De zorgverzekering: premie, eigen risico en overstappen

De gemiddelde premie voor de basisverzekering is in 2026 € 1.884 per jaar, ongeveer € 157 per maand, meldt de Rijksoverheid. Het verplichte eigen risico blijft € 385. Dat is wat je betaalt voor een pakket dat de overheid tot op de behandeling vastlegt en dat bij elke verzekeraar hetzelfde is. Het verschil tussen polissen zit dus niet in wat je krijgt. Het zit in de prijs, in de vraag bij welke zorgverlener je zonder omweg terechtkunt, en in de aanvullende verzekeringen eromheen.

Precies daarom is vergelijken de moeite waard: een tientje per maand verschil is € 120 per jaar, voor exact dezelfde basiszorg. Hieronder staat wat je betaalt, wat het eigen risico wel en niet raakt, hoe de zorgtoeslag werkt en hoe overstappen precies verloopt. Let op de datum die de meeste mensen verkeerd hebben: die van 31 december is niet de enige.

Wat kost de zorgverzekering

De basisverzekering is de enige verzekering die de wet voor iedereen vanaf 18 jaar verplicht stelt. Hoe dat zit met de rest lees je in ons artikel over welke verzekeringen je verplicht moet hebben. De premies van de verschillende verzekeraars liggen dicht bij elkaar. De goedkoopste polissen zijn goedkoop om twee redenen. Je kiest voor een hoog eigen risico, en je kiest voor een polis waarbij je verzekeraar bepaalt bij welke ziekenhuizen en behandelaars je volledig vergoed wordt. Ga je naar een zorgverlener zonder contract, dan krijg je niet alles vergoed en betaal je het verschil zelf.

Op veel vergelijkingssites staat de restitutiepolis nog als keuze: de polis waarmee je overal terechtkon met volledige vergoeding. Die bestaat sinds 2025 niet meer. De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), de toezichthouder op de zorgmarkt, meldde in december 2024 dat verzekeraars die polissen hebben omgezet naar combinatiepolissen. Wat je nu kunt kiezen staat bij stap 1 van het overstappen.

Naast de premie die je zelf overmaakt, betaal je nog een tweede deel dat de meeste mensen nooit zien. Dat is de inkomensafhankelijke bijdrage, een percentage van je loon dat je werkgever of uitkeringsinstantie afdraagt. De zorg kost dus meer dan het bedrag op je bankafschrift.

Het eigen risico

Het verplichte eigen risico is in 2026 € 385 per persoon van 18 jaar of ouder. Dat betekent: de eerste € 385 aan zorg uit het basispakket betaal je in dat jaar zelf, daarna neemt de verzekeraar het over. Kinderen tot 18 jaar hebben geen eigen risico.

Een groot deel van de zorg valt er buiten, en dat scheelt in de praktijk veel. Je betaalt geen eigen risico voor de huisarts, de verloskundige, kraamzorg, wijkverpleging en de tandarts voor kinderen. Ook de zorg bij een langdurige aandoening als diabetes of COPD valt er vaak buiten, zelfs als het om een diëtist of fysiotherapeut gaat. Dat heet ketenzorg. Nieuw sinds 1 januari 2026: vraagt je huisarts een specialist om mee te kijken, dan gaat dat meekijkconsult niet meer van je eigen risico af.

Dat de huisarts vrij is, is geen toeval. De huisarts hoort bij de eerste lijn, het ziekenhuis bij de tweede, en het eigen risico raakt vooral die tweede. Hoe eerstelijns- en tweedelijnszorg precies verschillen lees je in een apart artikel.

Het eigen risico in 2027

Voor 2027 wordt het verplichte eigen risico € 400. Dat staat in de begroting van het ministerie van Volksgezondheid die het kabinet op Prinsjesdag 15 september 2026 presenteerde. Het bedrag groeit voor het eerst sinds 2016 weer mee met de zorgkosten, van € 385 naar € 400. De extra verhoging met € 60 naar € 455, waarvoor een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer ligt, heeft het kabinet uitgesteld naar 2028.

