De aarde: feiten over onze planeet in het zonnestelsel

De aarde is de derde planeet vanaf de zon en de enige met vloeibaar water en leven. Ontdek de feiten: afstand tot de zon, omvang, atmosfeer en meer.

Team Kennisdomein

9 augustus 2026 ·

9 minuten Leestijd

5.6K X Bekeken

De aarde draait op ongeveer 150 miljoen kilometer van de zon, een afstand die gelijkstaat aan één astronomische eenheid. Alleen Mercurius en Venus staan dichter bij de zon. In dit artikel lees je de belangrijkste feiten over onze planeet, van haar ontstaan en opbouw tot de atmosfeer en het leven op aarde. Dit blog is een vervolg op ons algemene blog over sterrenkunde.

Ontstaan van de aarde

De aarde is zo’n 4,6 miljard jaar geleden ontstaan. Dat gebeurde door het samensmelten van kleiner ruimtegesteente tot grotere rotsblokken en uiteindelijk planeten. Ook de andere planeten in ons zonnestelsel zijn in deze tijd en op dezelfde wijze ontstaan. De aarde ontwikkelde zich in het zonnestelsel echter als geen enkele andere planeet. Door een samenloop van omstandigheden ontstond een cyclisch proces waardoor een zeer uitgebreid scala aan levensvormen mogelijk werd. Vooral het ontstaan van grote hoeveelheden water speelde daarin de hoofdrol.

De opbouw van de aarde

De aarde bestaat uit schillen. Van buiten naar binnen zijn dat de korst, de mantel, de buitenkern en de binnenkern. Hoe dieper je komt, hoe warmer en dichter het materiaal wordt.

Die vloeibare buitenkern doet meer dan warmte vasthouden. Het bewegende metaal wekt het magnetische veld van de aarde op. Dat veld buigt de deeltjes van de zonnewind om de planeet heen en beschermt zo de atmosfeer. Het verklaart ook waarom een kompasnaald naar het noorden wijst en waarom je bij de polen poollicht ziet. Mars laat zien wat er gebeurt als zo’n veld wegvalt: die planeet koelde sneller af, verloor zijn magnetische veld en daarmee het grootste deel van zijn atmosfeer.

De blauwe planeet

De aarde wordt ook wel de blauwe planeet genoemd. Dat is een toepasselijke naam, gezien het feit dat het oppervlak van deze planeet voor maar liefst 70% uit water bestaat. De aarde is bovendien de enige planeet waar water in vloeibare vorm aan het oppervlak ligt. Elders in ons zonnestelsel bestaan wel sterke aanwijzingen voor vloeibaar water, maar dan onder een dikke ijskorst, zoals bij de Jupitermaan Europa en de Saturnusmaan Enceladus. De aarde barst ervan en niet alleen de immense oppervlakte van water is hiervoor verantwoordelijk. Ook bereiken de zeeën en oceanen op veel plekken een enorme diepte. Het diepste punt ligt in de Marianentrog, op bijna 11 kilometer onder het zeeoppervlak. Dit geeft wel aan hoe ontzettend veel vloeibaar water er op aarde aanwezig is. Je kunt al dit water in grofweg twee categorieën opdelen: zoet en zout water.

De planeet van zoet en zout water

Het meeste water op aarde is zout water en vind je in de zeeën en oceanen. Ongeveer 97 % van al het water op aarde is zout water. Zoet water is geschikt voor het maken van drinkwater en daarmee van groot belang voor de mens. Een kleine 3 % van het water op aarde is zoet water. Dit water kom je tegen in rivieren, meren en grondwater en wordt geproduceerd door neerslag. Het grootste deel van dat zoete water zit trouwens vast in ijskappen en gletsjers, dus direct beschikbaar is het lang niet allemaal. Via rivieren stroomt water naar de zeeën en oceanen en verandert hiermee uiteindelijk ook in zout water. Niet alleen rivieren hebben een sterke invloed op de stroming van water op aarde. Ook de maan heeft hierop een effect. 

De maan

De maan cirkelt op een kleine 400 duizend kilometer afstand van de aarde in een baan om de planeet. Ondanks deze ogenschijnlijk enorme afstand, heeft de maan veel invloed op de aarde. Dit is het beste zichtbaar in de getijden van eb en vloed. Door de uitoefening van zwaartekracht trekt de maan het water van de zeeën en oceanen naar zich toe. Hierdoor ontstaat het terugtrekken of opkomen van de zee. Staan de zon, de aarde en de maan op één lijn, dan versterken hun aantrekkingskrachten elkaar en is het verschil tussen eb en vloed het grootst. 

Naast de maan draaien er talloze door mensen gemaakte satellieten in een baan om de aarde. Ook grotere ruimteobjecten volgen zulke banen door de ruimte, vaak rondom een ander hemellichaam. En de aarde zelf draait in een baan, namelijk om de zon.

Baan en rotatie van de planeet

De aarde draait in een baan, op een afstand van 150 miljoen kilometer, in 365 dagen om de zon. Die omloop duurt precies iets langer: 365,25 dagen. Daarom krijgt de kalender elke vier jaar een schrikkeldag. Je merkt er helemaal niets van, maar de aarde draait met een duizelingwekkende snelheid om de zon: bijna 30 kilometer per seconde, ofwel ruim 107.000 kilometer per uur. Ook draait de aarde in 24 uur om haar eigen as. Deze tijd beslaat in de menselijke bepaling van tijd een dag, ook wel een etmaal genoemd.

