het verschil in duur en loon

Niveau 1 duurt één jaar en niveau 4 drie of vier jaar. Hoe hoger het niveau, hoe zelfstandiger het werk waarvoor je leert. Op 1 oktober 2025 telde het mbo 475.550 studenten. Daarvan zaten er 273.000 op niveau 4. Dat zijn voorlopige cijfers van het CBS, het statistiekbureau van de overheid.

Toch is het hoogste niveau niet voor iedereen de slimste keuze. Starters met niveau 3 verdienden in oktober 2024 volgens het CBS iets meer per uur dan met niveau 4. Bij je eerste loon telt vooral of je op school leerde of bij een bedrijf. Zo lezen wij die cijfers, voor alle richtingen samen. Meer over school en opleiding lees je in het kennisgebied Maatschappelijk.

De vier mbo-niveaus naast elkaar

In het mbo leer je een beroep, op een van vier niveaus. Mbo staat voor middelbaar beroepsonderwijs. Loop in januari over een open dag en je ziet die niveaus op elke folder staan: entree, niveau 2, niveau 3, niveau 4. De tabel hieronder geeft per niveau de naam, de duur en het werk waarvoor je leert.

Waarin mbo 1 tot en met 3 verschillen

Het verschil tussen mbo 1, 2 en 3 zit in hoe zelfstandig je werkt. De overheid beschrijft in een regeling per niveau wat je met het diploma kunt. Op niveau 1 doe je eenvoudige taken en krijg je daarbij begeleiding. Een niveau hoger doe je die taken zelf en ben je verantwoordelijk voor het resultaat. Op niveau 3 heb je een eigen takenpakket. Je bent dan deels verantwoordelijk voor het routinewerk van anderen.

Denk aan een garage. Met niveau 1 help je een monteur. Met niveau 2 vervang je zelf banden en remblokken. Als eerste monteur op niveau 3 kijk je ook het werk van een leerling na.

Wat niveau 4 op het mbo inhoudt

Niveau 4 is het hoogste niveau van het mbo. Je leert er volledig zelfstandig werken, schrijft de Rijksoverheid. Volgens de regeling van de overheid weet je dan veel van je beroep, en van een deel ervan extra veel. Je bent verantwoordelijk voor je eigen werk en deels voor het werk van anderen.

Er zijn twee soorten. De middenkaderopleiding is een volledige opleiding. De specialistenopleiding van één jaar volg je na niveau 3. Met beide diploma’s mag je naar het hbo, het hoger beroepsonderwijs. Hoe een opleiding op niveau 4 eruitziet, lees je in ons artikel over grondstewardess worden.

Waarom de duur per opleiding verschilt

Voor mbo niveau 2 en 3 kiest de school zelf de duur, binnen de grenzen van de wet. De middenkaderopleiding staat in de wet op drie jaar. De minister mag een langere duur toestaan als een beroep daarom vraagt. Daarom noemt de Rijksoverheid drie of vier jaar.

Vanaf 1 januari 2027 mag een school ook een verkorte opleiding aanbieden. Die is er alleen voor wie al leer- of werkervaring heeft die bij het beroep past.

Met welk diploma je naar welk niveau mag

Je vooropleiding bepaalt op welk mbo-niveau je mag beginnen. In de tabel hieronder zie je per diploma wat de wet toestaat.

Hoe de leerwegen van het vmbo in elkaar zitten, lees je in ons artikel over vmbo, havo en vwo.

Eén regel in de tabel valt op. Met een diploma van niveau 2 mag je volgens de wet meteen door naar niveau 4. Wie met vmbo basis begint, kan zo ook op niveau 4 uitkomen.

Voldoe je niet aan de eis? Dan mag de school je in bijzondere gevallen toch toelaten, na een onderzoek of je het onderwijs aankunt.

Aanmelden uiterlijk op 1 april

Meld je uiterlijk op 1 april aan voor een opleiding die na de zomer begint. Dan heb je recht op toelating als je aan de eisen voldoet. Je hebt dan ook recht op een studiekeuzeadvies, schrijft de Rijksoverheid. Daarin zegt de school of de opleiding bij je past. Opvolgen hoeft niet.

Toch mag de school je weigeren als er meer aanmeldingen dan plekken zijn. Sommige opleidingen stellen extra eisen, zoals lichamelijke eisen bij een sportopleiding. Die eisen maakt de school uiterlijk op 1 februari bekend.

Ben je te laat met aanmelden, dan mag de school je weigeren. Volgens onze lezing van de wet geldt dat niet als je 16 of 17 bent en nog onderwijs moet volgen. Word je niet toegelaten? Dan moet de school je meestal een andere opleiding aanbieden.