Vanaf dat jaar wil het kabinet ook dat je per behandeling in het ziekenhuis hoogstens € 150 eigen risico betaalt. Het uitstel kost een miljard euro aan zorguitgaven, en dat zie je terug in de premie: het ministerie raamt de gemiddelde premie voor 2027 op € 2.029 per jaar, ongeveer € 169 per maand. Alles wat er verder op Prinsjesdag 2026 over zorg en koopkracht is besloten, staat in een apart artikel.

Verhogen of gespreid betalen

Je kunt het verplichte eigen risico niet verlagen of afkopen. Verhogen kan wel, in stappen van € 100 tot maximaal € 500 extra, dus tot € 885 in totaal. Je premie gaat daardoor omlaag. Reken het wel door voordat je het doet. Is de korting € 6 per maand, dan levert dat € 72 per jaar op, terwijl je risico met € 500 stijgt. Dat is alleen een goede ruil als je dat bedrag desnoods kunt missen.

Het eigen risico hoef je niet in één keer op te hoesten. Bij vrijwel alle verzekeraars kun je het gespreid betalen in maandelijkse termijnen. Wat je aan het eind van het jaar niet hebt gebruikt, krijg je terug. Vraag het wel zelf aan, want het gebeurt niet vanzelf.

Kinderen tot 18 jaar

Een kind staat tot zijn achttiende gratis op de basisverzekering van een ouder. Het betaalt geen premie en geen eigen risico, voor alle zorg uit het basispakket. Ook de tandarts zit erin. Controles, vullingen en röntgenfoto’s worden vergoed; een beugel, kronen, bruggen en implantaten niet, meldt de Rijksoverheid. Wil je die dekking wel, dan is dat een aanvullende verzekering.

Wordt je kind 18, dan moet het zelf een zorgverzekering afsluiten en gaat het premie en eigen risico betalen. Een student met weinig inkomen kan vanaf dat moment zorgtoeslag aanvragen.

Wat er in 2026 verandert in het basispakket

De overheid stelt elk jaar vast wat er in de basisverzekering zit. Dat pakket is bij elke verzekeraar identiek; onderhandelen over de inhoud heeft dus geen zin. In de tabel hieronder staan de drie wijzigingen die per 1 januari 2026 zijn ingegaan en voor wie ze iets uitmaken.

Zorgtoeslag

Verdien je niet veel, dan betaalt de overheid mee aan je premie met de zorgtoeslag. In 2026 kun je die krijgen als je jaarinkomen onder € 40.857 blijft; met een toeslagpartner mag jullie inkomen samen niet boven € 51.142 uitkomen. Er geldt daarnaast een grens aan je vermogen. Voor 2027 stijgt de maximale zorgtoeslag volgens de begroting van het ministerie van Volksgezondheid naar € 1.680 per jaar voor een alleenstaande en € 3.223 voor een paar, maar de vermogensgrens daalt fors: naar € 119.122 alleen en € 158.748 samen, ruim € 30.000 lager dan in 2026.

Hoeveel je krijgt, hangt af van je inkomen en je situatie, en het bedrag verandert elk jaar. De Belastingdienst laat je het exacte bedrag zien met een proefberekening. Daar vraag je de toeslag ook aan; automatisch gaat het niet. In ons artikel over toeslagen lees je hoe de aanvraag werkt.

Overstappen in vier stappen

Eerst het misverstand uit de weg, want dit staat op veel plaatsen verkeerd. Je hebt niet één maar twee data. Je huidige verzekering opzeggen moet vóór 1 januari. Daarna heb je nog tot 1 februari de tijd om een nieuwe verzekeraar te kiezen. Die verzekering gaat dan met terugwerkende kracht in per 1 januari. Stap je in één keer over naar een nieuwe verzekeraar, dan zegt die de oude voor je op en hoef je zelf niets te doen.

