Seksuele geaardheid: betekenis en alle soorten op een rij

Het gaat om veel meer mensen dan de meeste Nederlanders denken. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), dat de officiële cijfers over Nederland bijhoudt, rekende in oktober 2024 voor het eerst uit hoeveel mensen niet heteroseksueel zijn. Dat is 17 procent van de Nederlanders van 15 jaar en ouder, ongeveer 2,5 miljoen mensen. In een klas van dertig leerlingen of op een afdeling van dertig collega’s zijn dat er dus gemiddeld vijf.

De grootste groep daarbinnen valt op meer dan één gender (11 procent); homoseksuele mannen (2 procent), lesbische vrouwen en aseksuele mensen (elk 1 procent) zijn kleinere groepen. Wie zoekt op geaardheid, komt vooral pagina’s tegen die alleen de vier bekende vormen noemen. Hieronder lees je ook wat pan-, poli- en demiseksueel betekenen, hoe vaak elke vorm voorkomt en waar LHBTI-personen in Nederland nog steeds tegenaan lopen.

Wat betekent seksuele geaardheid?

Seksuele geaardheid, ook wel seksuele oriëntatie genoemd, gaat over op wie je verliefd wordt en tot wie je je seksueel aangetrokken voelt. Het is geen keuze. Voor de meeste mensen ligt hun geaardheid vast; anderen zien die in de loop van hun leven verschuiven. In het Engels hoor je vaak het woord straight. Dat betekent simpelweg heteroseksueel. Instanties als het CBS en het kennisinstituut Movisie gebruiken liever het woord oriëntatie dan geaardheid, omdat geaardheid klinkt alsof het om een vaste eigenschap gaat die je bij de geboorte meekrijgt. In het dagelijks taalgebruik betekenen de twee woorden hetzelfde.

Geaardheid is niet hetzelfde als genderidentiteit

Je geaardheid gaat over op wie je valt. Je genderidentiteit gaat over wie je zelf bent: voel je je man, vrouw, allebei of geen van beide. Iemand die genderfluïde is, voelt zich niet volledig man of vrouw. De ene dag voelt dat mannelijker, de volgende dag vrouwelijker, soms zelfs meerdere keren per dag. Sommige genderfluïde mensen passen hun kleding daarop aan. Genderfluïditeit is dus een genderidentiteit en geen seksuele geaardheid, ook al zie je de term vaak in hetzelfde rijtje staan. Hetzelfde geldt voor transgender en non-binair: dat zegt iets over wie je bent, niet over op wie je valt. Een transgender vrouw kan hetero, lesbisch, bi of aseksueel zijn.

Welke seksuele geaardheden zijn er?

Seksuele geaardheid wordt vaak in vier hoofdvormen ingedeeld: heteroseksueel, homoseksueel, biseksueel en aseksueel. Daarnaast bestaan er vormen die minder bekend zijn. De tabel hieronder zet de bekendste op een rij, met in een paar woorden op wie je dan valt.

Dit overzicht is niet volledig. Ieder mens is anders en niet iedereen past in een beschrijving. Misschien herken je jezelf wel in kenmerken van meerdere geaardheden. Ook dat kan. In een tabel oogt het rechtlijnig, terwijl het in de praktijk zelden zo werkt. Hieronder lees je meer over de minder bekende vormen.

Aromantisch

Aromantisch komt zowel bij heteroseksualiteit als bij homoseksualiteit voor. Het betekent dat je geen romantische gevoelens voor een ander ervaart: niet verliefd worden, geen behoefte aan een liefdesrelatie. Een misvatting is dat iemand die aromantisch is geen liefde kent. Aromantische mensen voelen wel degelijk liefde voor vrienden of familie. Sommigen verlangen ook naar seks en intimiteit, anderen niet.

Aseksueel

Aseksualiteit is niet zo zwart-wit als geen seksuele gevoelens hebben. Het komt in verschillende vormen voor, en die lopen langs twee lijnen: heb je een libido (zin in seks) en word je romantisch verliefd op anderen? Sommige aseksuele mensen hebben wel een libido en masturberen, maar hebben geen behoefte aan seks met een ander en voelen zich ook niet tot anderen aangetrokken. Anderen worden wel verliefd, maar voelen geen seksuele aantrekking; zij kunnen prima een relatie hebben, alleen dan zonder seks. Weer anderen hebben wel een libido en worden verliefd, maar willen geen seks met een partner. En er zijn mensen die geen libido hebben en ook niet verliefd worden. Volgens het CBS noemt ongeveer 1 procent van de Nederlanders zichzelf aseksueel.

Deze vormen sluiten andere vormen niet uit. Sommige aseksuele mensen hebben wel seks met een niet-aseksuele partner. Ze doen dat dan uit liefde voor hun partner, niet omdat ze er zelf behoefte aan hebben.

Demiseksueel

Iemand die demiseksueel is, voelt alleen seksuele aantrekking bij een sterke emotionele band met de ander. Het innerlijk weegt zwaarder dan het uiterlijk, want een demiseksueel wil eerst een band voelen. Seks op een eerste date is voor deze groep ondenkbaar, niet uit principe maar omdat de aantrekking er dan simpelweg nog niet is.

