Scheiden in Nederland: routes, regels en cijfers

Eerst een cijfer dat veel mensen verrast: scheiden gebeurt minder dan vroeger. Het CBS telde in 2025 24.555 echtscheidingen, 7,3 per duizend echtparen. In 2001 was dat nog 10,5 per duizend. Van de huwelijken die nu worden gesloten strandt naar schatting ongeveer een derde; het CBS komt voor 2025 uit op 32,4 procent. Gemiddeld gaan mensen na 14,7 jaar huwelijk uit elkaar. Het beeld dat de helft van alle huwelijken op de klippen loopt, klopt dus al jaren niet meer.

Hoe vaak gaan mensen scheiden?

Het aantal scheidingen schoot omhoog in de jaren zestig en zeventig, toen de wet en de moraal versoepelden: in 1965 werden er ongeveer 6.000 echtscheidingen uitgesproken, twintig jaar later 34.000. Daarna bleef het lang hangen rond de 10 per duizend echtparen, met pieken in 2001 en 2014. Sindsdien daalt het.

In de tabel hieronder zie je die daling van de afgelopen jaren. Naast het aantal scheidingen staat hoeveel dat er zijn per duizend echtparen. Dat tweede cijfer is het eerlijke, want er trouwen ook steeds minder mensen.

Dat de curve in 2021 en 2022 zo hard omlaag ging, had deels een praktische oorzaak: rechtbanken liepen tijdens de coronajaren achter. Daarna kroop het aantal weer iets omhoog. Op de langere lijn is de daling echter echt, en die heeft te maken met hoe mensen samenleven: steeds meer stellen trouwen niet, en wie niet getrouwd is, komt in deze cijfers niet voor.

Wanneer gaan mensen scheiden?

Een huwelijk dat strandt, duurt gemiddeld bijna vijftien jaar. Dat is geen willekeurig getal: het is ongeveer de periode waarin jonge kinderen ouder worden en het huis stiller wordt. Veel stellen blijven bij elkaar zolang de kinderen thuis wonen, en merken daarna dat het argument om te blijven is weggevallen.

Advocaten en mediators zien daarnaast twee terugkerende drukke periodes: begin januari en na de zomervakantie. De verklaring die zij daarvoor geven, is steeds dezelfde: een vakantie en de feestdagen zetten partners dagen achtereen op elkaars lip, en de jaarwisseling is een moment van de balans opmaken. Het gaat hier om wat de praktijk meldt, niet om een gemeten piek in de CBS-cijfers; die zijn per jaar en niet per maand uitgesplitst.

Ook de economie speelt mee, en dan vooral het huis. Staat de woningmarkt stil of staat de hypotheek onder water, dan blijven mensen noodgedwongen samen wonen omdat uit elkaar gaan niet te betalen is. Trekt de markt aan, dan gaat die rem eraf. Dat is een van de verklaringen voor de piek van 2014.

De vier manieren om uit elkaar te gaan

Er zijn vier juridische routes, en welke voor jou geldt hangt af van hoe je de relatie ooit bent aangegaan.

Echtscheiding na een huwelijk

Dit is de meest voorkomende route. Een echtscheiding loopt altijd via de rechtbank, en het verzoek moet door een advocaat worden ingediend; je kunt dat niet zelf doen. Wel kunnen jullie samen één advocaat of een advocaat-mediator inschakelen die het verzoek namens jullie beiden indient. Dat scheelt in de kosten en meestal ook in de sfeer. De rechter spreekt de scheiding uit, en pas als die uitspraak is ingeschreven bij de burgerlijke stand van de gemeente ben je echt gescheiden. Doe dat binnen zes maanden, anders vervalt de uitspraak.

Hebben jullie samen minderjarige kinderen, dan is een ouderschapsplan verplicht. Daarin leg je vast waar de kinderen wonen, hoe de zorg is verdeeld, hoe jullie elkaar op de hoogte houden en wie wat betaalt. Zonder dat plan neemt de rechter het verzoek niet in behandeling.

Ontbinding van een geregistreerd partnerschap

Een geregistreerd partnerschap beëindig je op dezelfde manier, met één uitzondering die veel tijd en geld scheelt: hebben jullie geen minderjarige kinderen en zijn jullie het eens, dan hoeft er geen rechter aan te pas te komen. Een notaris of advocaat legt de afspraken vast in een beëindigingsovereenkomst en stuurt die naar de burgerlijke stand. Zijn er wel minderjarige kinderen, dan loopt het net als bij een huwelijk via de rechtbank, inclusief ouderschapsplan.

