Overgewicht in Nederland: de cijfers en de gevolgen

Het RIVM houdt die cijfers bij op basis van de Gezondheidsenquête van het CBS. In 2025 had 50,6 procent van de mensen van 18 jaar en ouder matig of ernstig overgewicht, en 15,7 procent had obesitas. Matig overgewicht komt vaker voor bij mannen, obesitas juist vaker bij vrouwen. Bij kinderen en jongeren van 4 tot en met 17 jaar had 12,4 procent overgewicht, waarvan 2,9 procent obesitas. Die cijfers komen uit zelfrapportage van lengte en gewicht, en dat is bij het lezen belangrijk om te weten.

Wat overgewicht en obesitas betekenen

De twee woorden worden vaak door elkaar gebruikt, maar ze zijn namelijk niet hetzelfde. Obesitas is de zwaarste vorm van overgewicht, en de grens tussen de twee ligt bij een vaste waarde van de Body Mass Index. Die index, afgekort BMI, geeft de verhouding weer tussen iemands lengte en gewicht en wordt gebruikt om een indicatie te krijgen.

Die laatste regel wordt bovendien vaak overgeslagen, terwijl hij juist belangrijk is. Bij kinderen zegt een BMI van 25 niets, omdat de grens meegroeit met de leeftijd en ook verschilt tussen jongens en meisjes. Een BMI-tabel voor volwassenen is dus niet bruikbaar om te bekijken of een kind te zwaar is; daarvoor zijn er aparte afkappunten.

Zelf je BMI uitrekenen

Je deelt je gewicht in kilo’s door je lengte in meters in het kwadraat. Weeg je 75 kilo en ben je 1,80 meter lang, dan is de rekensom 75 gedeeld door 1,80 maal 1,80, en dat is 23,1. Die uitkomst ligt onder de 25 en valt dus buiten de definitie van overgewicht.

Wat de BMI daarentegen niet meet, is waar het vet zit. Volgens het RIVM speelt de verdeling van lichaamsvet een belangrijke rol in het risico op aandoeningen, en dan vooral de hoeveelheid vet rond de organen in de buik. Twee mensen met dezelfde BMI kunnen daardoor toch een verschillend risico hebben. De index is bedoeld als indicatie voor grote groepen, niet als uitspraak over één persoon.

De cijfers per groep

De cijfers hieronder komen uit de Gezondheidsenquête en de Gezondheidsmonitor, die het CBS en de GGD’en samen met het RIVM uitvoeren.

Twee dingen in die rij verdienen aandacht. De verschillen naar opleiding en inkomen zijn statistisch getoetst, dus het gaat niet om een toevallige uitschieter in een enquête. En de laagste inkomensgroep is een uitzondering op de lijn: daar komt overgewicht minder vaak voor dan in de groep net daarboven.

Welke ziekten ermee samenhangen

Hier zit uiteindelijk de reden dat de overheid de cijfers bijhoudt. Overgewicht is volgens het RIVM een risicofactor voor een reeks ziekten en aandoeningen, en dat geldt vooral voor obesitas. Een risicofactor is geen zekerheid: het betekent dat de kans groter is, niet dat iemand ook echt ziek wordt.

Het RIVM verwijst daarbij naar de Wereldgezondheidsorganisatie voor een bevinding die verder gaat dan de losse ziekten. De gezondheidsverschillen tussen mensen met en zonder overgewicht zijn te zien vanaf de kinderleeftijd tot aan het overlijden. Het gaat dus niet om een risico dat pas op latere leeftijd begint, maar om een verschil dat een leven lang meeloopt.

Wat het betekent voor de zorg

Van de totale ziektelast in Nederland is 2,3 procent toe te schrijven aan overgewicht. Die ziektelast wordt uitgedrukt in verloren gezonde levensjaren, waarbij vroegtijdige sterfte en jaren met gezondheidsproblemen bij elkaar worden opgeteld. Dat overgewicht daarin zo zwaar meeweegt, komt volgens het RIVM vooral doordat het samenhangt met diabetes.

Daarnaast waren er in 2023 8.670 klinische ziekenhuisopnamen waarbij overgewicht is vastgelegd. Wat een ingreep bij ernstig overgewicht oplevert en welke risico’s eraan zitten, staat op de pagina over maagverkleining en de risico’s.

Wat er niet staat, is wat overgewicht de samenleving per jaar kost. Dat bedrag circuleert wel, maar de meest genoemde cijfers komen uit een berekening van de Gezondheidsraad uit 2006 en die zijn niet meer bruikbaar. Bovendien hangt de uitkomst volledig af van welke kosten je meerekent, en daar bestaat geen vaste afspraak over. Een bedrag noemen zou hier meer verwarring geven dan houvast.

Hoe je deze cijfers moet lezen

De cijfers over overgewicht in Nederland zijn zelfgerapporteerd. Mensen vullen in een enquête zelf hun lengte en hun gewicht in, en het RIVM vermeldt dat er ook bij de jeugdcijfers zo wordt gewerkt. Alleen bij kinderen van 2 tot 4 jaar zijn gemeten gegevens beschikbaar, en die staan apart vermeld. Ook de Europese vergelijking is op zelfrapportage gebaseerd, dus daar vergelijk je in feite zelfrapportages tussen landen.

Daar komt de beperking van de BMI zelf bij. De index onderscheidt spier niet van vet en zegt niets over de plek van dat vet, terwijl juist het vet rond de organen het risico bepaalt. Voor een land als geheel werkt de maat prima, omdat die verschillen tussen honderdduizenden mensen uitmiddelen. Voor een gesprek over één persoon is de BMI een beginpunt en geen uitkomst.

Wat er aan preventie gebeurt

Het beleid is intussen verdeeld over een reeks afspraken en programma’s. Het RIVM verwijst voor overgewicht naar het Nationaal Preventieakkoord, het Gezond en Actief Leven Akkoord en de landelijke nota gezondheidsbeleid voor 2025 tot 2028, en voor de uitvoering naar de gecombineerde leefstijlinterventie. Voor de aanpak per doelgroep noemt het RIVM daarnaast Partnerschap Overgewicht Nederland voor volwassenen en Jongeren op Gezond Gewicht voor de jeugd.

Op scholen krijgt dat beleid vervolgens een heel concrete vorm. Een van de manieren waarop scholen eraan werken is de schooltuin, waar kinderen hun eigen groente kweken en proeven. Wie wil weten wat er in zijn eigen gemeente gebeurt, kan bij de GGD terecht: die voert de Gezondheidsmonitor uit waarop de regionale cijfers zijn gebaseerd.

Veelgestelde vragen over overgewicht