De adoptieprocedure in Nederland: alle stappen
De adoptieprocedure loopt via Fiom, de Raad voor de Kinderbescherming en de rechter. Je leest alle stappen op een rij.
Welke stappen je doorloopt, hangt dus af van waar het kind is geboren. Voor een kind uit Nederland dient een advocaat een verzoekschrift in bij de rechtbank. De rechter beslist, en die praat vanaf acht jaar zelf met het kind. Voor een kind uit het buitenland geldt een procedure van negen stappen, die begint met een beginseltoestemming. Die tweede route loopt af: Fiom neemt sinds 21 mei 2024 geen nieuwe inschrijvingen aan, en na 2030 kan er niet meer uit het buitenland worden geadopteerd. Hoe sterk dat is teruggelopen, laat één cijfer van Fiom zien: in 2006 werden 1.644 beginseltoestemmingen afgegeven en in 2025 nog 50.
Twee routes en welke voor jou geldt
Het woord adoptie dekt namelijk drie heel verschillende situaties, met elk een eigen weg. In alle drie de gevallen verbreekt de adoptie de familieband met de oorspronkelijke ouders en word je juridisch ouder: het kind krijgt jouw achternaam en valt onder het Nederlandse erfrecht. Een kind kan overigens nooit meer dan twee juridische ouders hebben.
| Situatie | Hoe de procedure loopt | Wie beslist |
|---|---|---|
| Een kind dat in Nederland is geboren, ook het kind van je partner | Een advocaat dient een verzoekschrift in bij de rechtbank. | De rechter |
| Een kind uit het buitenland, met een procedure die voor 21 mei 2024 is gestart | De negen stappen van de wet, van beginseltoestemming tot aankomst. | Het ministerie van Justitie en Veiligheid geeft de beginseltoestemming, de Centrale autoriteit keurt de match goed |
| Een kind uit het buitenland, nieuwe aanvraag | Inschrijven bij Fiom kan niet meer; de Centrale autoriteit ontraadt een nieuwe procedure. | De Centrale autoriteit |
Die derde regel is nieuw sinds mei 2024 en verdient een waarschuwing, want de procedure kost veel geld en vraagt daarnaast veel van je. Wie zich nu nog meldt, wordt door Fiom doorgestuurd naar de Centrale autoriteit, en die gaat het gesprek aan over hoe reëel het voornemen nog is. Wat er nog kan en wat adoptie kost, staat op een eigen pagina.
Wat de rechter doet bij een kind uit Nederland
Deze route is bovendien de enige die volledig openstaat, en tegelijk de minst beschreven. Ze begint niet bij een instantie maar bij een verzoekschrift. Een advocaat dient dat met een motivering in bij de rechtbank, en die advocaat is verplicht. Wat zo’n rechtszaak kost, hangt af van het griffierecht en van je advocaat.
De rechter toetst vervolgens drie dingen, en alle drie moeten kloppen. De adoptie moet in het belang van het kind zijn, het kind mag geen bezwaar hebben, en het kind moet niets meer van zijn ouders te verwachten hebben. Dat laatste is daarbij de zwaarste toets: het gaat om de vraag of de oorspronkelijke ouders nog een rol van betekenis kunnen spelen.
Bijzonder is verder dat het kind zelf aan het woord komt. Kinderen van acht jaar en ouder krijgen een brief van de rechtbank voor een kindgesprek van ongeveer twintig minuten. Soms nodigt de rechter ook jongere kinderen uit. Ouders en beoogde adoptieouders mogen daar echter niet bij zijn, zodat het kind vrij kan praten.