De entreeopleiding is geen vrije keuze

De entreeopleiding is er alleen voor wie niet naar niveau 2 mag. Je bent op 1 augustus minstens 16 jaar, schrijft de Rijksoverheid. Na drie tot vier maanden geeft de school een advies over je voortgang. Gaat het niet goed genoeg, dan mag de school je inschrijving stoppen. Dat mag pas na een schriftelijke waarschuwing en tijd om je resultaten te verbeteren.

Elke mbo-student krijgt zo’n advies. Bij een opleiding van meer dan één jaar komt het na minstens negen maanden.

Bol of bbl kiezen

Elk niveau kun je op twee manieren volgen: via de bol of via de bbl. Bol staat voor beroepsopleidende leerweg. Je zit dan vooral op school en loopt stage. Bbl staat voor beroepsbegeleidende leerweg. Je werkt dan minstens drie dagen per week bij een erkend leerbedrijf en gaat één dag naar school. Een leerbedrijf is een bedrijf dat studenten mag opleiden.

Het diploma is hetzelfde. In de tabel hieronder zie je wat de wet per leerweg eist en wat je betaalt.

Volgens onze berekening is in de bbl ruim 70 procent van die verplichte uren praktijk. In de bol is dat een kwart. Het lage cursusgeld geldt voor niveau 1 en 2, het hoge voor niveau 3 en 4.

Wat je betaalt en wat je krijgt

Onder de 18 jaar betaal je geen lesgeld en geen cursusgeld. Bij een particuliere school betaal je wel.

Vanaf 18 jaar scheelt de leerweg flink. Neem drie jaar niveau 4 vanaf je 18e. In de bol betaal je volgens onze berekening € 4.533 lesgeld. Het cursusgeld in de bbl komt op € 2.286. We rekenden met de tarieven van 2026-2027, en die veranderen elk jaar.

Als bol-student van 18 jaar of ouder kun je studiefinanciering krijgen van DUO. De basisbeurs is in 2026 € 107,26 per maand als je thuis woont. Op niveau 1 en 2 is de beurs altijd een gift. Op niveau 3 en 4 is het een prestatiebeurs. Die wordt pas een gift als je binnen tien jaar je diploma haalt.

In de bbl krijg je geen studiefinanciering. Met een arbeidscontract bij je leerbedrijf krijg je wel loon.

Het minimumloon in de bbl gaat in 2027 omhoog

Op 1 januari 2027 vervalt het aparte, lagere minimumloon voor bbl-studenten van 18 tot en met 20 jaar. Zo staat het in een besluit van 9 september 2026 in het Staatsblad, het blad waarin de overheid wetten bekendmaakt. Vanaf 2027 geldt voor een bbl-student met een arbeidscontract het gewone minimumloon voor zijn of haar leeftijd.

Hetzelfde besluit verhoogt ook dat gewone minimumloon voor jongeren. De bedragen staan in ons artikel over het minimumloon per uur en per maand.

Wat de cijfers over de niveaus zeggen

Niveau 4 trekt veruit de meeste studenten. Het hoogste uurloon bij de start staat bij niveau 3.

Hoeveel studenten elk niveau telt

Ruim de helft van alle mbo-studenten volgt niveau 4. De tabel hieronder laat per niveau zien hoeveel studenten er zijn en welk deel de bbl volgt.

Op niveau 3 volgt dus ruim de helft van de studenten de bbl. De hele bbl is volgens onze berekening 40 procent groter dan tien jaar eerder. Toen stond ze wel op haar laagste punt sinds 2011. De laatste twee jaar daalde het aantal weer licht.

Wat je per uur verdient na je diploma

Een hoger niveau betekent niet vanzelf een hoger loon. Het CBS keek naar studenten die na studiejaar 2023-2024 het onderwijs verlieten en in loondienst gingen werken. In de tabel hieronder staat hun uurloon in oktober 2024, per diploma en per leerweg. Het gaat om het middelste loon, de mediaan: de helft verdient meer en de helft minder.

Met een diploma van niveau 3 verdienden starters iets meer dan met niveau 4. Volgens onze lezing komt dat door de leerweg. Op niveau 3 volgen veel meer studenten de bbl, en bbl’ers verdienen in deze tabel op elk niveau meer.

Binnen dezelfde leerweg loont een hoger niveau wel. In de bol scheelt niveau 4 volgens onze berekening € 1,59 per uur met niveau 2.

