Maagverkleining, wat het oplevert en wat de risico’s zijn

Een jaar na de operatie weegt de meerderheid 30 tot 35 procent minder dan daarvoor. Dat cijfer komt van Thuisarts.nl, de publiekssite van de Nederlandse huisartsen. Daarna komt er vaak een deel weer bij. Het is dus een forse en blijvende verbetering, maar geen terugkeer naar een gemiddeld gewicht. En het is geen eerste stap: er gaat altijd een begeleide leefstijlbehandeling aan vooraf, en erna volgt controle voor de rest van je leven.

Wat een maagverkleining is

Bij een maagverkleining maakt de chirurg je maag kleiner, zodat er veel minder eten in past. Artsen spreken tegenwoordig van metabole chirurgie. De ingreep verkleint namelijk niet alleen de maag, maar verandert ook je stofwisseling: de manier waarop je lichaam eten omzet in energie.

In Nederland worden twee vormen het meest gedaan. Bij een gastric sleeve wordt alleen de maag verkleind. Bij een gastric bypass wordt daarnaast een stuk van de dunne darm omgeleid, zodat je lichaam minder voedingsstoffen opneemt. Het aantal operaties is sinds 2007 sterk gestegen, samen met het aantal mensen met ernstig overgewicht.

Wat een maagverkleining kost en bij welke BMI het mag

Voldoe je aan de voorwaarden, dan zit de operatie in het basispakket. Je betaalt de ingreep dan niet zelf. Wel gaat de rekening eerst van je eigen risico af, en dat geldt ook voor de controles in de jaren erna. Een verwijzing van je huisarts is altijd nodig.

Voldoe je niet aan de voorwaarden, dan betaal je de operatie zelf. Wat die dan kost, is lastig hard te maken. Er bestaat geen openbaar en onafhankelijk tarief; er zijn alleen prijzen die klinieken zelf noemen, en die lopen ver uiteen. Zo’n prijs zegt bovendien weinig, want het is vaak onduidelijk wat erin zit. Vraag daarom altijd op wat de prijs dekt: de intake, de onderzoeken, de operatie en vooral de nazorg. Die nazorg loopt levenslang door.

De BMI-grenzen

Of je in aanmerking komt, hangt niet af van je gewicht maar van je BMI. Die afkorting staat voor Body Mass Index: een getal dat je gewicht afzet tegen je lengte. Je kunt je BMI zelf berekenen op de site van het Voedingscentrum, de voorlichtingsorganisatie van de overheid over eten.

Bij een BMI van 40 of hoger kun je in aanmerking komen. Voor iemand van 1,75 meter is dat een gewicht van ongeveer 123 kilo. Ligt je BMI tussen 35 en 40, dan kan het ook, maar geldt er een extra voorwaarde: je moet een aandoening hebben die met het overgewicht samenhangt. Denk aan hoge bloeddruk, slaapapneu, astma of diabetes type 2. Heb je diabetes type 2, dan kan een operatie zelfs al bij een BMI tussen 30 en 35 aan de orde zijn.

In alle gevallen geldt dat je eerst een gecombineerde leefstijlinterventie moet hebben gevolgd die te weinig heeft opgeleverd. De operatie is nadrukkelijk geen eerste keus.

Andere voorwaarden

Een van de andere voorwaarden is je leeftijd. In principe moet je tussen de 18 en 65 jaar oud zijn. Voor iemand boven de 65 wordt soms een uitzondering gemaakt.

Verder moet je algehele gezondheid in orde zijn. Je hart, je longen en de rest van je lichaam moeten de narcose en de operatie aankunnen. Ook telt je bereidheid om je leefstijl blijvend aan te passen: anders en minder eten, en meer bewegen. En je blijft voor altijd onder controle bij een arts. Elk jaar wordt gekeken of je genoeg vitamines binnenkrijgt, en daarvoor ben je elk jaar een deel van je eigen risico kwijt.

De uitzondering voor jongeren

Sinds 2026 is er ook een uitzondering aan de onderkant. Een kleine groep jongeren van 13 tot 18 jaar die vrijwel is uitgegroeid, kan de operatie vergoed krijgen. Het gaat naar verwachting om tien tot twintig jongeren per jaar. Zij moeten eerst een intensieve leefstijlbehandeling hebben gehad en blijven daarna minstens vijf jaar onder intensieve begeleiding.

Voorbereiding en operatie

Denkt je huisarts dat je in aanmerking komt, dan word je doorverwezen naar een ziekenhuis. Daar volgen allerlei onderzoeken. Een deel daarvan gaat over andere ziektes. Daarnaast spreek je een psycholoog en een diëtist, die nagaan wat je zelf al hebt geprobeerd om af te vallen en of je de verandering aankunt. Ook wordt onderzocht of je gezond genoeg bent voor de narcose.

