Profielwerkstuk maken, de regels en hoe zwaar het meetelt

Aan je profielwerkstuk werk je op havo en vwo minstens 80 uur. Op het vmbo is dat 20 uur. Die uren noemt het Examenloket van DUO, de dienst van de overheid voor het onderwijs. Een verplicht aantal bladzijden vonden wij in geen enkele regel. Wel ligt vast hoe je cijfer telt: op havo en vwo ben je met een 3 gezakt. Een onderwerp zoek je bijvoorbeeld tussen onze maatschappelijke onderwerpen.

Wat houdt een profielwerkstuk in?

Een profielwerkstuk is een werkstuk waarin je laat zien wat je in je profiel hebt geleerd. Je profiel is het vaste pakket vakken voor je laatste schooljaren. De Wet voortgezet onderwijs 2020 is de wet voor de middelbare school. Die wet noemt je werkstuk ‘een werkstuk, een presentatie daaronder begrepen’. Presenteren hoort er dus bij.

Het werkstuk hoort bij het schoolexamen. Dat is het deel van het eindexamen dat je eigen school afneemt. Het andere deel, het centraal examen, is in het hele land gelijk.

Een verslag is de bekendste vorm, maar de wet schrijft die niet voor. Het College voor Toetsen en Examens gaat voor de overheid over de centrale examens. Over je werkstuk op havo en vwo schrijft het college: de school bepaalt ‘welke vorm het dient te hebben’. Een ontwerp kan dus ook, als je school dat toestaat.

Is een profielwerkstuk verplicht?

Ja, op de havo en het vwo moet je een profielwerkstuk maken. Op het vmbo geldt dat in twee richtingen: de gemengde en de theoretische leerweg. De theoretische heet ook vmbo-tl of mavo. Voor vmbo basis en kader noemt de wet geen profielwerkstuk.

In de tabel zie je per soort school de uren, waar het over gaat en wat je krijgt.

Het Uitvoeringsbesluit WVO 2020 is het besluit met de regels voor het eindexamen. Een vak van 320 of 400 uur is een groot vak: zoveel uur staat er in je laatste schooljaren voor. Denk aan geschiedenis, economie of biologie. Maatschappijleer telt 120 uur en is dus te klein.

Hoeveel bladzijden moet een PWS zijn?

Voor het aantal bladzijden of pagina’s van een profielwerkstuk bestaat geen landelijke regel. PWS is kort voor profielwerkstuk. In de wet en in het Uitvoeringsbesluit zochten wij ernaar. Het staat er niet. Ook de 80 en de 20 uur vonden wij daar niet.

Die 80 uur komt volgens het College voor Toetsen en Examens ‘bovenop’ de uren van je vakken. Volgens onze berekening zijn dat twee volle werkweken van 40 uur. Verdeel je ze over 20 schoolweken, dan is het vier uur per week.

Ons oordeel: bladzijden zijn de verkeerde maat. Tien bladzijden met een eigen meting zijn meer waard dan 30 bladzijden overgeschreven tekst.

Hoe telt je profielwerkstuk mee?

Op havo en vwo krijg je een cijfer voor je profielwerkstuk. Dat cijfer telt mee in het combinatiecijfer. Dat is het gemiddelde van een paar onderdelen waarvoor je geen centraal examen doet. Zo legt Rijksoverheid.nl het uit, de website van de ministeries. Bij de uitslag telt dat gemiddelde als het cijfer van één vak.

Volgens het Uitvoeringsbesluit tellen er minstens drie onderdelen mee. Dat zijn maatschappijleer, je werkstuk en culturele en kunstzinnige vorming, kortweg CKV. Je school mag er iets aan toevoegen, bijvoorbeeld literatuur. Wat er bij jou meetelt, staat in het examenreglement, de examenregels van jouw school.

Wat een punt hoger je oplevert

Met drie onderdelen bepaalt je profielwerkstuk een derde van het combinatiecijfer. Zonder CKV is dat de helft. Dat is onze berekening. Het besluit spreekt van een gemiddelde, dus elk onderdeel telt even zwaar.

Op het gymnasium hoort CKV niet bij de vaste vakken. Op het atheneum, de andere soort vwo, hoeft het niet als je Latijn of Grieks in je profiel hebt. Dat schrijft de Rijksoverheid. In beide gevallen blijven maatschappijleer en je werkstuk over, tenzij je school iets toevoegt.

De rector of directeur maakt van het gemiddelde een heel cijfer. Is het eerste cijfer achter de komma een 5 of hoger, dan gaat het omhoog. In de tabel staan vijf voorbeelden.