Verder is het jaarlijks even nakijken vrijwel altijd de moeite waard, ook als je blijft zitten. Dit is de volgorde die werkt.

Stap 1: kies het soort basispolis

Er zijn nog drie soorten. Het verschil zit alleen in de vraag bij welke zorgverleners je volledig vergoed wordt. Bij een naturapolis sluit je verzekeraar contracten met ziekenhuizen en behandelaars; ga je ergens anders heen, dan krijg je een lagere vergoeding. Bij een combinatiepolis geldt dat voor een deel van de zorg, en voor de rest krijg je een vergoeding waar je ook heen gaat. Een polis met beperkende voorwaarden, meestal budgetpolis genoemd, is een naturapolis met nog minder gecontracteerde zorgverleners en vaak een lagere vergoeding daarbuiten. Dat is de goedkoopste polis, en de polis waarbij je het vaakst bijbetaalt.

Kijk daarom niet naar de naam maar naar de lijst: staan je ziekenhuis en de fysiotherapeut of psycholoog bij wie je al loopt erop? Je nieuwe polis met de premie krijg je in november. De lijst met gecontracteerde zorgverleners is dan soms nog niet af, dus kijk er vlak voor je beslist nog een keer naar. Let ook op een zorgplafond: een afspraak tussen verzekeraar en zorgverlener over een maximaal aantal behandelingen per jaar. Is dat plafond bereikt, dan kun je aan het eind van het jaar bij die zorgverlener niet meer terecht, of je betaalt zelf. Daar waarschuwt de Rijksoverheid voor.

Heb je een laag inkomen en hoge zorgkosten, vraag dan bij je gemeente naar de collectieve zorgverzekering. Dat is dezelfde basisverzekering, vaak met een aanvullend pakket en een korting die de gemeente meebetaalt.

Stap 2: bepaal je eigen risico

Verhogen levert premiekorting op, maar kost je in een slecht jaar tot € 500 extra. Reken de korting per jaar uit en leg die naast dat bedrag. Beslis meteen of je het eigen risico gespreid wilt betalen.

Stap 3: loop je aanvullende verzekeringen na

Dit is de plek waar het geld weglekt. Kraamzorg die je na de geboorte gewoon hebt laten doorlopen, een fysiopakket dat je al twee jaar niet gebruikt. Kijk wat je het afgelopen jaar werkelijk hebt gedeclareerd. Voor aanvullende verzekeringen mag een verzekeraar je overigens wel weigeren of vragen stellen; voor de basisverzekering nooit.

Stap 4: reken de tandartsverzekering door

Voor kinderen tot 18 jaar zit de tandarts in het basispakket. Ben je ouder, dan betaal je hem zelf, tenzij je je ervoor aanvullend verzekert. Let daarbij niet alleen op het vergoedingspercentage maar vooral op het maximumbedrag per jaar en op wat er buiten valt, zoals kronen en implantaten. Voor wie alleen twee keer per jaar een controle heeft, is zo’n polis vaak duurder dan de rekening.

Kom je er na deze vier stappen op uit dat je blijft zitten, dan is dat ook winst. Je weet dan dat je niet te veel betaalt. En zit je in de knel met de premie, wacht dan niet tot er een deurwaarder aan te pas komt. Kom je zes maanden achter met betalen, dan meldt je verzekeraar je aan bij het CAK, de overheidsorganisatie die de premie dan overneemt. Je betaalt daar een hogere premie, die rechtstreeks van je loon of uitkering wordt ingehouden. Je verzekeraar of de gemeente kan eerder een betalingsregeling met je treffen, en wat je verder kunt doen bij schulden staat in een apart artikel.

Dit artikel legt de regels uit en is geen advies over jouw situatie. Twijfel je over een polis of over een vergoeding, vraag het dan na bij je verzekeraar of bij de Zorgverzekeringslijn, een onafhankelijk informatiepunt dat je gratis helpt.

Veelgestelde vragen over de zorgverzekering