Biologische keurmerken: welke er zijn en wat ze betekenen

Die drie zijn het Europees biologisch keurmerk, EKO en Demeter. Zowel het Voedingscentrum als Skal Biocontrole, de instantie die de biologische regels in Nederland controleert, noemt precies deze drie. Alle andere logo’s op een pak gaan over iets anders: Beter Leven over dierenwelzijn, ASC en MSC over vis, Fairtrade over eerlijke handel. Het woord biologisch is bovendien wettelijk beschermd. Een bedrijf mag het alleen gebruiken met een geldig biocertificaat, en een product moet dan voor minimaal 95 procent uit biologische ingrediënten bestaan.

Wanneer mag een product biologisch heten

Biologisch is geen marketingterm maar een juridische. Wat eronder valt, staat in de Europese biologische wetgeving, waaronder Verordening (EU) 2018/848. Skal Biocontrole voert die regels in Nederland uit, in opdracht van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, en controleert de hele keten van stal en land tot de winkel.

Beschermd zijn niet alleen het woord biologisch, maar ook bio, ecologisch, eko en eco. Een bedrijf mag die woorden alleen op een product zetten als het een geldig biocertificaat heeft. Daarnaast gelden er harde eisen aan het product zelf. Minimaal 95 procent van de ingrediënten moet biologisch zijn. De overige 5 procent moet aan aanvullende voorwaarden voldoen. Ook mag geen enkel ingrediënt tegelijk in biologische en niet-biologische vorm in het product zitten. Biologische wijn is altijd volledig biologisch.

Wat er bij de productie niet mag

Aan de productiekant vallen drie verboden op. Er mag geen kunstmest worden gebruikt, geen chemisch-synthetisch gewasbeschermingsmiddel en geen genetische modificatie. Gewassen groeien alleen op grond, dus niet op water of steenwol. Onkruid en plagen worden aangepakt met natuurlijke vijanden zoals sluipwespen, met middelen van natuurlijke oorsprong, met wieden en met wisselteelt. Verwerkers gebruiken geen chemische kleur-, geur- en smaakstoffen; alleen E-nummers van natuurlijke oorsprong die technologisch onmisbaar zijn, mogen erin. Doorstralen om een product langer houdbaar te maken is niet toegestaan.

De drie biologische keurmerken

De tabel hieronder zet de drie naast elkaar, met de productgroepen waarop het Voedingscentrum ze tegenkomt.

Skal controleert alle drie. Dat verklaart waarom een pak soms twee van deze logo’s draagt: het Europese keurmerk is verplicht, en EKO of Demeter komt daar vrijwillig bij.

Het groene blaadje en de regels erachter

Het Europees biologisch keurmerk heet in de volksmond het groene blaadje. Het logo bestaat uit de sterren van de Europese Unie in de vorm van een blad op een groene achtergrond. Het ontwerp is van de Duitse student Dušan Milenković en won een onlinestemming onder inzendingen van Europese kunststudenten. De Europese Commissie liet het als collectief merk registreren.

Sinds 1 juli 2010 is het logo verplicht op voorverpakt biologisch eten dat in de EU is geproduceerd en als biologisch wordt verkocht. Bedrijven kregen twee jaar om aan de nieuwe etiketteringsregels te wennen, dus tot 1 juli 2012. Naast het logo zijn nog twee vermeldingen verplicht: het codenummer van de controlerende instantie, en de plaats waar de agrarische grondstoffen zijn geteeld, aangeduid als EU-landbouw of niet-EU-landbouw.

Waar het blaadje niet op mag staan

Even nuttig is waar het blaadje niet hoort. Op losse producten zonder verpakking en op ingevoerde biologische producten is het logo optioneel, dus een biologische appel uit de kist hoeft het niet te dragen. Verboden is het in vier gevallen. Bij minder dan 95 procent biologische ingrediënten mag het niet, en bij grootkeukens zoals restaurants en ziekenhuizen ook niet. Producten die buiten de biologische regels vallen, zoals cosmetica en producten uit de jacht en de visserij, blijven er eveneens van af. Datzelfde geldt voor bedrijven in omschakeling, waar de biologische werkwijze net is ingevoerd. Het logo moet minimaal 13,5 bij 9 millimeter groot zijn, op heel kleine verpakkingen 9 bij 6, en het mag niet worden gestileerd met een transparante achtergrond of een 3D-effect.

Welke keurmerken niet over biologisch gaan

Milieu Centraal beoordeelt keurmerken op betrouwbaarheid en op ambitie voor milieu, dier en mens, samen met het Voedingscentrum en andere deskundigen. Wat daar bovenaan uit komt, heet een topkeurmerk: binnen een productgroep de beste keuze. In augustus 2026 stonden er dertien op die lijst voor voeding. Drie ervan zeggen iets over biologisch, de tien andere over iets anders.

