Wanneer ligt kweekvlees in de winkel?

Kopen kan nog niet. In de Europese Unie mag een nieuw voedingsmiddel pas op de markt na een toelating. In het openbare register van de Europese Commissie staat op dit moment één aanvraag voor een gekweekt dierlijk product: cellen van eend, in 2024 ingediend door een Frans bedrijf. Die aanvraag loopt nog. Proeven mag in Nederland wel, onder voorwaarden die de rijksoverheid in 2023 heeft vastgelegd.

Wat kweekvlees is

Kweekvlees is iets anders dan een vleesvervanger. Een vegetarische burger is gemaakt van planten, meestal soja of erwt. Kweekvlees bestaat uit dierlijke cellen die buiten het dier zijn gegroeid, en is scheikundig dus gewoon vlees.

Het begint met een klein stukje weefsel van een levend dier. Daaruit worden stamcellen gehaald: cellen die zich nog tot spier- of vetweefsel kunnen ontwikkelen. Die cellen groeien in een tank in een voedingsvloeistof met suikers, eiwitten, vitaminen en zouten, bij lichaamstemperatuur.

Uit één monster kunnen enorme hoeveelheden cellen groeien. Daar zit de belofte: veel vlees uit weinig dier, zonder stal en zonder slacht.

Hoe Nederland hier terechtkwam

Het onderwerp is voor een klein land opvallend Nederlands. Op 5 augustus 2013 presenteerde de Maastrichtse hoogleraar Mark Post in Londen de eerste gekweekte hamburger, gemaakt van rundercellen. Die burger werd voor het oog van de camera gebakken en geproefd.

Uit dat onderzoek kwamen twee Nederlandse bedrijven voort die het product naar de markt willen brengen. Meer dan tien jaar later is dat nog steeds niet gelukt, en de reden daarvoor is niet de techniek maar de toelating.

Waarom het nog niet in de winkel ligt

Kweekvlees valt in de Europese Unie onder de regels voor nieuwe voedingsmiddelen. Dat zijn producten die vóór mei 1997 niet noemenswaardig in Europa werden gegeten. Zulke producten mogen pas worden verkocht als is vastgesteld dat ze veilig zijn.

De beoordeling doet de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid, het wetenschappelijke agentschap dat voor de Europese Unie de risico’s van voedsel beoordeelt. Die heeft daar negen maanden voor als het dossier compleet is. Stelt zij tussentijds vragen, dan stopt de klok tot de aanvrager antwoordt. Daarna beslissen de Europese Commissie en de lidstaten samen over de toelating.

In de praktijk duurt zo’n traject dus makkelijk twee jaar of langer, en dat verklaart waarom het antwoord op de vraag wanneer we kweekvlees eten steeds opschuift. Buiten Europa ging het sneller: Singapore liet gekweekt kippenvlees als eerste toe, en ook in de Verenigde Staten en Israël is verkoop toegestaan.

Proeven mag wel en dat is uniek

Nederland is het eerste land in de Europese Unie waar je kweekvlees mag proeven voordat het is toegelaten. Op 5 juli 2023 stelde de rijksoverheid daarvoor een gedragscode vast, samen met de sector en de toezichthouder.

Die code werkt met een vaste route: een onafhankelijk panel van deskundigen beoordeelt vooraf per product of de proeverij veilig is, en de proeverij vindt plaats in een gecontroleerde omgeving. Verkopen mag niet, proeven onder toezicht wel. In november 2025 kwam er een vergelijkbare gedragscode voor voedsel uit fermentatie.

Het klinkt als een detail, maar het is precies het soort stap waarmee een klein land een sector aan zich bindt. Wie zijn product hier mag laten proeven, bouwt hier zijn laboratorium.

Het punt dat vaak wordt overgeslagen

In veel artikelen over kweekvlees staat dat er geen dier meer aan te pas komt. Dat is te kort door de bocht. Er is nog altijd een levend dier nodig voor het eerste celmonster, en de voedingsvloeistof waarin de cellen groeien bevatte oorspronkelijk serum uit het bloed van ongeboren kalveren.

Bedrijven werken daarom aan vloeistoffen zonder dierlijke bestanddelen. Of dat bij elk product en op grote schaal lukt, is precies een van de dingen die in zo’n toelatingsdossier moeten worden aangetoond.

Ons oordeel: de discussie gaat te vaak over smaak en te weinig over prijs. Zolang een kilo gekweekt vlees veel duurder is dan een kilo uit de stal, verandert er in de supermarkt niets, hoe goed het ook smaakt.

Wat we niet weten: wat het straks in de winkel gaat kosten. Er is geen toegelaten product in Europa, dus er is ook geen prijs. Meer over wat er in de schappen ligt en hoe dat wordt gemaakt, lees je in onze artikelen over voeding.

Veelgestelde vragen over kweekvlees