Panseksueel

Panseksuele mensen voelen seksuele, emotionele of romantische aantrekking tot alle genderidentiteiten en geslachten. Ze kunnen zich dus ook aangetrokken voelen tot transgender of non-binaire personen. Panseksualiteit is niet hetzelfde als biseksualiteit, want bij biseksualiteit speelt het onderscheid tussen man en vrouw nog wel een rol.

Poliseksueel

Iemand die poliseksueel is, voelt zich net als een panseksueel tot verschillende geslachten aangetrokken. Het verschil zit in de reikwijdte: een poliseksueel valt niet op alle geslachten of genderidentiteiten, maar op een paar daarvan.

Hoeveel Nederlanders zijn niet hetero?

Lang was dat gissen, omdat niemand het landelijk vroeg. Het CBS deed dat in 2023 wel, aan ruim 182.000 deelnemers van de Veiligheidsmonitor, een groot jaarlijks onderzoek naar veiligheid en leefbaarheid. Op 11 oktober 2024 publiceerde het de uitkomst. In de tabel hieronder zie je per groep welk deel van de Nederlanders van 15 jaar en ouder ertoe behoort.

Opvallend is dat de groep die op meer dan één gender valt ruim vijf keer zo groot is als de groep homoseksuele mannen. In het straatbeeld en in de media is het andersom. Een verklaring die voor de hand ligt: veel bi-plus mensen hebben een partner van het andere geslacht en worden van buiten voor hetero aangezien, en wie niet in een hokje past, praat er minder makkelijk over. Het CBS tekent er zelf bij aan dat een deel van de mensen die het als aseksueel telt, zichzelf niet zo zou noemen: oudere mensen zijn vaker seksueel niet actief zonder dat ze zich aseksueel voelen.

Waar lhbtiqa+ personen in Nederland tegenaan lopen

Nederland was op 1 april 2001 het eerste land ter wereld waar twee mensen van hetzelfde geslacht konden trouwen, en het geldt internationaal nog steeds als een van de veiligste landen voor lhbtiqa+ personen. Toch is de acceptatie ongelijk verdeeld. Dat blijkt uit de Lhbtiqa+ monitor 2024, een onderzoek dat Panteia, Movisie en Ipsos I&O in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap deden en dat op 6 november 2024 verscheen. Van de Nederlanders staat 86 procent positief tegenover lesbische vrouwen en homoseksuele mannen. Voor bi-plus personen is dat 66 procent en voor non-binaire personen 53 procent. Anders gezegd: bijna de helft van de Nederlanders heeft moeite met mensen die zich man noch vrouw voelen.

De gevolgen voor gezondheid en veiligheid

Die ongelijke acceptatie heeft gevolgen. Movisie, het landelijke kennisinstituut voor sociale vraagstukken, zette in juni 2025 de cijfers uit verschillende onderzoeken op een rij. Van de lesbische, homoseksuele en biseksuele jongeren heeft 48 procent psychische problemen, tegenover 18 procent van de heteroseksuele jongeren. Transgender jongeren worden veel vaker gepest dan hun leeftijdsgenoten.

Lhbtiqa+ personen voelen zich vaker onveilig, worden vaker slachtoffer van geweld en ervaren meer discriminatie: discriminerende opmerkingen, nageroepen worden en online haatreacties. Bi-plus vrouwen krijgen relatief vaak te maken met seksueel grensoverschrijdend gedrag, en transgender, non-binaire en intersekse personen relatief vaak met lichamelijk geweld. Van de non-binaire personen zegt 75 procent ooit aan zelfdoding te hebben gedacht; dat is van alle groepen het hoogste aandeel. Movisie noemt als verklaring de optelsom van niet geaccepteerd worden, negatieve reacties en de stress van tot een minderheid horen.

Uit de kast komen blijft daardoor voor veel mensen lastig. Ze zijn bang voor de reacties van hun omgeving, of ze vertellen het wel maar laten er in het openbaar niets van merken. Alle lhbtiqa+ groepen geven in de monitor aan vaker na te denken over wat ze wel en niet doen op straat, bijvoorbeeld hand in hand lopen.

Zit je zelf met gedachten aan zelfdoding, of maak je je zorgen om iemand anders? Praat erover met iemand die je vertrouwt. Je kunt ook dag en nacht terecht bij 113 Zelfmoordpreventie: bel gratis 113 of gebruik de chat op 113.nl.

Hoe de wereld ermee omgaat

Homoseksualiteit stond tot 17 mei 1990 op de lijst van ziekten van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), het gezondheidsorgaan van de Verenigde Naties; op die dag haalde de WHO het ervan af. Sindsdien is er veel veranderd, maar lang niet overal.

Volgens ILGA World, de wereldwijde koepel van organisaties voor lhbti-rechten, was het in juni 2026 in 65 lidstaten van de Verenigde Naties strafbaar om seks te hebben met iemand van hetzelfde geslacht. In 7 van die landen staat daar de doodstraf op. En in 2025 groeide dat aantal van 65 voor het eerst in bijna tien jaar, in plaats van te dalen. Aan de andere kant kunnen mensen van hetzelfde geslacht inmiddels in 37 VN-lidstaten en Taiwan met elkaar trouwen. Liechtenstein en Thailand kwamen er in januari 2025 als laatste bij, zo telt het Amerikaanse onderzoeksinstituut Pew Research Center. De wereld beweegt dus twee kanten op tegelijk.

Veelgestelde vragen over seksuele geaardheden