De baan om de zon en de rotatie om de eigen as, zorgen op aarde voor veranderingen in seizoenen, licht en donker en het klimaat. Bovendien staat de planeet in een licht gekantelde positie: haar as helt ongeveer 23,4 graden. Juist die scheefstand maakt de seizoenen. De zijde van de aardbol waarop de zon schijnt wordt verlicht en bevindt zich in de periode overdag. De andere zijde bevindt zich in het donker en daarmee in de nachtelijke periode. De seizoenen wisselen van de winter tot aan de zomer en weer terug. In de winter staat de zon laag aan de hemel. In de zomer juist hoog in de lucht. Dat komt niet doordat de aarde dan dichter bij de zon staat, maar doordat het noordelijk halfrond naar de zon toe helt. De invloed van onze ster is dus van groot belang voor het aangename leven op aarde. Maar de zon heeft ook een gevaarlijke kracht. De aarde wordt tegen dit geweld beschermd dankzij de aanwezigheid van een goede atmosfeer. 

Onze atmosfeer

De atmosfeer van de aarde heeft een zeer belangrijke beschermende werking. Ze houdt schadelijke straling van de zon tegen, verdeelt warmte over de planeet en laat kleine ruimteobjecten verbranden voordat ze de grond raken. De atmosfeer bestaat vooral uit stikstof (ongeveer 78 procent) en zuurstof (ongeveer 21 procent), en is opgebouwd uit vijf lagen.

De grens tussen de atmosfeer en de ruimte wordt meestal op 100 kilometer hoogte gelegd, de zogeheten Kármánlijn. De atmosfeer wordt overigens door de zwaartekracht van de aarde vastgehouden. Gelukkig maar, want dankzij de beschermende werking van de atmosfeer kan leven op aarde bestaan. 

Leven op aarde

De aarde heeft een enorme biodiversiteit. Er zijn talloze levensvormen. Denk aan dieren op land, in zee en in de lucht. Daarnaast bestaat er een enorme verscheidenheid aan plantensoorten. Aangenomen wordt dat al het leven op aarde ooit is begonnen in zee. De evolutie zorgde ervoor dat zeedieren zich langzaam ontwikkelden tot organismen die het water konden verlaten. Dat zorgde voor levensvormen die konden leven op land en sommige van hen later ook het luchtruim kozen. De grootste landdieren die ooit op aarde leefden waren de dinosauriërs. Het grootste dier ooit leeft nog steeds: de blauwe vinvis, die ruim dertig meter lang kan worden. De meest fascinerende levensvorm op aarde is toch wel de mens. 

De mens

De mens is natuurlijk een zeer interessante bewoner van de aarde. Inmiddels leven er ongeveer 8,3 miljard mensen op aarde, verspreid over bijna 200 landen. Voor de mens is de aarde zijn thuisbasis. Toch verlaten sommigen deze plek uit nieuwsgierigheid en voor onderzoek. Twaalf mensen hebben voet op de maan gezet en er zijn permanente menselijke bewoners in de ruimte, namelijk in het Internationaal ruimtestation ISS. Wellicht is de mens ooit in staat de aarde permanent te verlaten en zich ook op een ander hemellichaam te vestigen.

Veelgestelde vragen over de aarde

Hoe ver staat de aarde van de zon?

De aarde staat gemiddeld ongeveer 150 miljoen kilometer van de zon. Die afstand wordt ook wel één astronomische eenheid (AE) genoemd. Alleen Mercurius en Venus staan dichter bij de zon.

Hoe oud is de aarde?

De aarde is ongeveer 4,6 miljard jaar oud. Ze ontstond samen met de andere planeten in ons zonnestelsel door het samensmelten van ruimtegesteente tot steeds grotere rotsblokken.

Hoe groot is de aarde?

De aarde meet 12.756 kilometer in doorsnee op de evenaar en heeft daar een omtrek van ongeveer 40.075 kilometer. Het totale oppervlak is zo’n 510 miljoen vierkante kilometer, waarvan ongeveer 70 procent uit water bestaat.

Waaruit bestaat de aarde?

De aarde bestaat uit vier lagen: een vaste korst, een mantel van heet gesteente, een vloeibare buitenkern en een vaste binnenkern van ijzer en nikkel. De bewegingen in die vloeibare buitenkern wekken het magnetische veld op dat de planeet beschermt tegen de zonnewind.

Hoeveel mensen leven er op aarde?

In 2026 leven er ongeveer 8,3 miljard mensen op aarde, verdeeld over bijna 200 landen. Dat aantal groeit nog steeds, maar minder snel dan in de vorige eeuw.

Waarom is er leven op aarde?

De aarde is de enige bekende planeet met vloeibaar water aan het oppervlak, een beschermende atmosfeer en een stabiele baan om de zon. Die combinatie maakt een enorme biodiversiteit mogelijk, van eencellige organismen tot de mens.

Eerste publicatie op: 5 februari 2023

• Deel Artikel:

Astronomie Heelal Melkweg Sterrenkunde Sterrenstelsel Zonnestelsel

Geschreven door: Team Kennisdomein

Van Kennisdomein

Team Kennisdomein bestaat uit specialisten die hun sporen hebben verdiend. Het team zorgt voor invulling van Kennisdomein vanuit de passie voor schrijven en het delen van kennis met anderen. De specialisten willen graag meer inzicht creëren in tal van onderwerpen zodat...

Meer informatie