De voorwaarden per situatie
Naast de algemene eisen geldt per situatie een eigen termijn. Die algemene eisen zijn bijvoorbeeld dat je meerderjarig bent, minstens achttien jaar ouder dan het kind, en geen grootouder. Juist die termijnen zijn de reden dat een adoptieverzoek bijna nooit meteen kan.
| Wie het verzoek doet | Wat daarvoor nodig is |
|---|---|
| Twee partners samen, getrouwd of niet | Minstens drie jaar samengeleefd en het kind samen een jaar verzorgd en opgevoed. |
| Een alleenstaande man of vrouw | Het kind een jaar verzorgd en opgevoed. |
| De nieuwe partner van de vader of moeder | Minstens drie jaar samengeleefd met die ouder en minstens een jaar voor het kind gezorgd. |
| De partner van iemand die een kind heeft geadopteerd | Het kind minstens een jaar aaneengesloten verzorgd en opgevoed. |
Voor de vrouwelijke partner van de moeder geldt daarentegen iets anders. Ben je getrouwd met de vrouw die het kind krijgt, of heb je een geregistreerd partnerschap? Is de donor dan onbekend volgens de Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting, dan ben je automatisch juridisch moeder. Adoptie is in dat geval niet nodig. Is dat niet zo, dan kun je het kind erkennen of een adoptieverzoek indienen, voor of na de geboorte.
De negen stappen bij een kind uit het buitenland
Deze procedure staat in de wet en rust daarbij op het Haags Adoptieverdrag. Ze geldt nog steeds voor iedereen met een BKA-nummer, namelijk het nummer dat je bij toelating tot de procedure krijgt.
| Stap | Wat er gebeurt |
|---|---|
| Aanvraag en toelating | Je vraagt een beginseltoestemming aan en krijgt een BKA-nummer. Sinds 21 mei 2024 neemt Fiom hiervoor geen nieuwe inschrijvingen aan. |
| Informatiebijeenkomst | Een bijeenkomst van drie uur in Houten over de procedure en de praktijk van de laatste jaren, na betaling van 210 euro. |
| Vijf voorlichtingsbijeenkomsten | Verplicht, en samen 1.385 euro. Onderwerpen: de biologische ouders, de voorgeschiedenis van het kind, verlies en rouw, hechting en identiteit en loyaliteit, en je eigen wensen en grenzen. |
| Gezinsonderzoek | De Raad voor de Kinderbescherming voert gesprekken over je gezinssituatie en je beweegredenen en adviseert de minister. De Raad bespreekt het rapport daarna met je. |
| Beginseltoestemming | Het ministerie besluit op basis van dat rapport. De toestemming is vier jaar geldig en kan na een aanvullend onderzoek met vier jaar worden verlengd. |
| Bemiddeling | Een vergunninghouder zoekt in een land van herkomst naar een match. In 2025 bemiddelden er vier. |
| Voorstel van een kind | Bij een goede match krijg je informatie over leeftijd, geslacht en de medische achtergrond, en bedenktijd. Accepteer je, dan volgt meer informatie. |
| Aankomst | Voor het kind wordt toegelaten, controleert Nederland nog een keer of alle voorwaarden en papieren in orde zijn. |
| Formaliteiten | Bij aankomst regel je de aanmelding en, als dat nodig is, het verblijf en de erkenning van de adoptie. |
Twee misverstanden over deze procedure
Twee dingen in die rij worden vaak verkeerd begrepen. Een beginseltoestemming is geen recht op een kind: ze zegt alleen dat je in het algemeen geschikt bent geacht, en geeft geen recht op bemiddeling of adoptie. Bovendien kies je zelf geen kind uit. De vergunninghouder, de Centrale autoriteit en de instanties in het geboorteland komen samen tot een voorstel. De landen van herkomst gebruiken daarbij het gezinsrapport om te bepalen welk gezin het meest geschikt is. Over welke vergunninghouders er zijn en met welke landen ze werken, gaat de pagina over vergunninghouders en herkomstlanden.
De vijf voorlichtingsbijeenkomsten lijken een formaliteit, maar zijn het juist niet. De onderwerpen zijn immers precies de dingen waar het in een adoptiegezin later om kan gaan: hechting, verlies, loyaliteit en de achtergrond van het kind. Er is ook ruimte om met andere aspirant-adoptieouders te praten, en dat is voor veel mensen zelfs het nuttigste deel.
Wat er gebeurt als het kind in Nederland aankomt
Hier valt de procedure vervolgens in twee soorten uiteen, en het verschil bepaalt of je nog naar de rechter moet. Komt het kind uit een land dat is aangesloten bij het Haags Adoptieverdrag, dan wordt de buitenlandse uitspraak in Nederland automatisch erkend. Is minstens één adoptieouder Nederlander en gaat het om een sterke adoptie, dan is het kind daarmee direct Nederlander. Je meldt het dan binnen vijf dagen aan bij de afdeling Bevolking van je gemeente.