De laatste twee rijen gelden voor wie geen CKV heeft. Een 7 voor je werkstuk tilt een 6 voor maatschappijleer dan naar een 7 op je lijst. Heb je wel CKV en staat daar ook een 6? Dan heb je voor die 7 een 8 nodig.

Met een 3 ben je gezakt

Met een 3 voor je profielwerkstuk zak je op havo en vwo, ook als het gemiddelde een voldoende is. Voor geen enkel onderdeel van het combinatiecijfer mag je namelijk lager dan een 4 halen.

Een voldoende hoeft het combinatiecijfer zelf niet te zijn. De Rijksoverheid schrijft: ‘Het combinatiecijfer zelf mag ook niet lager zijn dan een 4.’ Een 4 of een 5 mag dus, maar telt als een onvoldoende op je lijst. Hoeveel onvoldoendes je mag hebben, lees je in ons artikel over wanneer je slaagt voor je eindexamen.

Op je cijferlijst komt ook de titel of het onderwerp van je werkstuk. Kies dus een titel die je later nog wilt teruglezen.

Op het vmbo krijg je geen cijfer

Op het vmbo beoordelen minstens twee examinatoren je profielwerkstuk met goed of voldoende. Een examinator is een docent die een examen afneemt. Je slaagt alleen als er goed of voldoende staat.

In het Uitvoeringsbesluit staat ook het woord onvoldoende. Dat is volgens het College voor Toetsen en Examens een fout uit 2022. Bij een onvoldoende is je werkstuk ‘nog niet afgerond’, schrijft het college. Je moet dan de kans krijgen om het af te maken. Tot die tijd mag je volgens het Examenloket niet meedoen aan het centraal examen.

Op het vmbo is de inleverdatum daardoor belangrijker dan het oordeel.

Wat zijn goede onderwerpen voor je PWS?

Een goed onderwerp voor je profielwerkstuk is een vraag die je beantwoordt door zelf te meten of te vergelijken. Het is oktober. Je mentor wil vrijdag je onderwerp weten en je klasgenoot zegt: iets met psychologie. Dat is een richting, nog geen onderwerp.

Van onderwerp naar hoofdvraag in vier stappen

Van onderwerp naar hoofdvraag kom je in vier stappen, die wij zelf bedachten. De hoofdvraag is de ene vraag waar je hele werkstuk antwoord op geeft. Een deelvraag is een kleinere vraag die je eerst beantwoordt.

• Kies een groot vak uit je profiel en een onderwerp dat je daar tegenkwam.
• Maak het kleiner: kies één groep, één plaats of één periode.
• Bedenk wat je zelf gaat meten of vergelijken, en bij wie.
• Toets de vraag: lukt het antwoord in 80 uur, en kun je er bronnen over vinden?

In de tabel zie je bij vier onderwerpen hoe dat uitpakt.

De achtergrond bij de eerste twee vind je in onze artikelen over het einde van de salderingsregeling en aardbevingen in Nederland. Voor de derde begin je bij wat de Gouden Eeuw was.

Bij de vierde horen de cijfers over volwassenen uit ons overzicht van maatschappelijke problemen in Nederland. Zoek de bronnen onder zo’n artikel wel zelf op.

Wat winnaars onderzochten

De winnaars van de KNAW Onderwijsprijs 2026 laten zien hoe klein een goede vraag is. De KNAW is de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Zij geeft elk jaar 12 werkstukken van het vwo een prijs. Uit elk profiel een voorbeeld:

• Cultuur en maatschappij: het dialect van Arnhem als taal van burger en arbeider.
• Economie en maatschappij: wat misleidende trucs in webshops doen met de aankopen van jongeren.
• Natuur en gezondheid: machogedrag van jongens vergeleken met dat van chimpansees.
• Natuur en techniek: zeilen als efficiënt en duurzaam transportmiddel.

De opbouw van je profielwerkstuk

Een profielwerkstuk volgt de stappen van een onderzoek. De KNAW noemt er vijf: ‘vraagstelling, hypothese, methodiek, uitvoering, verslaglegging’. Een hypothese is het antwoord dat je vooraf verwacht. De methodiek is hoe je meet: met een enquête of een proef, of door bronnen te vergelijken.

De Radboud Universiteit in Nijmegen maakte een werkblad voor het verslag. In de tabel staan de onderdelen en wat erin hoort.

Als laatste noemt het blad het logboek. Daarin schrijf je op wat je wanneer deed en hoeveel uur dat kostte. Het waarschuwt ook: bekijk het formulier waarmee je school beoordeelt, want ‘dit formulier is leidend’.

