Wat kost een rechtszaak? Griffierecht, advocaat en subsidie

De kosten van een rechtszaak bestaan uit twee vaste onderdelen: het griffierecht dat je aan het gerecht betaalt en de kosten van je advocaat. Daar kunnen deurwaarders-, tolk- of getuigenkosten bij komen. Het griffierecht ligt vast in tarieven; de advocaatkosten niet. Heb je een laag inkomen, dan betaalt de overheid een groot deel van je advocaatkosten via een toevoeging en betaal jij alleen een eigen bijdrage. Meer weten over de instanties zelf? Lees dan ons blog over het Nederlands rechtsstelsel.

Griffierecht bij de kantonrechter in 2026

Bij een kantonzaak betaalt alleen de partij die de zaak start het griffierecht. Verdedig je je, dan betaal je niets. De kantonrechter behandelt onder meer vorderingen tot en met €25.000, plus arbeids- en huurzaken ongeacht het bedrag.

Griffierecht bij de rechtbank in 2026

Bij civiele zaken bij de rechtbank ligt het anders: daar betalen beide partijen griffierecht. Ook de gedaagde dus. De bedragen liggen bovendien fors hoger dan bij de kantonrechter.

Je moet het griffierecht binnen vier weken betalen. Doe je dat niet, dan kan de rechtbank je zaak inhoudelijk niet behandelen — en het bedrag blijf je toch verschuldigd. Kun je het griffierecht niet betalen, vraag dan bijzondere bijstand aan bij je gemeente.

Wanneer heb je een advocaat nodig?

Dat scheelt aanzienlijk in de kosten, dus het is goed om te weten waar je aan toe bent:

• Kantonrechter: geen advocaat verplicht. Je mag zelf procederen.
• Civiele zaak bij de rechtbank, gerechtshof of Hoge Raad: een advocaat is verplicht. Bij de Hoge Raad moet dat zelfs een cassatieadvocaat zijn.
• Bestuursrecht: geen advocaat verplicht, ook niet in hoger beroep.
• Strafzaak: als verdachte betaal je geen griffierecht. Een advocaat is niet altijd verplicht, maar wel verstandig.

Ook waar het niet moet, is het meestal verstandig. Een dagvaarding of verzoekschrift moet aan formele eisen voldoen, en een fout daarin kan je de zaak kosten.

De kosten van een advocaat

Voor advocaten geldt geen wettelijk tarief. Ze bepalen hun uurtarief zelf, en dat verschilt sterk per specialisme, kantoor en regio. Daar komen vaak kantoorkosten en btw bovenop. Vraag daarom altijd vooraf om een schriftelijke prijsafspraak en een inschatting van het aantal uren.

Houd er rekening mee dat elke minuut telt. Bel, mail of bezoek je je advocaat vaak, dan loopt de rekening op. Vraag daarom om tussentijdse urenoverzichten, zodat je niet voor verrassingen komt te staan.

Dat het uurtarief hoog oogt, heeft een paar verklaringen. Een advocaat studeert eerst jaren en doet daarna een driejarige beroepsopleiding. Verder draagt hij of zij beroepsaansprakelijkheid en moet een kantoor draaiende blijven. En niet elk gewerkt uur is declarabel: overleg, opleiding en administratie zitten niet op de rekening.

Gesubsidieerde rechtsbijstand: de toevoeging

Kun je een advocaat niet betalen, dan kan de overheid bijspringen. Dat heet gesubsidieerde rechtsbijstand, en het besluit waarmee je die krijgt heet een toevoeging. De Raad voor Rechtsbijstand betaalt dan het grootste deel van het salaris van je advocaat; jij betaalt alleen een eigen bijdrage.

Je advocaat vraagt de toevoeging voor je aan. Of je ervoor in aanmerking komt, hangt af van je inkomen en vermogen van twee jaar geleden: het peiljaar. Voor een aanvraag in 2026 kijkt de Raad naar 2024. Is je inkomen inmiddels flink gedaald, vraag dan peiljaarverlegging aan.

In 2026 gelden deze grenzen: je fiscaal jaarinkomen mag niet hoger zijn dan €35.400 als je alleenstaand bent, of €50.000 als je gehuwd of samenwonend bent of een eenoudergezin vormt. Je vermogen in box 3 mag in het peiljaar niet boven €36.952 per persoon liggen.

Eigen bijdrage in 2026

Krijg je een toevoeging, dan betaal je zelf een eigen bijdrage rechtstreeks aan je advocaat. Hoe hoger je inkomen, hoe hoger die bijdrage. Voor scheidings- en familiezaken gelden hogere bedragen dan voor andere zaken.

Neem je eerst contact op met het Juridisch Loket en verwijzen zij je door naar een advocaat, dan krijg je €69 korting op je eigen bijdrage. Dat telefoontje verdient zichzelf dus terug. Zit je in de schuldsanering of ben je failliet verklaard, dan betaal je de laagste eigen bijdrage.

Andere kosten bij een rechtszaak

Naast griffierecht en advocaatkosten kun je nog met andere posten te maken krijgen. Heeft een van de partijen een tolk nodig, dan kost dat geld. Roep je een getuige of een deskundige op, dan betaal jij die kosten. Verder zijn er deurwaarderskosten voor het uitbrengen van de dagvaarding en soms voor beslag op roerende zaken als een vonnis niet vrijwillig wordt nagekomen.

Ga je in hoger beroep, dan begint het griffierecht opnieuw en ligt het tarief bij het gerechtshof hoger. In ons blog over verzet, hoger beroep en cassatie lees je wanneer welke stap mogelijk is.

Kostenveroordeling: krijg je je geld terug?

De rechter kan de verliezende partij veroordelen tot betaling van de kosten van de tegenpartij. Dat heet kostenveroordeling. Daaronder vallen het griffierecht, de deurwaarderskosten en een deel van de advocaatkosten. Reken je niet rijk: de rechter hanteert voor advocaatkosten vaste, forfaitaire bedragen die vrijwel altijd lager liggen dan de werkelijke rekening.

In bestuursrechtelijke zaken betaalt de overheidsinstantie in beginsel jouw proceskosten als je in het gelijk wordt gesteld. Je griffierecht krijg je dan ook terug. Let wel: vóór zo’n zaak gaat altijd een bezwaarprocedure, en die is gratis. Hoe je een bezwaarschrift indient en welke termijnen daarbij gelden, lees je in onze uitleg daarover.

Veelgestelde vragen over de kosten van een rechtszaak