Komt het kind uit een land dat geen partij is bij het verdrag, of gaat het om een zwakke adoptie? Dan komt het kind als vreemdeling binnen en heeft het een verblijfsvergunning nodig. De erkenning van de adoptie gaat dan via een advocaat; is de adoptie correct verlopen, dan is dat overigens meestal een formaliteit. Is er in het land van herkomst helemaal geen adoptie-uitspraak gedaan, dan moet in Nederland eerst het gezag over het kind worden aangevraagd.
Wat de afbouw betekent voor een lopende procedure
Het kabinet besloot in december 2024 om interlandelijke adoptie in zes jaar af te bouwen, na de misstanden bij interlandelijke adoptie die de commissie Joustra in 2021 vaststelde. Voor wie in de procedure zit, staan er daarom twee data vast. Een vergunninghouder mag tot uiterlijk 1 mei 2030 een matchingsvoorstel indienen bij de Centrale autoriteit, en een lopende procedure mag tot 18 december 2030 worden afgerond. Is er voor 1 mei 2030 geen voorstel ingediend, dan eindigt de procedure.
De Rijksoverheid is daar overigens eerlijk over. Voor een deel van de aspirant-adoptiefouders is de kans op een adoptie zeer klein, en dat geldt vooral voor wie nog aan het begin staat. Dat komt namelijk door het aantal lopende procedures en door het lage aantal adopties per jaar. In 2025 kwamen er 43 kinderen naar Nederland, tegen 77 in 2021 en 1.130 in 2002. Van die 43 kinderen was 63 procent drie jaar of ouder, en er kwam geen kind jonger dan een jaar.
Wat er na 2030 overblijft, is vooral de nazorg en het papier. Adoptiedossiers gaan naar het Nationaal Archief, waarvoor nog een wettelijke grondslag moet komen. INEA legt de kennis van de vergunninghouders vast, zodat die beschikbaar blijft. Voor geadopteerden die later willen zoeken is dat uiteindelijk belangrijker dan de afbouw zelf; de ervaringen van adoptieouders en adoptiekinderen laten zien hoe vaak die vragen terugkomen.
Veelgestelde vragen over de adoptieprocedure
Wat is een beginseltoestemming
Een verklaring dat je volgens de Centrale Autoriteit Kinderaangelegenheden in het algemeen geschikt bent om een kind uit het buitenland te adopteren. Het ministerie van Justitie en Veiligheid geeft haar af op basis van het gezinsonderzoek van de Raad voor de Kinderbescherming. Ze is vier jaar geldig en kan na een aanvullend onderzoek met vier jaar worden verlengd, en ze geeft geen recht op bemiddeling of adoptie.
Moet je voor een adoptie altijd naar de rechter
Nee. Voor een kind dat in Nederland is geboren wel, en daarvoor heb je bovendien een advocaat nodig. Bij een kind uit een land dat is aangesloten bij het Haags Adoptieverdrag beslist een instantie in dat land. Die beslissing wordt in Nederland meestal automatisch erkend. Alleen als het land geen partij is bij het verdrag of als daar geen adoptie-uitspraak is gedaan, moet je in Nederland alsnog naar de rechter.
Praat de rechter met het kind zelf
Ja, en wel vanaf acht jaar. De rechtbank roept het kind per brief op voor een kindgesprek van ongeveer twintig minuten, en soms nodigt de rechter ook jongere kinderen uit. Ouders en beoogde adoptieouders zijn daar niet bij. De rechter wil weten wat het kind van de adoptie vindt en of het geen bezwaar heeft.
Kan een adoptie later ongedaan worden gemaakt
Ja, dat heet herroepen, en het verzoek komt van de geadopteerde zelf. Wie 20, 21 of 22 jaar oud is, kan dat verzoek via een advocaat bij de rechtbank indienen. Bij een andere leeftijd is overleg met een advocaat nodig. De rechter wijst het verzoek alleen toe als het herroepen in het belang van de geadopteerde is. In het wetsvoorstel over de afbouw vervalt de termijn voor herroeping.