Wat de looncijfers niet zeggen

De tabel telt alle richtingen samen, en per richting ligt het anders. In de techniek en in de zorg is de voorsprong van bbl’ers groot. Bij vormgeving, kunst en talen was het andersom. Daar verdienden bbl’ers op niveau 2 tot en met 4 iets minder dan bol-studenten.

Waarom bbl’ers vaak meer verdienen, zeggen de cijfers niet. Wel werkten zij tijdens hun opleiding al bij een bedrijf.

Ging je na niveau 4 naar het hbo, dan tel je niet mee. Het CBS telt alleen wie het onderwijs verliet.

Kies niet op het loon van je eerste baan

Ons oordeel: kies een niveau niet om wat je in je eerste baan verdient. Tussen niveau 3 en 4 is dat verschil klein, en later kan het omdraaien. Het CBS volgde ook wie na studiejaar 2013-2014 van het mbo ging. Ook die groep begon met niveau 3 hoger. Tien jaar later was het andersom: € 25,30 per uur met niveau 4 en € 24,68 met niveau 3.

Niveau 4 kies je ook om wat erna kan, zoals het hbo. Leer je liever op de werkvloer en wil je snel verdienen? Dan maakt de bbl volgens ons meer verschil dan een niveau hoger. In jouw richting kan dat anders liggen.

Is mbo 4 gelijk aan havo?

Een diploma van mbo niveau 4 staat even hoog als een havodiploma. Het is wel een ander diploma. Nederlandse diploma’s staan op een schaal van acht niveaus. Die schaal heet het Nederlands kwalificatieraamwerk, afgekort NLQF.

Sinds 1 januari 2025 staat de schaal in de wet. In de regeling bij die wet krijgen mbo 4 en de havo allebei niveau 4. Het vwo staat op 4+. De school zet het niveau ook op je diploma.

Het niveau zegt niet zozeer hoe zwaar een opleiding is of wat erin zit. Het zegt wat iemand aan het eind kan en weet. Die waarschuwing komt van Nuffic, de Nederlandse organisatie voor internationalisering in het onderwijs. De havo is een algemene opleiding. Het mbo leert je een beroep. Met allebei mag je naar het hbo.

Op het hbo liggen de twee groepen dicht bij elkaar. Van de mbo’ers die in 2019 aan het hbo begonnen, haalde 57 procent binnen zes jaar een hbo-diploma. Bij havisten was dat 59 procent. Dat staat op OCW in cijfers, de cijfersite van het ministerie van Onderwijs.

Is mbo niveau 4 moeilijk?

Niveau 4 vraagt het meest van de vier niveaus, maar studenten halen er ongeveer even vaak een diploma als op niveau 2 en 3. Het ministerie meet per niveau het jaarresultaat. Neem alle studenten die een diploma haalden of zonder diploma van school gingen. Het jaarresultaat is het deel met een diploma.

In 2025 kwam niveau 4 uit op 71,5 procent, volgens voorlopige cijfers. Niveau 2 kwam op 71,1 procent en niveau 3 op 73,1 procent. Niveau 1 telt in dit cijfer niet mee.

Het ministerie volgde ook mbo’ers die in studiejaar 2023-2024 hun diploma haalden en daarna naar het hbo gingen. Van hen stond 83 procent een jaar later nog ingeschreven in het hoger onderwijs, volgens voorlopige cijfers.

Na je diploma verder leren of werken

Met een diploma van niveau 4 kies je op het hbo uit twee opleidingen: de bachelor of de associate degree. Een associate degree duurt twee jaar, schrijft de Rijksoverheid. Haal je op het hbo het eerste jaar, de propedeuse? Dan kun je naar de universiteit.

Niveau 2 is de startkwalificatie

Met een mbo-diploma van niveau 2 of hoger heb je een startkwalificatie. Ook een diploma van havo of vwo telt, schrijft de Rijksoverheid. Ben je 16 of 17 jaar en heb je nog geen startkwalificatie? Dan moet je onderwijs blijven volgen. Hoe die plicht werkt, lees je in ons artikel over leerplicht en startkwalificatie.

Zo kies je een niveau

Begin bij wat je mag en vraag daarna door op wat je wilt.

• Zoek in de tabel met diploma’s op welk niveau je mag beginnen.
• Vraag of de opleiding ook in de bbl bestaat en of de school helpt een leerbedrijf te zoeken.
• Vraag hoe lang de opleiding op die school duurt.

Aan je eerste keuze zit je niet vast. Na elk diploma kun je een niveau hoger verder.

Veelgestelde vragen over de mbo-niveaus