Je komt niet in aanmerking als je een eetstoornis hebt, verslaafd bent aan alcohol of drugs, ernstig psychisch ziek bent, of zwanger bent of op korte termijn wilt worden.

De operatie is niet zonder risico. Overlijden tijdens of vlak na de ingreep gebeurt bij minder dan 1 op de 500 mensen. Dat is klein, maar het is geen nul, en het hoort in de afweging thuis. Daar staat tegenover dat ernstig overgewicht op zichzelf ook risico’s meebrengt.

De ingreep vindt plaats onder narcose. Gaat alles goed, dan mag je na een of twee dagen naar huis. Je kunt al vrij snel stukjes lopen. Na een paar weken kun je meestal weer aan het werk; de gemiddelde hersteltijd ligt tussen de drie en zes weken.

Wat is het effect van een maagverkleining

Het doel is dat je minder gaat eten, en dat gaat vanzelf. Een deel van je maag is weg, en meestal past er dan niet veel meer in dan een boterham of een beker melk. Grote porties of een groot glas frisdrank zijn geen optie meer.

In cijfers: een jaar na de operatie weegt de meerderheid 30 tot 35 procent minder. Daarna komt er vaak een deel weer bij, omdat het lichaam aan de nieuwe situatie went. Vijf tot tien jaar na de operatie heeft de meerderheid een BMI van ongeveer 31. Dat is nog steeds overgewicht. Zonder blijvende verandering van eten en bewegen houdt het effect geen stand.

De voordelen

• Je valt in betrekkelijk korte tijd fors af: een jaar na de operatie weegt de meerderheid 30 tot 35 procent minder.
• Bewegen gaat een stuk gemakkelijker.
• Klachten die met het overgewicht samenhangen verbeteren vaak: gewrichtsklachten, moeite met lopen of bukken, slaapapneu, hoge bloeddruk en diabetes type 2.
• Veel mensen krijgen een beter zelfbeeld en voelen zich gelukkiger.

De nadelen

• Risico’s van de operatie zelf, zoals een bloeding.
• Kans op maag- en darmklachten: buikpijn, misselijkheid en overgeven.
• Tekorten aan vitamines, waarvoor je levenslang onder controle blijft.
• Overtollige huid, die zelden wordt vergoed.

Die laatste komt vaker voor dan mensen verwachten. Het afvallen gaat zo snel dat de huid geen tijd krijgt om mee te krimpen. Een operatie om huidoverschot weg te halen zit op een enkele uitzondering na niet in het basispakket, dus die betaal je zelf.

Wil je zwanger worden, dan is het advies daar minstens een jaar mee te wachten. In de periode van snel afvallen is de kans op tekorten voor moeder en kind het grootst. Wie zwanger is of binnen een jaar zwanger wil worden, komt daarom niet voor de operatie in aanmerking. Praktischer van aard: door het grote gewichtsverlies heb je na verloop van tijd een nieuwe garderobe nodig, soms zelfs twee.

Maagverkleining of dieet?

De vraag is allang niet meer alleen operatie of dieet. De behandeling van ernstig overgewicht kent nu drie treden, en de operatie is de laatste.

De drie treden van de behandeling

De eerste trede is een begeleid leefstijlprogramma van twee jaar, de gecombineerde leefstijlinterventie. Helpt dat onvoldoende, dan komen soms medicijnen in beeld, en pas als ook dat te weinig oplevert de operatie. Welke middelen worden vergoed, wat Wegovy en Mounjaro kosten als je ze zelf betaalt en wat elke stap je aan eigen risico kost, lees je in ons artikel over de behandeling van obesitas.

Afvallen zonder operatie blijft draaien om minder calorieën binnenkrijgen dan je verbruikt. Dat klinkt simpel, maar de verleidingen zijn groot en gewoontes zijn hardnekkig. Veel mensen houden het een paar weken vol; een leven lang is iets anders. Wie het met voeding wil proberen, heeft daarom meer aan een manier van eten die vol te houden is dan aan een streng dieet. Een plantaardig dieet is daar een voorbeeld van: je kunt veel blijven eten en hebt minder snel honger. In de meeste diëten spelen suiker en vet de hoofdrol.

De meeste mensen die een operatie overwegen, hebben die weg al vaak bewandeld. Afgevallen en weer aangekomen, en dan opnieuw. Meer artikelen over gezondheid en zorg staan in het kennisgebied Maatschappelijk.