Hoeveel mensen staan nog in de procedure
Op 21 mei 2024 hadden 587 aspirant-adoptieouders een lopende procedure. Begin 2026 waren dat er nog ongeveer 400, omdat een deel is gestopt of inmiddels een kind heeft geadopteerd. In 2025 werden 27 aanvragen voor een beginseltoestemming ingediend en 50 toestemmingen afgegeven. De problemen die bij geadopteerde kinderen kunnen spelen zijn een van de redenen dat de voorlichting zo uitgebreid is.
Hoe we dit artikel hebben gemaakt
Eerste publicatie op , laatst bijgewerkt op . Onze redactie heeft dit artikel gecontroleerd op feiten, cijfers en bronnen.
Zie je een fout, of mis je iets? Laat het ons weten, dan zoeken we het uit en passen we het artikel aan. Zo werkt onze redactie.
Bronnen
- Rechtspraak.nl, Adoptie: het juridisch ouderschap en de twee juridische ouders, en de voorwaarden per situatie. Ook de drie toetsen van de rechter, het verplichte verzoekschrift via een advocaat en het kindgesprek vanaf acht jaar. En het herroepen op 20-, 21- of 22-jarige leeftijd, plus wanneer een buitenlandse adoptie naar de rechter gaat.
- Rijksoverheid, Voorwaarden adoptie Nederlands kind: de algemene voorwaarden, waaronder meerderjarig en minstens achttien jaar ouder dan het kind en geen grootouder.
- Fiom, De adoptieprocedure stap voor stap: de negen stappen en de stop op nieuwe inschrijvingen sinds 21 mei 2024. Ook de informatiebijeenkomst van drie uur in Houten en de vijf verplichte voorlichtingsbijeenkomsten, met hun onderwerpen en bedragen. Verder het gezinsonderzoek, de geldigheid van de beginseltoestemming en het voorstel van een kind. En de formaliteiten: de vijf dagen voor de gemeente en het verschil tussen een sterke en een zwakke adoptie.
- Fiom, Cijfers interlandelijke adoptie 2025, in opdracht van het ministerie van Justitie en Veiligheid: de 43 kinderen in 2025 tegen 77 in 2021 en 1.130 in 2002. Ook de 1.644 beginseltoestemmingen in 2006 tegen 50 in 2025, de 27 aanvragen in 2025, de vier vergunninghouders en de leeftijd van de kinderen bij aankomst.
- Rijksoverheid, Q en A afbouwplan interlandelijke adoptie: de afbouw in zes jaar, met 1 mei 2030 voor het matchingsvoorstel en 18 december 2030 voor het afronden. Ook de kleine kans voor wie aan het begin staat, en de rol van het Nationaal Archief en INEA.
- Raad voor de Kinderbescherming, Ik wil een kind adopteren: dat een nieuwe interlandelijke procedure wordt ontraden. Gestarte procedures lopen door, en adoptie van een in Nederland geboren kind blijft mogelijk.
Geschreven door
Team Kennisdomein is de redactie van Kennisdomein. We maken onderwerpen die ingewikkeld lijken begrijpelijk voor iedereen, in gewone taal.
Verder lezen in Maatschappelijk
Misstanden bij interlandelijke adoptie: het rapport-JoustraMisstanden bij interlandelijke adoptie kwamen tussen 1967 en 1998 op grote schaal voor. De overheid wist ervan en greep niet in.
Ervaringen van een adoptieouder en een adoptiekindErvaringen van een adoptieouder en haar adoptiekind: een moeder die twee kinderen uit Taiwan adopteerde, en haar volwassen dochter.
Problemen die kunnen ontstaan bij geadopteerde kinderenNiet elk geadopteerd kind krijgt problemen, maar hechting, rouw en identiteit spelen vaker. Lees wat er speelt en waar je hulp vindt.
Adoptie en de achtergrond van de adoptiekinderenAdoptiekinderen hebben bijna altijd een special need. Je leest wat dat per herkomstland betekent en waarom Nederland stopt.