Weeg elke bron op maker, soort tekst en datum. Die drie punten leggen we uit in ons artikel over een spreekbeurt voorbereiden. Verdedig je in je conclusie een standpunt? Onderbouw het dan zoals in een betoog.

Een tijdpad van september tot maart

In de tabel staat onze verdeling per maand. Zo voorkom je dat je in januari nog moet beginnen met meten.

Je werkstuk moet af zijn voordat het eerste tijdvak van het centraal examen begint. Een tijdvak is een periode met examens. In 2027 begint het eerste op vrijdag 14 mei. Scholen sturen de cijfers van het schoolexamen naar DUO. Dat moet volgens het Examenloket uiterlijk tien kalenderdagen eerder. Volgens onze berekening is dat dinsdag 4 mei 2027. Je school kiest zelf de inleverdatum, en die ligt daarvoor.

Zoek die datum eerst in het PTA, het programma van toetsing en afsluiting. Daarin staan alle toetsen van het schoolexamen. Je school legt het elk jaar voor 1 oktober vast. Staat je werkstuk er niet in? Dat mag volgens het Examenloket. Wel raadt het loket scholen een apart programma voor het werkstuk aan.

Hoe wordt een profielwerkstuk beoordeeld?

Hoe een school op havo en vwo je profielwerkstuk beoordeelt, ligt niet landelijk vast. Het Examenloket schrijft: ‘Er zijn geen regels vastgelegd voor de beoordeling van het profielwerkstuk.’ Je docenten beoordelen dus met een formulier van je eigen school. Op het vmbo krijg je de eisen vooraf. De school kijkt daar naar hoe je werkte en naar wat je inlevert.

De jury van de KNAW kijkt voor haar prijs naar vier dingen.

• Hoe goed het onderzoek is, van vraag tot uitvoering.
• Hoe origineel of creatief het onderwerp of de aanpak is.
• Hoe goed het verslag is.
• Wat je zelf hebt geleerd, zoals blijkt uit je terugblik.

Over de dikte van het verslag gaat geen van de vier. Wie weet waar de punten zitten, verdeelt zijn 80 uur anders.

Hulp en prijzen voor je profielwerkstuk

De Radboud Universiteit helpt je met zes soorten vragen over je profielwerkstuk. Denk aan hulp bij je hoofdvraag, contact met een expert of een proef op de universiteit.

De winnaars van de KNAW Onderwijsprijs krijgen een studiebeurs van € 2.000 per leerling. De prijs is alleen voor het vwo. Je school stuurt de werkstukken in, hoogstens vier. De vorige ronde sloot op 9 maart 2026, de volgende gaat open op 6 december 2026.

Je werkstuk doet alleen mee als vooral je docenten je hielpen. Extra hulp van een universiteit mag. Betaalde begeleiding heb je volgens ons niet nodig.

Mag je AI gebruiken voor je profielwerkstuk?

Of je AI mag gebruiken voor je profielwerkstuk, bepaalt je school. Kennisnet is de publieke ICT-organisatie voor het onderwijs. Op 15 januari 2026 gaf het scholen deze regel als voorbeeld: ‘Indien er niet expliciet toestemming is gegeven voor het gebruik van generatieve AI is het gebruik daarvan verboden.’ Zonder toestemming mag het dan niet. Generatieve AI maakt zelf tekst, zoals een chatbot.

Programma’s die AI-tekst moeten opsporen, noemt Kennisnet ‘heel onbetrouwbaar’. Het advies aan scholen is daarom: kijk hoe het werk ontstaat. Denk aan een logboek, of aan een leerling die zijn werk in een gesprek verdedigt.

Je werkstuk hoort bij je eindexamen. Gebruik je AI waar het niet mag, dan kan de school dat volgens onze lezing als fraude behandelen. In de wet heet dat een onregelmatigheid. De rector of directeur kan je dan onder meer een 1 geven of een toets ongeldig verklaren. Dat staat in het Uitvoeringsbesluit.

Ben je het er niet mee eens? Dan heb je volgens de wet vijf dagen om in beroep te gaan. Een commissie van beroep van je school bekijkt het besluit dan opnieuw.

Bewaar daarom je versies en je logboek, en schrijf op wat je een chatbot vroeg. Vraag je mentor deze week om twee dingen: het formulier voor de beoordeling en de inleverdatum. Schrijf daarna één vraag op die je zelf kunt meten.

Veelgestelde vragen over het profielwerkstuk