Scheiden van tafel en bed

Hierbij blijf je voor de wet getrouwd, maar wordt het vermogen verdeeld en leef je gescheiden. Mensen kiezen hiervoor omdat hun geloof scheiden niet toestaat, omdat ze financieel uit elkaar willen zonder het huwelijk te beëindigen, of omdat ze nog twijfelen. Het gaat ook via de rechter en via een advocaat, maar de uitspraak wordt niet in de gemeentelijke registers van de burgerlijke stand ingeschreven als echtscheiding. Let op het gevolg: je blijft getrouwd, dus je kunt niet met een ander trouwen, en erfrechtelijk blijf je in beginsel elkaars echtgenoot.

Ontbinding na scheiding van tafel en bed

Wil je na een scheiding van tafel en bed alsnog echt scheiden, bijvoorbeeld omdat je wilt hertrouwen, dan dient een advocaat opnieuw een verzoekschrift in. Na de uitspraak en de inschrijving bij de gemeente is het huwelijk voorbij.

Het echtscheidingsconvenant

Een echtscheidingsconvenant is het contract waarin jullie alle afspraken zetten. Verplicht is het niet, maar zonder zo’n stuk staat er over tien jaar niets zwart op wit en heb je een probleem. Hecht de rechter het aan de uitspraak, dan kun je de afspraken ook afdwingen. Drie dingen horen er in elk geval in.

Ten eerste de alimentatie. Kinderalimentatie betaalt de ouder bij wie de kinderen niet of minder wonen, en die loopt door tot het kind 21 is. Partneralimentatie duurt sinds 1 januari 2020 in de regel de helft van de duur van het huwelijk, met een maximum van vijf jaar; voor lange huwelijken en voor gezinnen met jonge kinderen gelden langere termijnen. Voor huwelijken waarvan het verzoek vóór die datum is ingediend, geldt nog de oude termijn van twaalf jaar.

De verdeling, het pensioen en het huis

Hier zit een punt dat op veel pagina’s ontbreekt en dat bij het verdelen alles uitmaakt: op 1 januari 2018 is het huwelijksvermogensrecht veranderd. Ben je op of na die datum getrouwd zonder huwelijkse voorwaarden, dan geldt de beperkte gemeenschap van goederen. Wat je allebei al had voordat je trouwde, blijft dan van jezelf; wat je tijdens het huwelijk samen opbouwt, is van jullie samen. Erfenissen en schenkingen vallen erbuiten. Ben je vóór 2018 getrouwd, dan geldt de oude, algehele gemeenschap van goederen en is in beginsel alles gezamenlijk, ook wat je meebracht en wat je erfde. Bij scheiding moet je wel kunnen aantonen dat iets van jou alleen was, dus bewaar die aankoopbon of dat bankafschrift.

Ten tweede de verdeling: niet alleen de inboedel, maar ook de bankrekeningen, de auto, de schulden en het pensioen. Dat pensioen wordt vaak vergeten. Standaard heb je recht op de helft van het ouderdomspensioen dat je partner tijdens het huwelijk heeft opgebouwd. Meld dat binnen twee jaar bij de pensioenuitvoerder, want daarna moet je het zelf bij je ex halen.

Ten derde de woning. Die wordt verkocht of gaat op naam van één van beiden. Dat laatste kan alleen als die ene de hypotheek alleen kan dragen; de bank moet de ander ontslaan uit de hoofdelijke aansprakelijkheid, en dat is een toets die niet iedereen haalt. Blijf je allebei op de lening staan, dan blijf je ook allebei aansprakelijk, hoe de afspraken onderling ook luiden.

Mediation en wat het kost

Een mediator is een onafhankelijke bemiddelaar die jullie samen helpt tot afspraken te komen, in plaats van dat ieder een eigen advocaat inschakelt die tegenover de ander komt te staan. Dat is doorgaans sneller en goedkoper, en het scheelt vooral als er kinderen zijn: die merken het verschil tussen ouders die er samen uit komen en ouders die jaren procederen.

Heb je een laag inkomen, dan kun je gesubsidieerde rechtsbijstand aanvragen bij de Raad voor Rechtsbijstand: je betaalt dan alleen een eigen bijdrage. Dat geldt ook voor mediation, en de eigen bijdrage is daar lager dan bij een advocaat. Het Juridisch Loket helpt gratis met de eerste vragen en met de aanvraag. Reken daarnaast op griffierecht bij de rechtbank en op kosten van de notaris als de woning moet worden overgedragen; wat een rechtszaak kost staat in een apart artikel.

Als er één ding uit de cijfers en uit de praktijk naar voren komt, is het dit: de scheiding zelf is zelden het dure deel. De ruzie erna is dat wel. Elke afspraak die je nu goed vastlegt, kost later geen advocaat.

Dit artikel legt de regels uit en is geen juridisch advies over jouw situatie. Ga je scheiden, leg je zaak dan voor aan het Juridisch Loket, een mediator of een advocaat.

Veelgestelde vragen over scheiden