Twee dingen vallen op aan zo’n lijst. Hij verandert, want keurmerken verdwijnen, fuseren of zakken in de beoordeling; de stand van een paar jaar terug zag er dus anders uit. En hij dekt maar een klein deel van wat je in de winkel ziet. De Keurmerkenwijzer van Milieu Centraal bevat ruim 80 logo’s op voeding, waarvan er ongeveer 30 een echt keurmerk zijn.

Hoe je ziet of een keurmerk iets waard is

Bij een betrouwbaar keurmerk controleert een onafhankelijke instantie of de producent aan de eisen van de keurmerkeigenaar voldoet. In het beste geval wordt die controleur zelf ook gecontroleerd, door de Raad voor Accreditatie. Dat is niet bij elk logo zo, en precies daar zit het verschil in betrouwbaarheid. Een keurmerk mag verder niet winstgevend zijn: de producent betaalt alleen de kosten van het beheer.

Veel bekende keurmerken staan niet in de wet. Beter Leven en Fairtrade zijn bedacht door organisaties, niet door een wetgever. Dat maakt ze niet onbetrouwbaar, zolang de regels duidelijk zijn, onafhankelijk zijn opgesteld en goed worden gecontroleerd. In Europese wetgeving staan er maar een paar, zoals het biologische keurmerk en de beschermde herkomstnamen als Parmaham.

Let ook op wat geen keurmerk is. Supermarkten en fabrikanten gebruiken eigen logo’s, soms als paraplu boven de eisen van andere keurmerken en soms alleen voor hun eigen producten. Daarnaast bestaan er informatielogo’s die niets over de productie zeggen, zoals het glasbaklogo, de Nutri-Score en het zwangerschapslogo op alcohol. En sommige keurmerken kregen in de beoordeling geen milieuscore, omdat ze met doelen werken in plaats van met concrete eisen; hun effect is daardoor moeilijk vast te stellen.

Wat biologisch wel en niet oplevert

Hier is het Voedingscentrum uitgesproken. Dat biologisch voedsel gezonder is dan gangbaar voedsel, is in het algemeen niet aangetoond. Er worden soms verschillen in samenstelling gemeten, zoals hogere gehaltes vitamine C, mineralen en bioactieve stoffen, en meer omega 3-vetzuren in biologische melk en vlees. Het gaat om kleine verschillen, waarvan geen gezondheidseffect te verwachten is.

Op veiligheid ontlopen ze elkaar ook niet veel, want beide moeten aan dezelfde voedselveiligheidseisen voldoen. Er zijn verschillen in twee richtingen. In biologische producten worden minder resten bestrijdingsmiddelen gevonden. Maar biologisch gehouden dieren komen buiten, waardoor er in biologische eieren juist meer verontreinigingen kunnen zitten, zoals dioxines, omdat de kippen in de grond pikken. Buiten lopen betekent ook meer contact met andere dieren en dus in theorie meer kans op een parasiet als toxoplasma. Dat geldt net zo voor scharrelvlees en eieren met uitloop.

Duurzamer hangt af van wat je meet

Duurzaamheid hangt helemaal af van wat je meet. Voor dierenwelzijn, het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen en de biodiversiteit op en om de boerderij is biologisch beter. Per hectare is de milieu-impact lager. Per kilo product is die vaak juist hoger, omdat de opbrengst per hectare lager is. Om dezelfde hoeveelheid voedsel te maken is dus meer land nodig, en landbouwgrond in plaats van natuur is een van de belangrijkste oorzaken van biodiversiteitsverlies. Energieverbruik en broeikasgasuitstoot lopen uiteen: in de Nederlandse landbouw liggen ze bij biologische productie hoger, bij zuivel lager, en in het buitenland is het energieverbruik juist lager.

Wat biologisch kost

Wie op prijs let, houdt rekening met een iets hogere kassabon. Producten met een keurmerk als Fairtrade of Demeter zijn meestal wat duurder, door de controle, de andere productiemethode of een apart opgezette keten. Biologisch is gemiddeld duurder dan gangbaar, maar niet altijd. Het verschil varieert per supermarkt, per product en per seizoen. Een huismerk met keurmerk kan bovendien goedkoper zijn dan een merkproduct zonder. Biologisch koopt dus iets anders dan gezondheid. Je koopt minder bestrijdingsmiddelen, meer ruimte voor dieren en meer biodiversiteit rond de boerderij, tegen meer land en een iets hogere prijs.

Veelgestelde vragen over biologische keurmerken