Wat is kernenergie en wat zijn de voor- en nadelen?

In Nederland is het een kleine bron. Het CBS telde in 2025 in totaal 132 miljard kilowattuur stroom. Ongeveer 4,5 miljard daarvan kwam uit kernenergie en een paar kleine overige bronnen samen, dus zo’n 3 procent. Die kernstroom komt uit één centrale, in Borssele in Zeeland. Toch is het een van de grootste politieke keuzes over energie van dit moment. Op 22 september 2026 stemt de Eerste Kamer over een wet die Borssele na 2033 open laat. En het kabinet zoekt een plek voor twee nieuwe centrales. Meer maatschappelijke onderwerpen vind je in het kennisgebied Maatschappelijk.

Hoe een kerncentrale stroom maakt

Een kerncentrale werkt in de basis als een gewone elektriciteitscentrale. Er wordt water verhit tot stoom, de stoom drijft een turbine aan en de turbine laat een generator draaien. Het verschil zit in de warmtebron. Een gascentrale verbrandt gas, een kerncentrale splijt atoomkernen.

De brandstof is uranium. Als een neutron, een klein deeltje uit de kern van een atoom, een uraniumkern raakt, valt die kern uiteen in twee kleinere kernen. Daarbij komt veel warmte vrij en ook weer nieuwe neutronen. Die splijten de volgende kernen. Zo ontstaat een kettingreactie, die in de reactor precies zo wordt geregeld dat ze niet uit de hand loopt. Bij dat splijten komt geen CO2 vrij, het gas dat de opwarming van de aarde veroorzaakt.

Kernsplijting en kernfusie

Kernsplijting is wat alle kerncentrales vandaag doen: een zware kern breekt in stukken. Kernfusie is het omgekeerde. Twee lichte kernen smelten dan samen tot een zwaardere kern. Dat gebeurt in de zon, waar waterstof samensmelt tot helium. Daar komt de warmte en het licht van de zon vandaan.

Op aarde lukt fusie alleen bij temperaturen van vele miljoenen graden, en dat kost tot nu toe meer energie dan het oplevert in een centrale. Onderzoekers werken er al tientallen jaren aan. Een fusiecentrale die stroom levert aan het net bestaat nog nergens. Wie in het nieuws over nieuwe kerncentrales leest, leest dus altijd over kernsplijting.

Kerncentrales in de wereld

Wereldwijd staan er volgens het Power Reactor Information System van het Internationaal Atoomenergieagentschap 417 kernreactoren in bedrijf, verdeeld over 31 landen. Het Internationaal Atoomenergieagentschap is de organisatie van de Verenigde Naties die toezicht houdt op het gebruik van kernenergie. Samen leverden de reactoren in 2025 ruim 2.600 terawattuur stroom. Er zijn er nog 78 in aanbouw, in 17 landen.

Kernenergie in Nederland

Nederland heeft één werkende kerncentrale: Borssele. Dat meldt de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming, de toezichthouder die over de veiligheid van kerncentrales gaat. Kerncentrale Dodewaard sloot in 1997. Daarnaast draaien er twee onderzoeksreactoren die geen stroom voor het net maken: de Hoger Onderwijs Reactor bij de TU Delft en de Hoge Flux Reactor in Petten. In Petten wordt bovendien gebouwd aan een opvolger, PALLAS.

Borssele langer open

Volgens de Kernenergiewet moet Borssele in 2033 stoppen. Een wetsvoorstel haalt dat jaartal weg. De Tweede Kamer nam het op 16 juni 2026 aan, de Eerste Kamer stemt op 22 september 2026. Wordt het wet, dan kan de centrale na 2033 doorgaan. Ze moet daarvoor wel een nieuwe vergunning aanvragen en aantonen dat ze veilig kan blijven draaien. De toezichthouder verwacht die aanvraag halverwege 2027 en een besluit in 2028.

Twee nieuwe kerncentrales

Eind 2022 besloot het kabinet twee nieuwe grote kerncentrales voor te bereiden. De aanleiding was de energiecrisis na de Russische inval in Oekraïne, toen gas ineens onbetaalbaar werd. Hoe die crisis verliep, lees je in ons artikel over de energiecrisis in Nederland. De Tweede Kamer vroeg in februari 2024 zelfs om een plan voor minstens vier centrales in 2040.

Een plek is er nog niet. Op 19 juni 2026 meldde de staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei dat nog drie locaties in aanmerking komen. Twee liggen in de Eemshaven in Groningen, de derde bij Terneuzen. Borssele, dat het kabinet in 2022 nog als voorkeur noemde, staat daar niet meer tussen. Het ontwerpbesluit over de locatie wordt in de eerste helft van 2027 verwacht. De eerste nieuwe centrale draait volgens het ministerie op zijn vroegst eind jaren dertig.

De nadelen van kernenergie

Het bekendste nadeel is het afval. Een deel blijft honderdduizenden jaren gevaarlijk door de straling die het afgeeft. In Nederland ligt het bovengronds opgeslagen bij de COVRA in Zeeland, de Centrale Organisatie voor Radioactief Afval. Daar staat nu ongeveer 110 kubieke meter hoogradioactief afval, en er komt elk jaar zo’n 4,5 kubieke meter bij. Dat is per jaar ruwweg de laadruimte van een kleine bestelbus. Waar het uiteindelijk voorgoed onder de grond gaat, is nog niet besloten. Tot 2024 stond dat besluit voor rond 2100 gepland; het kabinet wil het nu eerder nemen.

Dan is er de veiligheid. De ongelukken in Tsjernobyl in 1986 en Fukushima in 2011 lieten zien wat er gebeurt als het misgaat. Radioactieve stoffen komen vrij en een gebied wordt voor lange tijd onbewoonbaar. Moderne centrales hebben meer beveiligingen, maar het risico is nooit nul.

Het derde nadeel is de prijs en de tijd. Een kerncentrale bouwen kost miljarden en duurt lang. De nieuwe Nederlandse centrales draaien op zijn vroegst ruim vijftien jaar na het besluit van 2022. Ook is uranium een grondstof die gewonnen moet worden, vaak in landen buiten Europa, en ook dat mijnbouwwerk belast het milieu.

De voordelen van kernenergie

Een kerncentrale stoot bij het maken van stroom geen CO2 uit en ook geen fijnstof. Dat laatste scheelt levens. Klimaatwetenschappers van de NASA berekenden in 2013 dat kernenergie wereldwijd tot dan toe gemiddeld 1,84 miljoen doden door luchtvervuiling had voorkomen. De reden: er werden minder kolen en gas verbrand.

Het tweede voordeel is dat een kerncentrale dag en nacht draait, ook als het windstil en donker is. Zon en wind leveren wisselend stroom, en daar moet iets tegenover staan. Een kerncentrale neemt bovendien weinig ruimte in voor de stroom die ze maakt. Voor dezelfde hoeveelheid stroom heb je veel meer grond of zee nodig voor windmolens en zonnepanelen. Andere schone bronnen, zoals groene waterstof, zijn nog volop in ontwikkeling.

Ons oordeel: kernenergie is geen snelle oplossing. Wat vandaag telt voor de stroomrekening en het klimaat, is Borssele langer laten draaien. Nieuwe centrales zijn een keuze voor na 2035, en de hoge kosten en het afval blijven de open vragen die elke nieuwe regering opnieuw moet beantwoorden.

Veelgestelde vragen over kernenergie